‘जेनजीको आँधी र एसियाको आगो : नेपालमा विदेशी लगानीको मुहार सुक्दै’

काठमाडौं – नेपालमा वैदेशिक लगानीको प्रतिबद्धता ह्वात्तै घटेको छ। गत भदौको जेनजी आन्दोलन र पश्चिम एसियामा फैलिएको युद्धको मारिलो प्रभावले लगानीको बाटो नै अवरुद्ध भएको हो। उद्योग विभागको तथ्यांकले देखाएको छ– चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनदेखि फागुनसम्मको आठ महिनामा जम्मा ४० अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ मात्रै लगानी प्रतिबद्धता आएको छ। जबकि गत आवको सोही अवधिमा ४४ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ लगानी प्रतिबद्धता थियो। अर्थात्, चार अर्ब रुपैयाँको गिरावट।

विभागका सूचना अधिकारी सुरेश दाहालको भनाइ छ– ‘जेनजी आन्दोलनले देखाएको अस्थिरता र पश्चिम एसियाको विग्रहले लगानीकर्ताको मनोबल खस्किएको छ।’ तर उनले अब पाँच वर्षे स्थिर सरकार बनेकाले लगानीको वातावरण सुध्रिने आशा पनि व्यक्त गरे।

महिनावारी हेर्ने हो भने साउनमा २४ अर्ब १० करोडको प्रतिबद्धता आएको थियो– जसमा सिन्धुलीको मासु प्रशोधन उद्योग प्रमुख थियो। तर २३ र २४ भदौको जेनजी आन्दोलनपछि लगानीको गति मुरब्बा जमेजस्तो भयो। असोजमा प्रतिबद्धता घटेर ३५ अर्ब १३ करोडमा झर्यो। कात्तिकमा ३६ अर्ब ६८ करोड, मङ्सिरमा ३८ अर्ब ५१ करोड र पुसमा जम्मा ३९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ मात्रै। अर्थात्, भदौपछि लगानीको बाढी चुहिन थालेको छ।

फागुन एकल महिनाको अवस्था झन् डरलाग्दो छ– २६ वटा परियोजनामा मात्रै १८ करोड ७० लाख रुपैयाँ प्रतिबद्धता आएको छ। जबकि माघमा ३७ परियोजनामा ४४ करोड ९५ लाख रुपैयाँको प्रतिबद्धता थियो।

कुन क्षेत्रमा लगानी आइरहेको छ त ?

· कृषि: १४ उद्योगमा २१ अर्ब ९० करोड (सबैभन्दा धेरै)
· पर्यटन: १५५ उद्योगमा ११ अर्ब २० लाख
· सेवा: ३८ उद्योगमा ३ अर्ब ६२ करोड
· उत्पादन: ३७ उद्योगमा २ अर्ब ५२ करोड
· सूचना प्रविधि (आइटी): ३०७ उद्योगमा १ अर्ब ३० करोड
· ऊर्जा: एउटा मात्रै उद्योगमा १८ करोड ४२ लाख
· खनिज: दुई उद्योगमा ११ करोड ५० लाख

उद्योग विभागले अब स्वचालित मार्गबाट हुने लगानीको अधिकतम सीमा (५० करोड) हटाइसकेको छ। तर राजनीतिक अस्थिरता र अन्तर्राष्ट्रिय युद्धको छायाँले लगानीकर्ता प्रतिक्षाको मुद्रामा बसेका छन्। सरकारले अब विश्वासको वातावरण बनाउन सकेन भने लगानीको यो पातलिँदो धारा सुक्न पनि बेर छैन।