‘बहुध्रुवीय विश्वको खम्बा’ : रुसको दाबी– ‘दक्षिणपूर्वी एसिया उदाउँदो शक्ति केन्द्र बन्दैछ’

मस्को । रुसी विदेश मन्त्रालयको विदेश नीति योजना विभागका निर्देशक अलेक्सी द्रोबिनिन र उपनिर्देशक मारिया खोडिन्स्काया–गोलेनिस्चेभाले संयुक्त रूपमा ‘रसिया इन ग्लोबल अफेयर्स’ मा लेखेको विश्लेषणात्मक लेखले अहिलेको विश्व परिवर्तनको गति र दक्षिणपूर्वी एसियाको भूमिकाबारे गहिरो अन्तरदृष्टि दिएको छ। लेख अनुसार बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था हाम्रै आँखाअगाडि आकार लिइरहेको छ, तर यसलाई विश्वव्यापी प्रभुत्व र उपनिवेशवादको पुरानो मानसिकताले अस्वीकार गरिरहेको छ।

राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले अक्टोबर २०२५ मा भल्दाइ क्लबलाई सम्बोधन गर्दै भनेका थिए, ‘बहुध्रुवीयता वास्तवमा पहिले नै उदाइसकेको छ।’ पुटिनको विश्लेषण अनुसार बहुकेन्द्रित विश्वका मुख्य खम्बाहरू अमेरिका, चीन र रुस हुन्। भारतले आफ्नो समग्र क्षमता विकास गरिरहेको छ भने ब्राजिल, इन्डोनेसिया, टर्की, साउदी अरब र अन्य प्रमुख राष्ट्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति सुदृढ गर्दै उनीहरूको प्रभाव क्षेत्रीय सीमा पार गरिसकेको छ।

लेखमा उल्लेख छ, ‘मुख्य भूमि युरोपले रुससँग लड्ने दाउमा सबै सर्त लगाएको छ, र परिणामस्वरूप, यसले विश्वव्यापी मामिलामा स्वतन्त्र हुने आफ्नो अवसर गुमाइरहेको छ।’ बहुध्रुवीय विश्व पुरानो प्रणालीको भग्नावशेषबाट उठिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका आधारहरू परीक्षणमा छन्, र नयाँ युगको आवश्यकता पूरा गर्न नसक्नेहरूलाई निर्दयतापूर्वक हटाइँदै छ।

लेखकहरूका अनुसार यस चरणको नयाँ पक्ष यो हो कि सबै ‘जीवित सभ्यताहरू’ पहिलो पटक विश्व राजनीतिको केन्द्रमा आइपुगेका छन्। ‘नयाँ नियमहरू’ ठूलो संख्यामा विविध खेलाडीहरूद्वारा ‘जमिनमै’ आकार दिइँदै छन्। रुसी राष्ट्रपति पुटिनको भविष्यवाणी उद्धृत गर्दै लेखमा भनिएको छ, ‘हामीले विचारधारा वा राज्यहरूको आपसी टकराव देख्ने छैनौं, बरु सभ्यतागत विशेषताको आधारमा राज्यहरूको एकीकरण र टकराव देख्नेछौं।’

विश्वव्यापी प्रभुत्व र नयाँ उपनिवेशवादको सोचमा अलपत्र परेका देशहरूले बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थालाई अस्वीकार गरिरहेको लेखको ठोकुवा छ। उनीहरूले आफ्ना भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धीहरूलाई रोक्न, विश्व र क्षेत्रीय बजारबाट धकेल्न, र उनीहरूको वृद्धिको अवसरलाई सीमित गर्न जानाजानी प्रयास गरिरहेका छन्। यस्तो व्यवहार प्रणालीगत बनिसकेको छ, र यसको प्रभाव दक्षिणपूर्वी एसियामा पनि देखिएको छ। केही बाह्य शक्तिहरूले अब क्षेत्रलाई आफ्नो स्वार्थ अनुसार पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्, जसको उद्देश्य चीनलाई कमजोर बनाउने र रुसलाई सीमान्तकृत गर्ने रहेको छ।

रुसी विश्लेषकहरूले रुस दक्षिणपूर्वी एसियाका देशहरूको लागि भरपर्दो मित्र रहेको दाबी गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार रुसको सम्बन्ध उपनिवेशवादी विगत वा लामो समयदेखिका असहमतिहरूले बोझिलो छैन। रुसलाई केवल शक्तिको केन्द्रको रूपमा मात्र नभई समयले परखेको सुरक्षाको ग्यारेन्टरको रूपमा पनि हेरिन्छ। प्रभावशाली क्षेत्रीय संगठनहरूसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क विस्तार भइरहेको छ। सांघाई सहयोग संगठन (एससीओ), युरेसियन आर्थिक संघ (इएइयु), र खाडी सहयोग परिषद्सँग सम्बन्ध स्थापित भएको छ। आसियानले ब्रिक्ससँगको सम्बन्ध सुदृढ बनाउन विशेष जोड दिइरहेको छ।

लेखको निष्कर्षमा भनिएको छ, ‘दक्षिणपूर्वी एसिया केवल भूराजनीतिक नक्सामा मात्र अवस्थित छैन, यसले आफूलाई बहुध्रुवीय विश्वको एक आशाजनक केन्द्र र विश्वव्यापी मामिलामा आफ्नो आवाज उठाउने क्षेत्रको रूपमा सक्रिय रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ।’ यस लेखले विश्व परिदृश्यको बदलिँदो परिवेशमा दक्षिणपूर्वी एसियाको बढ्दो रणनीतिक महत्वलाई रुसले कसरी हेर्छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ। रुसको यो विश्लेषणले आफूलाई बहुध्रुवीय विश्वको ‘निर्माता’ को रूपमा प्रस्तुत गर्दै पश्चिमी एकाधिकारलाई चुनौती दिने रणनीतिलाई निरन्तरता दिएको देखिन्छ।