सामाजिक सञ्जालमा ‘भ्यूज बढाउने सफ्टवेयर’ दाबी : भ्रम, आधा–सत्य र वास्तविकता

सामाजिक सञ्जालमा एक लाइक गरेकै भरमा हजारौँ वा लाखौँ भ्यूज बढाउन सकिने ‘सफ्टवेयर’ किन्न पाइन्छ भन्ने चर्चा पछिल्ला दिनमा फेरि चर्किएको छ। केही दिनअघि एक वरिष्ठ पत्रकारले यस्तो दाबी सुनाएको प्रसंग र त्यसपछि मदन रेग्मीले फेसबुकमा “दस जनाले हेरेको पोस्ट दस लाखले हेरेको देखाउने सफ्टवेयर पाइन्छ” भनेर लेखेपछि यसबारे चासो बढेको हो।

यथार्थमा भने सामान्य प्रयोगकर्ताले सजिलै किन्न, चलाउन र सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्न मिल्ने कुनै वैध सफ्टवेयर त्यस्तो छैन। तर यस नाममा अवैध र नक्कली उपायहरू भने अस्तित्वमा छन्। ती उपायहरू प्रायः ‘बोट नेटवर्क’ वा ‘क्लिक फार्म’ मार्फत सञ्चालन गरिन्छ, जहाँ हजारौँ फेक अकाउन्ट, प्रोक्सी र भर्चुअल नेटवर्क प्रयोग गरी भ्यूज, लाइक र सेयर कृत्रिम रूपमा बढाइन्छ। बाहिरबाट हेर्दा पोस्ट अत्यधिक लोकप्रिय देखिए पनि त्यो वास्तविक दर्शक सहभागिता हुँदैन।

कतिपय अवस्थामा फेसबुक वा युट्युबजस्ता प्लेटफर्मका एल्गोरिदममा हुने अस्थायी गणनागत त्रुटि वा ढिलाइका कारण पनि भ्यूज र रिच असामान्य रूपमा धेरै देखिन सक्छ। पछि प्रणालीले पुनः परीक्षण गर्दा ती संख्या घटाइन्छन्। यस्ता घटनालाई पनि कतिपयले ‘सफ्टवेयरको कमाल’ भनेर प्रचार गर्ने गरेका छन्। अर्कोतर्फ, सानो रकमको आधिकारिक विज्ञापन चलाएर त्यसको तथ्याङ्कलाई काटछाँट गरिएको स्क्रिनसटमार्फत ‘अर्गानिक लाखौँ भ्यूज’ दाबी गर्ने प्रवृत्ति पनि बढ्दो छ।

विशेषगरी समाचार पोर्टल र राजनीतिक सामग्रीमा यस्तो भ्रम बढी देखिन्छ। पोर्टलहरूले देखाउने ‘इम्प्रेसन’ वास्तविक पाठक संख्यासँग मेल नखान सक्छ, विवादास्पद वा संवेदनशील विषयमा एल्गोरिदमले सामग्री छिटो फैलाउँछ, र त्यसमाथि नक्कली बोट गतिविधि मिसिँदा संख्या झन् ठूलो देखिन्छ। तर धेरै देखिएको भ्यूज नै जनमत वा विश्वसनीयता हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

निष्कर्षमा, सामाजिक सञ्जालमा भ्यूज बढाउने नाममा प्रचार हुने कथित सफ्टवेयरहरू सुरक्षित, कानुनी र दिगो समाधान होइनन्। यस्ता अवैध उपाय प्रयोग गर्दा खाता वा पेज बन्द हुने, सामग्रीको पहुँच सीमित हुने र दीर्घकालीन विश्वसनीयता गुम्ने जोखिम उच्च हुन्छ। वास्तविक र टिकाउ प्रभाव भने गुणस्तरीय सामग्री, नियमितता र प्लेटफर्मका नियमअनुसारको रणनीतिबाट मात्र सम्भव हुन्छ।