एक दशकको यात्रा, नयाँ गन्तव्य : लान्छाङ–मेकङ सहकार्यको २.० संस्करण, साझा भविष्यको सुनौलाे पुल

# फु यू हाई

लान्छाङ–मेकङ नदी छवटा मुलुकहरूबाट बग्छ; चीन, कम्बोडिया, लाओस, म्यानमार, थाइल्याण्ड र भियतनाम। यो एउटा मात्र जलमार्ग होइन, यो भूगोल, सभ्यता र साझा नियतिले यी छ राष्ट्रलाई जोड्ने एउटा बन्धन हो। सन् २०१६ मा लान्छाङ–मेकङ सहकार्य (एलएमसी) संयन्त्र सुरु भएयता यी छ राष्ट्रले व्यावहारिक प्रयासहरू मार्फत क्षेत्रीय सहकार्यको परिकल्पनालाई मूर्त रूप दिँदै आएका छन्। अब एलएमसी नयाँ ऐतिहासिक सुरुवाती बिन्दुमा उभिएको छ, आफ्नो २.० युगमा प्रवेश गर्दै शान्ति र समृद्धिको साझा भविष्यको थप नजिकको समुदाय निर्माण गर्न नयाँ अध्याय लेख्न तयार छ।

विगत १० वर्ष एलएमसीको फलदायी विकासको साक्षी बनेको छ। यो संयन्त्र ढाँचागत डिजाइनबाट विकसित हुँदै गहिरो एकीकरणतर्फ अघि बढेको छ, र एसियाकै सबैभन्दा गतिशील र सम्भावनायुक्त क्षेत्रीय सहकार्य संयन्त्रहरूमध्ये एक बन्न पुगेको छ। ‘विकासलाई प्राथमिकता, समान परामर्श, व्यावहारिकता र दक्षता, खुलापन र समावेशिता’ भन्ने एलएमसीको भावनालाई आत्मसात गर्दै यी छ राष्ट्रले ‘नेतृत्वको मार्गदर्शन, सर्वांगीण सहकार्य र व्यापक सहभागिता’ भन्ने त्रि–आयामी सहकार्य संरचना निर्माण गरेका छन्। चीन र पाँच मेकङ राष्ट्रबीचको व्यापार मात्रा दोब्बर भएको छ। चीन–लाओस रेलमार्ग र नोमपेन्ह–सिहानोकभिल एक्सप्रेसवेजस्ता कोशेढुंगा पूर्वाधार परियोजनाहरू स्थिर रूपमा सञ्चालन भइरहेका छन् भने चीन–थाइल्याण्ड र चीन–भियतनाम रेलमार्ग जोड्ने कार्यमा ठोस प्रगति भइरहेको छ। ‘लान्छाङ–मेकङ बम्पर हार्भेस्ट परियोजना’ र ‘लान्छाङ–मेकङ मिठो पानी अभियान’ जस्ता ‘साना तर सुन्दर’ जनजीविका परियोजनाहरूले स्थानीय जनतालाई मूर्त लाभ पुर्याएका छन्, र सहकार्यको बलियो जनआधार तयार गरेका छन्। यसका साथै, छ राष्ट्रले संयुक्त रूपमा अपरम्परागत सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गरेका छन्, सीमापार अपराध नियन्त्रणका लागि नियमित ‘सुरक्षित लान्छाङ–मेकङ’ अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन्, र विपद् पूर्वचेतावनी तथा सरुवा रोगको संयुक्त रोकथाम र नियन्त्रणका लागि संयन्त्रहरू स्थापना गरेका छन्, जसले क्षेत्रीय शान्ति र स्थायित्वलाई प्रभावकारी रूपमा सुरक्षित गरेको छ। सांस्कृतिक तथा जनस्तरको आदानप्रदान फस्टाएको छ। १६० भन्दा बढी जोडी सहरहरू स्थापना भइसकेका छन् भने ‘लान्छाङ–मेकङ सांस्कृतिक तथा कला महोत्सव’ जस्ता प्रमुख कार्यक्रमहरू आपसी समझदारीका पुल बनेका छन्, र समानता, इमानदारी, पारस्परिक सहायता र आत्मीयताको एलएमसी संस्कृतिलाई पोषित गरिरहेका छन्।

एलएमसी २.० को शुभारम्भ विश्व परिदृश्यमा आएको गहिरो परिवर्तन र छ राष्ट्रको साझा विकास आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न गरिएको एक रणनीतिक छनोट हो। सन् २०२५ मा चीनको युनान प्रान्तको कुनमिङमा सम्पन्न १०औं एलएमसी विदेशमन्त्री स्तरीय बैठकमा छ पक्षले ‘साझा घरको संरक्षण र विकास’ भन्ने मूल अवधारणालाई केन्द्रमा राख्दै एकता र सहकार्य, खुलापन र साझा लाभ, हरित नवप्रवर्तन, तथा शान्ति र सुख–शान्तिलाई विशेषताका रूपमा समेटेको एलएमसी २.० निर्माण गर्ने सहमति गरे। यो नयाँ चरण विगतको सहकार्यको निरन्तरता मात्र होइन, संयन्त्र, क्षेत्र र आन्तरिक पक्षमा भएको व्यापक उन्नयन हो। यो शान्ति, सुख–शान्ति, समृद्धि, सुन्दरता र मित्रताको साझा घर निर्माणको दृष्टिलाई केन्द्रित गर्दै संयुक्त निर्माण, साझा जोखिम र साझा कल्याणको नयाँ क्षेत्रीय शासन मार्गको खोजी हो।

एलएमसी २.० लाई अगाडि बढाउन छ राष्ट्रले चारवटा प्रमुख सहकार्य स्तम्भहरूमा प्रतिबद्ध छन्। पहिलो, संयन्त्रको विकासलाई सही दिशा दिन उच्च–स्तरीय संरचनागत डिजाइनलाई सुदृढ गर्ने। उच्च–स्तरीय रणनीतिक सञ्चारलाई गहिरो बनाइने, एलएमसी संस्थागत प्रणालीमा सुधार गरिने, र सहकार्यलाई थप मापदण्डीकृत र संस्थागत बनाउँदै एलएमसी अन्तर्राष्ट्रिय सचिवालय स्थापनाका लागि प्रयास गरिनेछ। कृषि, जलस्रोत र वातावरणीय शासनजस्ता प्रमुख क्षेत्रहरूमा केन्द्रित रहँदै लान्छाङ–मेकङ नदी बेसिन आर्थिक विकास पेटीलाई ‘बेल्ट एन्ड रोड’ पहल र आसियान समुदायजस्ता क्षेत्रीय सहकार्य ढाँचाहरूसँग थप एकीकृत गरिनेछ, र क्षेत्रीय सम्बद्धताको तालमेल उजागर गरिनेछ। दोस्रो, नवप्रवर्तनशील विकासलाई आत्मसात गर्दै व्यावहारिक सहकार्यलाई गति दिने। वास्तविक अर्थतन्त्रलाई विज्ञान तथा प्रविधिले सशक्त बनाइने, डिजिटल अर्थतन्त्र, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र प्राविधिक नवप्रवर्तनमा सहकार्य संयन्त्र स्थापना गरिने, र ऊर्जा भण्डारण, विद्युतीय सवारी साधन, सौर्य ऊर्जाजस्ता नयाँ ऊर्जा क्षेत्रहरूमा सहकार्यलाई प्रोत्साहन गरिनेछ। भन्सार, मापन तथा निरीक्षण तथा क्वारेन्टाइनमा सहकार्य सुदृढ गर्दै क्षेत्रीय औद्योगिक तथा आपूर्ति शृंखलाको स्थायित्वलाई ठोस बनाइने र आर्थिक एकीकरणलाई अगाडि बढाइनेछ। तेस्रो, क्षेत्रीय सद्भाव र स्थायित्वको संरक्षणका लागि कानून प्रवर्तन सहकार्यलाई गहिरो बनाउने। लान्छाङ–मेकङ कानून प्रवर्तन तथा सुरक्षा सहकार्य मन्त्रीस्तरीय बैठकको उपयोग गर्दै विदेशमा रहेका नागरिकको सुरक्षाका लागि सहकार्य मञ्च निर्माण गरिने, अनलाइन जुवा, दूरसञ्चार ठगी र लागूऔषध तस्करीजस्ता सीमापार अपराधविरुद्धको संयुक्त अभियानलाई तीव्रता दिइने, र कानून प्रवर्तन तथा न्यायिक सहकार्यको तालमेल अभिवृद्धि गरिनेछ। चौथो, सु–छिमेकिता र मित्रतालाई प्रवर्द्धन गर्न जनस्तरको आदानप्रदान अभिवृद्धि गर्ने। संस्कृति तथा पर्यटनको एकीकरणलाई गहिरो बनाइने, उच्च शिक्षा तथा व्यावसायिक शिक्षामा सहकार्य विस्तार गरिने, र मेकङ राष्ट्रहरूका लागि चीनमा उपलब्ध छात्रवृत्ति र तालिमका अवसरहरूको संख्या बढाइनेछ। थप ‘साना तर सुन्दर’ परियोजनाहरू सुरु गरी एलएमसी विशेष कोष परियोजनाहरूको दृश्यता र जनताको उपलब्धिको अनुभूति बढाइनेछ, र जनस्तरको जोडीलाई परिकल्पनाबाट नियमित अभ्यासमा रूपान्तरण गरिनेछ।

हरित विकास एलएमसी २.० को परिभाषित विशेषता हो, किनभने छ राष्ट्रले मानव र प्रकृतिबीच सामंजस्यपूर्ण सहअस्तित्व भएको सुन्दर घर निर्माण गर्न प्रयासरत छन्। ‘लान्छाङ–मेकङ वातावरणीय सहकार्य रणनीति तथा कार्ययोजना ढाँचा (२०२३–२०२७)’ को कार्यान्वयन र ‘हरित लान्छाङ–मेकङ पहल’ को स्थिर प्रगतिले पारिस्थितिक सहकार्यको लागि ठोस जग बसालेको छ। विस्तार हुँदै गएको लान्छाङ–मेकङ जलस्रोत सहकार्यको साझेदारी सञ्जाल र स्वच्छ हवा पहलले विशेष कोषमार्फत क्षेत्रीय पारिस्थितिक संरक्षणका लागि वित्तीय र प्राविधिक सहायता उपलब्ध गराइरहेको छ, र आर्थिक वृद्धि र वातावरणीय संरक्षणबीचको सकारात्मक अन्तरक्रियालाई प्रवर्द्धन गरिरहेको छ। एलएमसीको आधारशिला रहेको जलस्रोत सहकार्य अब संस्थागत र व्यवस्थित विकासको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ। छ राष्ट्रले बाढी र खडेरी व्यवस्थापन, जलस्रोत विनियोजन र संयुक्त अनुसन्धानमा सहकार्य गर्दै लान्छाङ–मेकङ नदीलाई ‘शान्ति र दिगो विकासको नदी’ मा रूपान्तरण गरिरहेका छन्।

एकपक्षीयता र संरक्षणवाद बढ्दो गतिमा रहेको यो युगमा, एलएमसी २.० साँचो बहुपक्षवाद र खुला क्षेत्रीयताको ज्वलन्त अभ्यासको रूपमा उभिएको छ। यो कुनै विशिष्ट गुट होइन, बरु ‘३+५+X’ सहकार्य प्रणालीमा आधारित खुला मञ्च हो, जसले लान्छाङ–मेकङ सहकार्यमा सहभागी हुन र विकासको लाभ साझा गर्न सबै साझेदारहरूलाई स्वागत गर्दछ। विकासलाई प्राथमिकता दिने, व्यावहारिकतामा केन्द्रित हुने र जनतालाई केन्द्रमा राख्ने एलएमसी मोडेलले विकासोन्मुख देशहरूलाई स्वतन्त्र र दिगो विकास हासिल गर्न नयाँ विकल्प प्रदान गर्दछ, र विश्वव्यापी शासन सुधार, विशेषगरी वैश्विक दक्षिणका देशहरूबीचको सहकार्यका लागि बहुमूल्य अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्दछ।

छरपष्ट बगिरहेको लान्छाङ–मेकङ नदीले छ राष्ट्रलाई भौगोलिक पडोसीबाट साझा भविष्यको समुदायमा रूपान्तरित हुने गहिरो परिवर्तनको साक्षी रहेको छ। विगत एक दशकले प्रमाणित गरेको छ — पारस्परिक सम्मान, समान परामर्श र साझा लाभको सहकार्य नै क्षेत्रीय शासनका चुनौतीहरू समाधान गर्न र साझा विकास हासिल गर्नका लागि आधारभूत सिद्धान्त हुन्। एलएमसी २.० को सुनौला नयाँ दशकमा प्रवेश गर्दै, छ राष्ट्रले एलएमसी भावनालाई अगाडि बढाउने, ‘साझा घरको विकास’ को अवधारणालाई गहिरो बनाउने, र डिजिटल अर्थतन्त्र, हरित ऊर्जाजस्ता नवजागृत क्षेत्रहरूमा सहकार्य विस्तार गर्नेछन्। हामी सबै मिलेर लान्छाङ–मेकङ क्षेत्रलाई उच्च–गुणस्तरीय ‘बेल्ट एन्ड रोड’ सहकार्यको नमुना, वैश्विक विकास पहल कार्यान्वयनको अग्रदूत, वैश्विक सुरक्षा पहल कार्यान्वयनको अगुवा र वैश्विक सभ्यता पहल कार्यान्वयनको अग्रणी बनाउनेछौं। एलएमसी २.० लाई क्षेत्रीय सहकार्यको उज्ज्वल उदाहरणको रूपमा स्थापित गर्दै विश्व शान्ति र साझा विकासमा थप योगदान पुर्याउनेछौं।