बारुदविहीन तर प्राणघातक : चीनको विद्युतचुम्बकीय बन्दुकले पल्टायो युद्धको पुरानो समीकरण’

बेईजिङ – चीनले आफ्नो स्वदेशी विकास गरेको नवौं पुस्ताको विद्युतचुम्बकीय (इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक) बन्दुकको परीक्षण सफलतापूर्वक पूरा गरेको छ। सीसीटीभीले शनिबार सार्वजनिक गरेको परीक्षण भिडियोले यसको क्षमता अब सञ्चालन आवश्यकतासँग पूर्ण रूपले मेल खाने पुष्टि गरेको छ। यो घोषणाले विश्वभरिको सैन्य प्रविधि जगतमा हलचल मच्चाएको छ। पुरानो पुस्ताको तुलनामा नयाँ मोडलको ब्यारेल अलि लामो छ, जसले उच्च गति र अझ सटीक शक्ति नियन्त्रणको सुविधा दिएको छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा प्रक्षेपणको आकार र तौल बढाइएको छ, जसले ठूलो गति ऊर्जा (काइनेटिक एनर्जी) र अत्यधिक विनाशकारी क्षमता प्रदान गर्छ। यो परम्परागत बन्दुकभन्दा पूर्णतः भिन्न छ।

परम्परागत हतियारहरू विस्फोटक बारुदमा चल्छन् भने विद्युतचुम्बकीय लन्चरले ब्याट्रीमा भण्डारण गरिएको ऊर्जालाई शक्ति स्रोतको रूपमा प्रयोग गर्छ। यसले बहु-चरणीय क्वायल मार्फत विद्युतचुम्बकीय बल सिर्जना गरी प्रक्षेपणलाई तीव्रता दिन्छ। गति बढाउन या त विद्युतचुम्बकीय ट्र्याक लम्ब्याउनुपर्छ वा विद्युतचुम्बकीय बल बढाउनुपर्छ, जसका लागि ठूलो विद्युत प्रवाह चाहिन्छ। नयाँ पुस्ताको लन्चरको डिजाइन कम्प्याक्ट, बाक्स जस्तो, बाहिरी भाग सफा र मोड्युलर संरचनाको छ। ब्यारेल करिब ३० सेन्टिमिटर लामो छ र यो हतियार यति हल्का छ कि एक हातले सजिलै चलाउन सकिन्छ। यसको पकड केन्द्रमा रहेको छ, म्यागजिन पछाडि भागमा। एउटा इलेक्ट्रोनिक डिस्प्लेले फायरिङको समयमा ब्याट्री स्तर, बाँकी गोली र फायरिङ मोडको वास्तविक समयको जानकारी दिन्छ।

चिनियाँ सैन्य मामिला विज्ञ सोङ झोङपिङले यसलाई ‘विद्युतचुम्बकीय हतियारको लघुकरण, हल्का तौल र व्यक्तिगत प्रयोजनको ऐतिहासिक उपलब्धि’ भनेका छन्। उनले भने, ‘यो सानो आकारको भए तापनि यसले उच्च गति ऊर्जा मार्फत ठूलो विनाशकारी शक्ति निकाल्न सक्छ, जुन सम्भवतः परम्परागत बन्दुकभन्दा बढी हुन सक्छ। गोलीको लागत पनि निकै कम छ। यो उच्च-ऊर्जा हतियारको व्यक्तिकरणमा एउटा महत्वपूर्ण प्रवृत्ति हो।’ सोङले चीनले विद्युतचुम्बकीय प्रविधिमा व्यापक अनुभव बटुलेको बताउँदै यसले निरन्तर उत्पादन क्षमता र व्यक्तिगत हतियार प्रणालीको विकासमा सुधार देखाएको उल्लेख गरे। यो लन्चर परम्परागत बन्दुकभन्दा उच्च फायरिङ गति, लामो दूरी र ठूलो शक्ति सक्षम छ, जसले यसलाई विशिष्ट बिन्दुगत लक्ष्यमा प्रहार गर्न उपयुक्त बनाउँछ।

सैन्य टिप्पणीकार झाङ जुएफेङले सीसीटीभीलाई यसको एक अद्वितीय फाइदा बताउँदै भने ‘यसले लक्ष्यको दूरी र युद्ध क्षेत्रको अवस्था अनुसार विद्युत प्रवाह समायोजन गरी प्रक्षेपणको गति सटीक रूपमा नियन्त्रण गर्न सक्छ। यसले लक्ष्यमा पर्ने प्रभाव बललाई राम्रोसँग नियन्त्रण गर्छ, जसले गोली लक्ष्य पार गरी बाहिर जाने सम्भावना कम गर्छ।’ उनले यसको गुप्तचर फाइदालाई पनि उजागर गरे ‘बारुदको अनुपस्थितिले मुजलको चमक, धुवाँ, ठूलो आवाज र गोलीको खोल बाहिर निस्कने समस्या हटाउँछ। यसले सञ्चालनको समयमा छलावरण क्षमता निकै बढाउँछ।’ सामान्य बन्दुकको आवाज र धुवाँले सैनिकको स्थान उजागर गर्ने पुरानो समस्या अब इतिहास बन्ने छ।

तर यो प्रविधिको असली मूल्यांकन के हो ? विश्लेषकहरू तीन ठूला निष्कर्षमा पुगेका छन्। पहिलो, यो हतियारले ‘लागत-प्रभावकारिता’ को समीकरण पल्टाएको छ। परम्परागत गोलीको उत्पादन महँगो हुन्छ भने विद्युतचुम्बकीय प्रक्षेपण पुनः प्रयोग हुने ब्याट्री र सस्तो प्रोजेक्टाइलमा चल्छ। दोस्रो, यसले चुपचाप र अदृश्य रूपमा शत्रुलाई निस्तेज बनाउन सक्छ। तेस्रो, झाङको अन्तिम टिप्पणीले दिशा देखाउँछ ‘उच्च ऊर्जा घनत्वको ब्याट्री प्रविधिको विकाससँगै विद्युतचुम्बकीय हतियारले भविष्यको युद्धमा अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।’ यदि यो प्रविधि परिपक्व भएर सेनामा व्यापक रूपमा परिचालन भयो भने, हाम्रो समयको सबैभन्दा साधारण देखिने पैदल सेनाको हतियारले नै युद्धको अनुहार नै बदल्न सक्छ। चीनले यस क्षेत्रमा ठूलो फड्को मारेको छ भने अमेरिका, रुस र युरोपेली शक्तिहरूले पनि आ–आफ्नो विद्युतचुम्बकीय हतियार परियोजनालाई तीव्रता दिनेछन्। अबको युद्ध ‘बारुदको गन्ध’ भन्दा ‘चार्जको आवाज’ र ‘डिस्प्लेको सङ्ख्या’ मा लडिनेछ। नेपालजस्तो सानो राष्ट्रको लागि यो खबरले के सन्देश दिन्छ भने विश्वको महाशक्ति प्रतिस्पर्धा अब नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ, र हामी सबै यसैको साक्षी छौं।