नयाँ एकतामा अफ्रिका: ग्लोबल साउथको उदयको बीचमा महादेशीय पुनर्जागरण

# संकेत किराँती

पहिलो अफ्रिकन शिखर सम्मेलनले घानाका राजधानी आक्रामा “एक नयाँ संयुक्त अफ्रिका निर्माण” को आह्वान गर्दै महादेशलाई एकीकरण, स्वायत्तता र वैश्विक नेतृत्वको नयाँ मार्गमा अग्रसर गरेको छ। यो सम्मेलन अफ्रिकाको साझा सपनालाई संस्थागत रूप दिने ऐतिहासिक पहलको रूपमा उभिएको छ।

गाना, घाना। ‘एक नयाँ संयुक्त अफ्रिका निर्माण’ विषयको पहिलो अफ्रिकन शिखर सम्मेलन मंगलबार यहाँ सुरु भएको छ। यस अवसरमा महादेशका नीतिनिर्माता र हितधारकहरू एकीकृत, परस्पर निर्भर र अन्तर्सम्बन्धित अफ्रिका निर्माणका लागि सहमति कायम गर्न एकत्रित भएका छन्।

घरेलु र वैश्विक शासन दबाबको सामना गर्दै अफ्रिकी राष्ट्रहरूले विकास नै दीर्घकालीन समस्याको मास्टर कुञ्जी हो भन्ने बुझाइ बढाइरहेका छन्। रणनीतिक स्वायत्तता प्राप्त गर्ने, ऐतिहासिक अन्याय सुधार्ने र महादेशीय एकीकरण गति दिने आवश्यकता बढ्दो छ।

विश्लेषकहरूको भनाइ छ, अन्य विकासशील देशहरूसँग मिलेर आधुनिकीकरण अगाडि बढाउन सकेमात्र अफ्रिकी राष्ट्रहरूले शासनका अवरोधहरू कम गर्न, अधिक न्यायोचित र समतामूलक वैश्विक शासन प्रणाली ढाँचामा ढाल्न र अन्ततः साझा विकास प्राप्त गर्न सक्छन्।

सम्मेलनको उद्घाटन समारोहमा घानाका विदेश मन्त्री सामुएल ओकुड्जेटो आब्लाक्वाले अफ्रिका अझै ‘विखण्डन, कमजोर अन्तर-अफ्रिकी व्यापार, पूर्वाधारको कमी, सीमित औद्योगिक एकीकरण र बाह्य बजार र प्रणालीमा अत्यधिक निर्भरता’ सँग जुधिरहेको बताए।

उनले जोड दिँदै भने, “अफ्रिकाले आफ्नो एकीकरण एजेन्डा अगाडि बढाउनुपर्ने वैश्विक वातावरण तीव्र र गहिरो परिवर्तन हुँदैछ।” उनले संयुक्त अफ्रिकी स्वर, समन्वित कूटनीति र सामूहिक आर्थिक कार्यबाट महादेशले निष्क्रिय अवलोकनकर्ता बठे सक्रिय वैश्विक नतिजा निर्मातामा परिणत हुनुपर्ने बताए।

नोभेम्बरको अन्तमा जोहान्सबर्गमा आयोजित जी२० नेतृत्व शिखर सम्मेलनले विशेष गरी अफ्रिकी देशहरूको विकास एजेन्डालाई केन्द्रमा राखेको थियो। परम्पराबाट हटेर सम्मेलनले समापनमा होइन, उद्घाटन समारोहमै नेताहरूको घोषणापत्र स्वीकार गरेको थियो।

यद्यपि अमेरिकाले सम्मेलनमा सहभागी नहुँदै कुनै पनि नतिजा पत्र ‘अमेरिकी सहमतिबिना सहमति आधारित जी२० स्थितिको आधारमा’ अस्वीकार गर्ने जनाए पनि, सहभागी नेताहरू अडिग रहे र घोषणापत्र अन्ततः जबरजस्त सहमतिबाट स्वीकार गरियो। दक्षिण अफ्रिकी राष्ट्रपति सिरिल रामाफोसाका प्रवक्ता भिन्सेन्ट माग्वेन्याले सिन्हुआलाई भने, “हामीसँग सहमत घोषणापत्र छ भन्ने तथ्यले नै संसार बहुपक्षवाद र सहकार्यलाई अंगालिरहेको देखाउँछ।”

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोषले उप-सहारा अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धि २०२५ मा ४.१ प्रतिशत पुगेर विश्व औसतभन्दा बढी हुने प्रक्षेपण गरेको छ। अफ्रिकन महादेशीय मुक्त व्यापार क्षेत्र (AfCFTA) निर्माणमा ठोस प्रगति भएको छ र ४७ देशहरूले सम्झौता अनुमोदन गरिसकेका छन्। विश्व बैंकले अनुमान गरेको छ कि २०३५ सम्ममा AfCFTA ले थप ४५० अर्ब अमेरिकी डलरको आर्थिक उत्पादन सिर्जना गर्नेछ, ३० लाख मानिसहरूलाई चरम गरीबीबाट मुक्त गर्नेछ र अफ्रिकाको कुल निर्यात लगभग २९ प्रतिशत बढाउनेछ।

विश्लेषकहरूको भनाइ छ, अशान्तिका कारणहरू विविध छन् तर यी प्रायः औपनिवेशिक विरासत, आतंकवाद, पछि परेको आर्थिक विकास र अन्य शासन चुनौतीहरूसँग गाँसिएका छन्।

बाह्य आघातले यी दबाबलाई थप बढाएको छ। विश्लेषकहरूले जोड दिएका छन् कि अफ्रिकी देशहरूले विकासशील राष्ट्रहरूसँगको सहयोग अझ सुदृढ पार्दै अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको लाभ उठाएर अफ्रिकाको विकास अगाडि बढाउन, अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा ग्लोबल साउथको आवाज बलियो बनाउन र अधिक न्यायोचित र उचित वैश्विक शासन प्रणाली प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने छ।

अफ्रिकी महासङ्घको सूचना र सञ्चार निर्देशक लेस्ली रिचरले जोड दिए, “ग्लोबल साउथले विखण्डित स्वरमा बोल्नु हुँदैन। हाम्रो शक्ति एकतामा नै निहित छ।” उनले वैश्विक निर्णय निर्माणमा आकार दिन एकीकृत रणनीतिक स्वरमा प्रयासहरू संरेखित गर्नु प्राथमिकता हो भने।

अफ्रिकन शिखर सम्मेलनले ग्लोबल साउथको उदयको युगमा अफ्रिकाको नयाँ भूमिका र साझा भविष्य निर्माणको प्रतिबद्धतालाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।