दोस्रो चरणको वार्ता: कूटनीतिक दाँउमा अमेरिकी युद्धपोतको छायाँ
जेनेभा, फागुन ४: इरानका विदेशमन्त्री सैय्यद अब्बास अराक्ची आइतबार जेनेभातर्फ प्रस्थान गरेका छन्, जहाँ तेहरान-वाशिङटनबीच दोस्रो चरणको अप्रत्यक्ष वार्ता हुनेछ। यो वार्ता यस्तो समयमा हुँदैछ जब दुवै पक्षले कूटनीतिक प्रयासको नवीकरण गरेका छन्, तर सम्झौताको स्वरूपबारे सरोकारवालाहरूले एकदमै भिन्न दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्, जसले यस वार्ताको जग कमजोर रहेको उजागर गरेको छ।
परराष्ट्र मन्त्रालयको विज्ञप्ति अनुसार, अराक्चीले मंगलबार हुने वार्ताका लागि ‘कूटनीतिक र विशिष्ट’ टोलीको नेतृत्व गरिरहेका छन्। उनले स्विस विदेशमन्त्री इग्नाजियो क्यासिस, ओमानी विदेशमन्त्री सैय्यद बद्र बिन हमाद अल बुसैदी, र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) का महानिर्देशक राफेल ग्रोसी लगायत अन्य अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ।
मिडिया रिपोर्ट अनुसार, अमेरिकी टोलीको नेतृत्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफले गर्नेछन्।
यो बैठक फेब्रुअरी ६ मा ओमानको मस्कटमा भएको पहिलो चरणको वार्तापछि हुँदैछ, जसलाई दुवै पक्षले ‘राम्रो सुरुवात’ भनेका थिए तर कुनै ठोस सफलता हासिल भएको थिएन।
जेनेभा वार्ताअघि सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा इरानी अधिकारीहरूले सशर्त खुलापन र अटेरीपनाको मिश्रण देखाएका छन्। आइतबार बीबीसीसँग कुरा गर्दै इरानका उपविदेशमन्त्री मजिद तख्त-रावन्चीले प्रतिबन्ध हटाउने बदलामा आणविक कार्यक्रममा सम्झौता गर्न तेहरान तयार रहेको संकेत गरे तर कडा रातो रेखा पनि कोरे।
“सम्झौता गर्न चाहन्छन् भनेर प्रमाणित गर्ने जिम्मा अमेरिकाको हो,” तख्त-रावन्चीले भने।
उनले पुष्टि गरे कि इरानले आफ्नो ६० प्रतिशत समृद्ध युरेनियमको मात्रा घटाउने विषयमा छलफल गर्न सक्छ, जसलाई देशको लचकताको प्रमाणको रूपमा देखाउन सकिन्छ, तर इरानी भूमिमा शून्य युरेनियम समृद्धिको सम्भावना पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरे।
“यो अब वार्ताको विषय छैन,” तख्त-रावन्चीले भने, इरानको मिसाइल कार्यक्रम गैर-वार्तालापयोग्य रहेको दोहोर्याए।
इरानको अर्ध-आधिकारिक फार्स समाचार एजेन्सी अनुसार, आर्थिक कूटनीतिका लागि उपविदेशमन्त्री तथा इरानी वार्ता टोलीका सदस्य हमिद गन्बारीले मस्कटमा भएको पछिल्लो छलफलमा ऊर्जा र खानी परियोजनामा संयुक्त लगानी र अमेरिकी निर्मित विमान खरिदको सम्भावनाबारे अन्वेषण गरिएको खुलासा गरे।
गन्बारीले जोड दिए कि कुनै पनि सम्झौताले इरानको विदेशमा रोक्का रहेको सम्पत्ति ‘वास्तविक र प्रयोगयोग्य’ तरिकाले रिलीज हुने सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
उनले थप भने कि तेहरान ‘गम्भीर सम्झौता’ खोजिरहेको छ, तर शून्य युरेनियम समृद्धि स्वीकार गर्दैन।
इरानको आधिकारिक आईआरएनए समाचार एजेन्सी अनुसार, इरानका सशस्त्र बल प्रमुख अब्दोलरहिम मुसावीले आइतबार चेतावनी दिए कि कुनै पनि युद्धको परिणाम अमेरिकाका लागि घातक हुनेछ।
“यदि ट्रम्प इरानसँग युद्ध चाहन्छन् भने, उनी वार्ताको कुरा किन गर्छन्?” मुसावीले भने, युद्धमा प्रवेश गर्दा उनलाई ‘पाठ सिकाइने’ र उनको ‘धम्की’ को अन्त्य हुने बताए।
यसैबीच, वाशिङटनबाट पनि मिश्रित संकेतहरू आइरहेका छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले ट्रम्प कूटनीति र वार्ता मार्फत समाधान चाहन्छन् भने। “इरानसँग कहिल्यै कसैले सफल सम्झौता गर्न सकेको छैन, तर हामी प्रयास गर्नेछौं,” रुबियोले स्लोभाकियाको राजधानी ब्राटिस्लाभामा पत्रकार सम्मेलनमा भने।
इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले पनि वाशिङटनमा ट्रम्पसँगको भेटपछि सुझाव दिए कि ट्रम्प “सम्झौता हासिल गर्ने सम्भावनाहरू समाप्त गर्न कटिबद्ध छन्, जुन उनी विश्वास गर्छन् कि अहिले हासिल गर्न सकिन्छ।”
तर ट्रम्प आफैंले सैन्य विकल्प पनि खुला राखेका छन्। उनले बिहीबार पत्रकारहरूलाई भने कि यदि इरानसँगको वार्ता असफल भयो भने, “हामीले दोस्रो चरणमा जानुपर्छ। दोस्रो चरण उनीहरूका लागि धेरै कठिन हुनेछ।”
शुक्रबार, ट्रम्पले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो विमानवाहक युद्धपोत युएसएस जेराल्ड आर. फोर्डलाई पहिल्यै मध्यपूर्व क्षेत्रमा तैनाथ गरिएको युएसएस अब्राहम लिंकन र तीनवटा निर्देशित क्षेप्यास्त्र विध्वंसकसँग सामेल हुन आदेश दिइएको बताए।
तनाव पर्दा पछाडि अझ गहिरो देखिन्छ। सीबीएस न्यूजले आइतबार रिपोर्ट गरे अनुसार, ट्रम्पले नेतन्याहूलाई डिसेम्बरमै भनेका थिए कि यदि सम्झौता हुन सकेन भने उनी इरानको ब्यालेस्टिक मिसाइल कार्यक्रममा इजरायली आक्रमणलाई समर्थन गर्नेछन्।
सीबीएस न्यूजले अमेरिकी अधिकारीहरूले त्यसपछि यस्तो अपरेसनमा कसरी सहायता गर्ने भन्नेबारे आन्तरिक छलफल सुरु गरेको बताएको छ, “जसमा इजरायली विमानका लागि हवाई इन्धन भर्ने व्यवस्था र सम्भावित मार्गमा पर्ने देशहरूबाट उडान अनुमति सुरक्षित गर्ने संवेदनशील मुद्दा समावेश छ।”
नेतन्याहूले भने अधिकतम मापदण्ड तोकेका छन्। आइतबार एक सार्वजनिक सम्मेलनमा बोल्दै उनले इरानसँगको कुनै पनि सम्भावित सम्झौतामा आणविक सामग्री हटाउने, युरेनियम समृद्धि रोक्ने र ब्यालेस्टिक मिसाइलमा प्रतिबन्ध समावेश हुनुपर्ने जोड दिए।
नेतन्याहूले “इरानसँगको कुनै पनि सम्झौताप्रति आफ्नो शंका” पनि दोहोर्याए।
अमेरिकी युद्धपोतहरू क्षेत्रमा जम्मा हुँदै गर्दा र दुवै पक्ष असफलताको सम्भावनाको तयारी गरिरहेका बेला, यो व्यापक रूपमा विश्वास गरिन्छ कि मंगलबार हुने वार्ताले कूटनीति अझै पनि अगाडि बढ्ने बाटो देखाउन सक्छ कि, वा केवल गहिरो टकरावको प्रस्तावनाको रूपमा मात्र काम गर्नेछ भनेर परीक्षण गर्नेछ।
