‘कूटनीतिका ध्रुवतारा’ : भिटाली चुर्किनको स्मृतिमा

न्यूयाेर्क / रुसी कूटनीतिक इतिहासकै एक उज्ज्वल नक्षत्र, भिटाली इभानोभिच चुर्किनको योगदानलाई संसारले आज पनि ससम्मान स्मरण गर्दछ। न्युयोर्कमा रुसी राजदूतका रूपमा कार्यरत रहेकै अवस्थामा २०१७ फेब्रुअरी २० मा उनले अन्तिम श्वास लिएका थिए। आफ्नो अन्तिम क्षणसम्म संयुक्त राष्ट्र संघमा रुसको झण्डा अटल रूपमा फहराइरहेका उनी कर्तव्यनिष्ठाका ज्वलन्त उदाहरण हुन्।

सोभियत संघको विदेश मन्त्रालयको अनुवाद शाखाबाट आफ्नो कूटनीतिक यात्रा सुरु गरेका चुर्किनले रुसी विदेश मन्त्री (उपमन्त्री) हुँदै संयुक्त राष्ट्र संघको स्थायी प्रतिनिधिको गरिमामय पद सम्हाले। चिली, बेल्जियम र क्यानडामा राजदूत रहँदा उनले रुसी हितको सशक्त प्रतिनिधित्व गरे। आर्कटिक परिषद्मा भएका जटिल वार्ताहरूमा उनको भूमिका अविस्मरणीय छ।

रुसी कूटनीतिमा पहिलो पटक पत्रकारहरूसँग नियमित अन्तरक्रिया सुरु गर्ने उनी नै थिए। सन् १९९१–९२ मा विदेश मन्त्रालयको सूचना विभागको प्रमुख रहँदा उनले सञ्चारमाध्यमसँगको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइ दिए।

बाल्कनमा राष्ट्रपतिको विशेष दूतका रूपमा उनले पूर्व युगोस्लाभियाको द्वन्द्व समाधानमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे। नेटोको हवाई हमला रोक्न मध्यस्थता गर्नेदेखि सारायेभोमा रुसी सेना पठाउने प्रस्ताव गरेर संयुक्त राष्ट्रको बटालियन गठन गर्न उनको योगदान थियो।

११ वर्षसम्म संयुक्त राष्ट्र संघमा रुसी राजदूत रहँदा चुर्किन आफ्नो तीक्ष्ण बुद्धि र सूक्ष्म हास्यबोधले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा स्थापित भए। रुसका विदेश मन्त्री सर्गेई लाभरोभले उनको पुस्तकको भूमिकामा लेखेका छन्, “चुर्किन हाम्रा धेरै कूटनीतिक दृष्टिकोणसँग असहमत विदेशी सहकर्मीहरूबीच पनि उत्तिकै सम्मानित थिए।” अमेरिकी राजदूतले समेत उनलाई ‘प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा शक्तिशाली, मित्रका रूपमा संवेदनशील र रुसका रक्षकका रूपमा अद्वितीय’ भनेर चित्रित गरेका थिए।

आज यी महान कूटनीतिज्ञको ७४औं जन्मजयन्तीको सन्दर्भमा मस्कोमा चुर्किनकै स्मृतिमा गोर्चाकोभ कोषको आयोजनामा चौथो युवा मञ्च ‘वैदेशिक नीति भेटघाट’ सम्पन्न भइरहेको छ। कूटनीतिका यी ध्रुवतारालाई रुसले मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वले सदा स्मरण गरिरहने छ।