मानवतावादी अपराधबिरुद्धको सन्धि तयारीमा विवाद

संयुक्त राष्ट्रसंघ, न्यूयोर्क । २०२८ र २०२९ मा आयोजना हुने “मानवतावादी अपराधबिरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि” तर्जुमा गर्ने सम्मेलनको तयारी समितिको पहिलो बैठक सुरु भएको छ। आयरल्याण्डका डेक्लान स्माइथ तयारी समितिको अध्यक्ष निर्वाचित भएता पनि रुस र केही देश समूहको विरोधका कारण समितिको ब्युरो गठन अहिलेको लागि स्थगित गरिएको छ।

संयुक्त राष्ट्र महासभाले डिसेम्बर २०२४ मा पारित गरेको प्रस्ताव अनुसार, मानवतावादी अपराध (Crimes Against Humanity) रोकथाम र सजाय सम्बन्धी कानूनी रूपमा बाध्यकारी सन्धि तयार पार्न २०२८ र २०२९ मा दुई चरणमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन बोलाइनेछ। यसको लागि तयारी समिति गठन भएको हो।

तर पहिलो दिनदेखि नै ब्युरो गठनलाई लिएर मतभेद उठेको छ। संयुक्त राष्ट्रको कानूनी सल्लाहकारले पाँच क्षेत्रीय समूह (अफ्रिका, एसिया-प्रशान्त, पूर्वी युरोप, ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन, पश्चिमी युरोप र अन्य राज्यहरू) बाट एक-एकजना गरी पाँच सदस्यीय ब्युरो गठनको प्रस्ताव राखेका थिए।

यसप्रति रुसी प्रतिनिधिले “यसले वास्तविक प्रतिनिधित्वको कमी हुनेछ” भनी चिन्ता व्यक्त गरे। रुसको यस स्थानलाई वैश्विक दक्षिण (Global South) र अन्य देश समूहहरूले ठूलो समर्थन गरे। भने पश्चिमी युरोप र अन्य राज्यहरूको समूह पाँच सदस्यीय प्रस्तावको पक्षमा रह्यो।

यस्तो विवादको मध्ये तयारी समितिको पहिलो सत्र जनवरी ३० सम्म चल्नेछ। अध्यक्ष स्माइथले ब्युरो गठनलाई अर्को चरणमा छोडेर पहिले सबै पक्षबीच छलफल र सहमति कायम गर्ने जोड दिएका छन्।

यो सन्धि भविष्यमा नरसंहार, युद्धापराध जस्ता गम्भीर अन्तर्राष्ट्रिय अपराधहरूबाट मानवताको रक्षा गर्ने महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय कानूनी ढाँचा बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर सम्मेलन अगाडि नै विश्वव्यापी राजनीतिक र कूटनीतिक मतभेदहरू उजागर भएकोले सन्धि निर्माण प्रक्रिया चुनौतीपूर्ण हुने देखिएको छ।