भर्चुअल प्रेमीदेखि नक्कली चरित्रसम्म : चीनले डिजिटल मानव सेवामाथि कडा नियन्त्रण लगाउँदै, अब सबैले ‘डिजिटल आइडी’ लगाउनुपर्ने

बेइजिङ । चीनको साइबर स्पेस प्रशासनले डिजिटल मानव (Digital Human) सेवाहरूको अनुगमनलाई कडा बनाउने मस्यौदा नियमावली जारी गरेको छ। कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रविधि तीव्र गतिमा अगाडि बढिरहेको सन्दर्भमा यसबाट उत्पन्न हुनसक्ने जोखिमहरूलाई सम्बोधन गर्ने उद्देश्यले यो कदम चालिएको हो। शुक्रबार सार्वजनिक गरिएको यो मस्यौडा अहिले सार्वजनिक टिप्पणीका लागि खुला राखिएको छ।

मस्यौदा नियमावलीमा डिजिटल मानवको परिभाषा स्पष्ट पारिएको छ – ‘गैर-भौतिक वातावरणमा अवस्थित र कम्प्युटर ग्राफिक्स, डिजिटल छवि प्रशोधन, र एआई प्रविधिहरू प्रयोग गरी मानवीय रूप र व्यवहारको अनुकरण गर्ने भर्चुअल आकृतिहरू।’ यी अवतारहरू वास्तविक व्यक्तिमा आधारित भई बनाइन सक्छन् वा पूर्ण रूपमा एल्गोरिदमद्वारा उत्पन्न गरिन सक्छन्। तिनीहरूले आवाज, क्रियाकलाप, अन्तरक्रिया क्षमता र वास्तविक व्यक्तिको व्यक्तित्व विशेषताहरूसम्म प्रतिलिपि गर्न सक्छन्।

प्रशासनले हालैका वर्षहरूमा यो प्रविधि द्रुत रूपमा विकसित भएको बताएको छ। सार्वजनिक सेवा, मनोरञ्जन, र व्यावसायिक मार्केटिङ क्षेत्रमा यसले नयाँ ऊर्जा थपेको छ। तर यसैगरी, प्रविधिको दुरुपयोगको चिन्ता पनि बढेको छ। सार्वजनिक व्यक्तित्वको नक्कल, ठगी, भ्रामक विज्ञापन, र व्यक्तिगत अधिकारको हनन जस्ता जोखिमहरू उत्पन्न भएका छन्।

मस्यौदा अनुसार सेवा प्रदायक, प्रयोगकर्ता र सामग्री वितरण प्लेटफर्महरूले एआई-जनरेटेड सामग्रीसम्बन्धी विद्यमान नियमहरूको पालना गर्दै डिजिटल मानवहरूमा स्पष्ट पहिचान चिन्ह अनिवार्य रूपमा राख्नुपर्नेछ। यसले नक्कली पहिचान र भ्रामक सामग्रीको प्रसारमा अंकुश लगाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यस मस्यौदाले नाबालिगहरूको लागि सामग्री र सेवाहरूमा कडा प्रतिबन्ध लगाएको छ। नाबालिगहरूलाई भर्चुअल परिवारका सदस्य वा भर्चुअल प्रेमी जस्ता अन्तरंग सम्बन्ध सेवाहरू प्रदान गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यस्तै, अत्यधिक खर्चमा प्रेरित गर्ने, हानिकारक व्यवहारलाई प्रोत्साहन दिने, वा उनीहरूको मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्ने सेवाहरूमा समेत प्रतिबन्ध छ। यो विश्वमै पहिलोपटक नाबालिगलाई ‘भर्चुअल प्रेमी’ को व्यवस्था गर्ने प्रयासमा कडा रोक लगाउने नीति हो।

यस्तै, मस्यौदाले यौन व्यङ्ग्य, हिंसा, डरावनी वा भेदभावपूर्ण सामग्रीको सिर्जना वा प्रसारलाई प्रतिबन्ध लगाएको छ। सबै पक्षहरूलाई यस्ता सामग्री अनलाइनमा सञ्चार हुनबाट सक्रिय रूपमा रोक्न आह्वान गरिएको छ।

डिजिटल मानव निर्माणका लागि व्यक्तिको तस्बिर, आवाज वा अन्य व्यक्तिगत डाटा प्रयोग गर्दा स्पष्ट सहमति आवश्यक हुनेछ। प्रतिष्ठा, गोपनीयता, र बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारको हनन गर्ने क्रियाकलापहरूमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

पूर्वी चीन राजनीतिक विज्ञान तथा कानुन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक यु सुनले ‘एआई उपकरणको पहुँच घट्दै गएको अवस्थामा साधारण प्रयोगकर्ताले पनि डिजिटल मानव सिर्जना र प्रकाशित गर्न सक्छन्। यसले सबै पक्षबीचको जिम्मेवारीको स्पष्ट विभाजन आवश्यक बनाउँछ’ भन्ने धारणा राखेका छन्। यो मस्यौदा डिजिटल मानव सेवाको सम्पूर्ण जीवनचक्र (सिर्जना, सञ्चालन, र प्रसार) समेट्ने गरी तयार पारिएको छ।

राष्ट्रिय कम्प्युटर नेटवर्क आपत्कालीन प्रतिक्रिया प्राविधिक टोलीकी उपनिर्देशक दु चुइलानले डिजिटल मानवहरू अत्यन्त भ्रामक र यथार्थपरक हुने भन्दै तिनीहरू हानिकारक सामग्री उत्पादन, अफवाह फैलाउन, अपराधमा उत्तेजना दिन, वा दुर्भावनापूर्ण उपभोगमा प्रेरित गर्न प्रयोग हुने जोखिम रहेको चेतावनी दिएकी छन्। उनका अनुसार मस्यौदाले सुरक्षाको स्पष्ट सीमा तोक्दै उद्योग वृद्धिको लागि स्थान पनि छाडेको छ। जनताको टिप्पणीका लागि यो मस्यौदा मे ६ सम्म खुला रहनेछ। त्यसपछि मात्र अन्तिम नियमावली जारी हुनेछ। चीनको यो कदमले विश्वभर नै डिजिटल मानव सेवाको नियमनका लागि एउटा नमुना प्रस्तुत गरेको छ। नेपालजस्तो देशमा पनि एआई प्रविधि बढ्दै गएको सन्दर्भमा यसको अध्ययन गरी सुरक्षा र नैतिकता दुवैलाई ध्यानमा राख्दै कानुन निर्माण गर्न प्रेरणा मिल्ने विश्वास गर्न सकिन्छ।