पुटिनको पाशिन्यानलाई चेतावनी : ‘एउटै भाँडोमा दुईवटा गाडी चल्दैनन्’

मस्को । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आर्मेनियाली प्रधानमन्त्री निकोल पाशिन्यानलाई स्पष्ट सन्देश दिएका छन् – युरोपेली सङ्घ (ईयू) र युरेसियन आर्थिक सङ्घ (इएइयु) को दुवै सदस्यता एकैसाथ सम्भव छैन। अप्रिल १ मा मस्कोको क्रेमलिनमा भएको द्विपक्षीय वार्तामा पुटिनले आर्मेनियाको चुनावी हंगामा र दुई देशबीचको विशेष सम्बन्धको सन्दर्भ उठाउँदै यो कुरा स्पष्ट पारेका हुन्।

पाशिन्यान कामकाजी भ्रमणका क्रममा मस्को आएका थिए। वार्ताको सुरुमै पुटिनले स्वागत गर्दै भने, ‘हामी तपाईंलाई मस्कोमा स्वागत गर्न पाउँदा खुसी छौं। हामी देख्छौं, आर्मेनियामा आन्तरिक राजनीतिक प्रक्रियाहरूले गति लिइरहेका छन्, चुनाव नजिकिँदै छ। तर यो चुनावी तापक्रमले रुस–आर्मेनिया सम्बन्धलाई असर गर्न दिनु हुँदैन।’

रुसी राष्ट्रपतिले रुस र आर्मेनियाबीचको सम्बन्ध दशक होइन, शताब्दीौंदेखि चलेको विशेष सम्बन्ध रहेको उल्लेख गरे। ‘हामी एउटै इतिहास र सभ्यतागत आत्मीयताले जोडिएका छौं। म तपाईंलाई सार्वजनिक रूपमै भन्न चाहन्छु – आर्मेनियाली जनताको हितमा जे हुन्छ, त्यसको हामी सधैं पक्षमा छौं। तपाईं सधैं यसमा भरोसा राख्न सक्नुहुन्छ,’ पुटिनले भने।

तर, आर्मेनियाले हालै युरोपेली सङ्घसँगको सम्बन्ध विकासको विषयमा गरिरहेको चर्चाप्रति पुटिनले ‘पूर्ण रूपमा शान्त’ रहेको बताउँदै एकैसाथ स्पष्ट सीमा कोर्न भने बिर्सेनन्। ‘प्रत्येक राष्ट्रले तेस्रो देशसँगको सहकार्यको अधिकतम लाभ लिने प्रयास गर्छ भन्ने हामी बुझ्छौं। तर यो पारदर्शी र इमानदारीपूर्वक, पहिल्यै नै ‘किनारमा’ स्पष्ट हुनुपर्छ,’ पुटिनले भने।

उनले सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा स्पष्ट पारे : ‘युरोपेली सङ्घ र इएइयु (युरेसियन आर्थिक सङ्घ) को एकैसाथ सदस्यता सम्भव छैन; यो परिभाषित रूपमै असम्भव छ। यो राजनीतिक मात्र होइन, शुद्ध आर्थिक प्रश्न हो।’

ऊर्जा क्षेत्रको तुलना गर्दै पुटिनले भने, ‘हाल युरोपमा ग्यासको मूल्य प्रति हजार घनमिटर ६०० डलरभन्दा बढी छ, जबकि रुसले आर्मेनियालाई १७७.५ डलर प्रतिहजार घनमिटरमा ग्यास दिइरहेको छ। यो अन्तर विशाल छ।’

सुरक्षा विषयमा कुरा गर्दै पुटिनले कराबाख (नागोर्नो–काराबाख) को सन्दर्भ उठाए। ‘तपाईंले २०२२ मा प्रागमा कराबाखलाई अजरबैजानको अंश मान्यता दिएपछि, यो प्रक्रिया अजरबैजानको आन्तरिक मामिला बनिसकेकाले सामूहिक सुरक्षा सन्धि संगठन (सीएसटीओ) को संलग्नता अनुपयुक्त भयो,’ पुटिनको भनाइ थियो।

उनले पाशिन्यान र अजरबैजानी राष्ट्रपतिको प्रयासले सम्बन्ध स्थिर बनाउन मद्दत पुगेको, तर यो विषयलाई अब अन्त्य गर्नुपर्ने र चुनावी राजनीतिको माडिएर यसलाई फोहोर नगर्नेमा सचेत गराए।

रुसी राष्ट्रपतिले आफ्नो कुरा दोहोर्याए, ‘आर्मेनियामा चुनावको परिणाम जे सुकै आओस्, रुस–आर्मेनिया सम्बन्ध निर्माण र सुदृढीकरणको हाम्रो साझा प्रतिबद्धता जारी रहनेछ भन्ने आशा व्यक्त गर्दछु। रुस सधैं आर्मेनियाली जनताको हितमा जे छ, त्यसैद्वारा निर्देशित हुनेछ।’

पुटिनको यो अभिव्यक्तिलाई पाशिन्यान सरकारलाई युरोपेली सङ्घतर्फ झुकाव नलिन सचेत गराएको र ‘एउटै भाँडोमा दुईवटा गाडी नचल्ने’ स्पष्ट कूटनीतिक संकेतका रूपमा हेरिएको छ। आर्मेनियामा आगामी चुनाव नजिकिँदै गर्दा पुटिनको यो सन्देशले क्षेत्रीय भूराजनीतिक समीकरणमा थप जटिलता थपेको छ।