रूखै–रूखमा अन्त्येष्टि : चीनमा हरियो अन्त्येष्टिको बढ्दो चलन, ५० हजार समुद्री अन्त्येष्टि

बेइजिङ । यस वर्षको चिङमिङ (मृतक पूजा) पर्वको बिदामा सियानकी बासिन्दा गाओ र उनको परिवार सहरको उत्तरपूर्वी बाहिरी भागमा पाइन र सरलाका रूखहरूबीच रहेको एउटा चिहानमा पुगे। उनीहरूले रूखमुनि फूल राखे, प्रवेशद्वारमा लिएको पहेंलो रिबन बाँधे, र उनीहरूको शुभकामना लेखिएको कार्डहरू हाँगामा झुण्ड्याए।

गाओले भनिन्, ‘गत वर्ष जब यो चिहानले सार्वजनिक हरियो अन्त्येष्टि कार्यक्रम आयोजना गर्यो, मैले मेरा आमाबुबाको अन्तिम इच्छा पूरा गर्न दर्ता गरेँ। रूखमा गाड्ने (ट्री बेरियल) विधि मितव्ययी र वातावरणमैत्री दुवै छ। अब उहाँहरू एउटा रूखमुनि विश्राम गर्नुहुन्छ, जसले उहाँहरूको सम्झनाको रूपमा काम गर्दछ, वरिपरि फूल र घाँसले घेरिएको। हरेक पटक म फर्किँदा रूखलाई अग्लो हुँदै गरेको देख्दा, यो मेरा प्रियजनहरू अझै पनि मसँगै यहाँ हुनुहुन्छ जस्तो लाग्छ।’

सियान फेङ्जेनग्युआन अन्त्येष्टि गृहका निर्देशक लिउ पेङले मे २०२५ मा सियानले फेङ्जेनग्युआन चिहान सहित पाँच व्यावसायिक चिहानहरूलाई नगरपालिका–स्तरीय सार्वजनिक कल्याण चिहानको रूपमा पुनर्वर्गीकरण गरेको बताए। यस संक्रमणको भागको रूपमा, चिहानले एउटा समर्पित खण्ड पुन: डिजाइन गरेको छ। एक पटक पूरा भएपछि, नयाँ क्षेत्रले ६४५ जग्गा बचत गर्ने, वातावरणमैत्री चिहान प्लटहरू थप्नेछ, जसमा रूख र घाँसमा गाड्ने विकल्पहरू समावेश छन्। यी प्लटहरू यस वर्षको पहिलो भागमा सार्वजनिकको लागि खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

वर्षौंदेखि, चीनले जग्गा संरक्षण र वातावरण संरक्षणको लागि हरियो अन्त्येष्टिलाई सक्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ। नयाँ संशोधित अन्त्येष्टि सेवा नियमहरू मार्च ३० मा लागू भएको थियो, जसमा ‘वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि’ शब्द पटक–पटक उल्लेख गरिएको छ। नियमहरूले समुद्र, रूख, फूल, र घाँसमा गाड्ने विधिहरूलाई स्पष्ट रूपमा प्रोत्साहन दिन्छ। अहिलेसम्म, चीनका २८ प्रादेशिक–स्तरीय क्षेत्रहरूले जग्गा बचत गर्ने र वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि अभ्यासहरूलाई समर्थन गर्ने दिशानिर्देशहरू जारी गरेका छन्, जसमा सब्सिडी र प्रोत्साहन नीतिहरूको ब्याकअप छ।

उदाहरणका लागि, सियानमा, वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि अहिले सबै अन्त्येष्टिको ३४.४ प्रतिशत ओगट्छ। सहरले सन् २०२१ मै सार्वजनिक कल्याण अन्त्येष्टिको लागि सब्सिडी कार्यक्रमहरू सुरु गरेको थियो र वातावरणमैत्री, ठाउँ बचत गर्ने विकल्पहरूको लागि प्रोत्साहनहरू ल्याएको थियो। सन् २०२३ देखि, सियान फेङ्जेनग्युआन अन्त्येष्टि गृहमा दुई वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि समारोहहरू आयोजना गर्नुका साथै, भूपरिवेष्ठित सहरको नागरिक मामिला ब्यूरोले तटीय सहर किङ्दाओमा लगातार तीन वर्षसम्म सार्वजनिक कल्याण समुद्री अन्त्येष्टि पनि आयोजना गरेको छ। यी पहलहरू मार्फत, ४८० भन्दा बढी व्यक्तिको खरानी प्रकृतिमा फिर्ता भइसकेको छ।

समुद्री अन्त्येष्टि (सी बेरियल) मा सियान मात्र अग्रणी छैन। चीनका तटीय सहरहरूमा, बढ्दो संख्यामा परिवारहरूले यो विकल्पलाई अन्तिम विदाइको रूपमा रोजिरहेका छन्। पूर्वी सान्दोङ प्रान्तको डोङयिङको डकबाट, एउटा डुङ्गा खुला समुद्रको तोकिएको क्षेत्रतिर लाग्यो – जुन अहिले सुश्री लीको बुबाको विश्रामस्थल हो। पोर्थोलको छेउमा उभिएर, उनले छालहरू बग्दै गरेको हेरिन्, आँसुले अनुहार भिजिरहेको थियो।

उनले भनिन्, ‘मेरो बुबा वातावरण संरक्षणप्रति गहिरो प्रतिबद्ध हुनुहुन्थ्यो। उहाँ प्रायः हामीलाई भन्नुहुन्थ्यो कि उहाँ आफ्नो खरानी समुद्रमा छर्न चाहनुहुन्छ ताकि आउने पुस्ताका लागि सफा जमिन छोडियोस्।’

सान्दोङ प्रान्तको यान्ताई नागरिक मामिला ब्यूरोका कर्मचारी वाङ सियाओपेङका अनुसार, सहरले सन् २०१५ मा आफ्नो सार्वजनिक कल्याण समुद्री अन्त्येष्टि कार्यक्रम सुरु गरेदेखि, हालसम्म जम्मा ५,१७० व्यक्तिलाई समुद्रमा अन्त्येष्टि गरिएको छ, जसले लगभग ४,१०० वर्ग मिटर जमिन बचत गरेको छ। वाङले नोट गरे, ‘परम्परागत चिहानको औसत लागत – करिब २०,००० युआन (करिब २,९०० अमेरिकी डलर) को आधारमा – समुद्री अन्त्येष्टिले मात्र जग्गा–सम्बन्धित खर्चमा समाजलाई लगभग १० करोड युआन बचत गरेको छ।’

राष्ट्रिय तथ्याङ्कले देखाउँछ कि सन् २०२५ मा चीनमा ५०,००० भन्दा बढी समुद्री अन्त्येष्टि भएका थिए, जुन सन् २०२० मा रेकर्ड गरिएको २०,००० भन्दा १७० प्रतिशतले बढी हो। चीनमा वातावरणमैत्री अन्त्येष्टिको अवधारणा जरा गाड्दै जाँदा, यो अधिक चिनियाँ परिवारहरूसँग मात्र प्रतिध्वनित भइरहेको छैन, तर अन्तर्राष्ट्रिय चासो पनि आकर्षित गरिरहेको छ। केही विदेशी नागरिकहरू अब यी दिगो विधिहरू प्रयोग गरेर चीनमा अन्त्येष्टि हुन रोजिरहेका छन्।

डोङयिङको योङआन चिहानमा, फूल अन्त्येष्टि खण्डमा एउटा चिहान बेग्लै छ, जसमा अङ्ग्रेजी शब्दहरू कुँदिएको छ: ‘फ्री स्पिरिट वाच ओभर अस लभ यु फरेभर’ (उडन्ते आत्मा हामीलाई हेर, तिमीलाई सधैं प्रेम)। यहाँ भर्नन बस्छन् – दक्षिण अफ्रिकाका ३४ वर्षीय शिक्षक, र यस चिहानमा अन्त्येष्टि गरिएको पहिलो विदेशी। बिरामीको कारण निधन भएपछि, उनको परिवारले उनलाई फूल र रूखहरू बीचमा अन्त्येष्टि गर्न रोजेको थियो। भर्ननको चिनियाँ परिवारकी एक सदस्य सुङले भनिन्, ‘उनी बहिर्मुखी र हँसमुख थिए। उनले चीनमा पाँच वर्ष काम गरे र साँच्चै डोङयिङलाई मन पराउँथे – एउटा सुन्दर, वातावरणमैत्री सहर।’

चिहानका अध्यक्ष जुए मिङआनले भने, ‘हामी विभिन्न वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि विकल्पहरूलाई सक्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गर्छौं र विदेशी परिवारहरूको लागि टाढाबाटै सम्झना समारोह र बहुभाषी सहायता सहित विचारशील सेवाहरू प्रदान गर्छौं।’ उनले थपे, ‘यहाँ ३६ वर्ग मिटरको फूल अन्त्येष्टि प्लटमा ३०० व्यक्तिको अवशेष राख्न सकिन्छ।’ यो सानो ठाउँमा धेरैको अन्त्येष्टि गर्न सकिने यो व्यवस्था चीनको बढ्दो जनघनत्व र वातावरणीय चेतनाको प्रतिबिम्ब हो। अब हरियो अन्त्येष्टि चीनमा एउटा नयाँ सामान्य अभ्यास बन्दै गएको छ।