युद्धविरामको घोषणा तर हर्मुजमा जहाजको आवागमन ठप्पै

तेहरान । अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामको घोषणा भए पनि रणनीतिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ जलमार्गमा जहाज आवागमनमा कुनै उल्लेखनीय सुधार नआएको एक वरिष्ठ समुद्री विश्लेषकले बताएका छन्। लन्डनस्थित समुद्री विश्लेषक तथा लोयड्स लिस्टका प्रधानसम्पादक रिचर्ड मिडेले सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा इरानले यो रणनीतिक जलमार्गमाथि बलियो नियन्त्रण कायमै राखेको र आवागमन व्यवस्था नै आगामी वार्ताको केन्द्रीय मुद्दा बन्ने बताएका छन्।

समुद्री तथ्याङ्क र आफ्नो अवलोकनलाई उद्धृत गर्दै मिडेले भने, “वास्तवमा युद्धविरामले खासै ठोस परिवर्तन ल्याएको छैन। युद्धविराम घोषणापछि हामीले धेरै जहाज हर्मुज जलडमरुमध्य भएर गएको देखेका छैनौं। बरु आवागमनको मात्रा झनै घटेको छ।” उनले वर्तमान अवस्थाले सम्पूर्ण जहाज उद्योगमा व्यापक सतर्कता छाएको र सञ्चालकहरू भविष्यको आवागमन अवस्थाबारे स्पष्टताको प्रतीक्षामा ‘पर्ख र हेर’ को रणनीति अपनाइरहेको बताए।

मिडेले जोड दिए कि इरानले उक्त जलमार्गमाथि प्रभावकारी नियन्त्रण कायमै राखेको छ र सबै जहाजले आफ्नो इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) लाई जानकारी गराउनुपर्ने भएकाले इरानको सहमतिबिना कुनै पनि जहाज आवतजावत गर्न सक्दैन। उनका अनुसार तेहरानले अमेरिका वा इजरायलसँग सम्बद्ध जहाजहरू छुट्याउन स्वामित्व, बीमा र व्यापारिक इतिहासको विस्तृत विवरण माग गरिरहेको छ।

मिडेले करिब ६०० ठूला समुद्री जहाजहरू खाडीभित्रै थुनिएको खुलासा गरे। जहाज मालिकहरूसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्कका आधारमा उनले भने, “उनीहरू अब के हुन्छ भन्ने स्पष्टता नपाएसम्म आफ्ना जहाज चलाउन तयार छैनन्।” युद्धविराम सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्ने दीर्घकालीन सुरक्षा व्यवस्थामा परिणत हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रतीक्षामा उद्योग रहेको उनले बताए।

उनले यस जलमार्गको रणनीतिक महत्त्वलाई रेखाङ्कित गर्दै यसको स्थिति अमेरिका–इरान वार्तामा ‘प्रमुख मुद्दा’ बन्ने सम्भावना औंल्याए। विश्वव्यापी ऊर्जा निर्यातको करिब २० प्रतिशत हिस्सा यही मार्गबाट हुने र यो सबै अर्थतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण रहेको उनले बताए। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका तेलका लागि यस मार्गमा धेरै निर्भर नरहेको बताउँदै आए पनि मिडेले यसको प्रभाव ऊर्जाभन्दा बाहिर रहेको र विश्वव्यापी वस्तुको ठूलो परिमाण यही मार्गबाट ओसारपसार हुने हुँदा भूराजनीतिदेखि खाद्यान्न मूल्यसम्म सबै प्रभावित हुने बताए।

पारवहन शुल्कको विवादास्पद विषयमा मिडेले यस्ता जलडमरुमध्यलाई शुल्क मार्गमा परिणत गर्ने कुनै कानुनी पूर्वाधार नरहेको बताउँदै यो विषय ठूलो विवादको केन्द्र बन्न सक्ने चेतावनी दिए। उनले ह्वाइट हाउसका प्रेस सचिवका अभिव्यक्तिले युद्धविरामपछि अमेरिका र इरानबीच कुनै प्रकारको शुल्क व्यवस्था हुन सक्ने सम्भावनालाई ट्रम्पले नकारिसकेको सङ्केत गरेकोतर्फ पनि ध्यानाकर्षण गराए। उनले भने, “कानुनी रूपमा कुनै पूर्वाधार नभए पनि हामी रोचक समयमा बाँचिरहेका छौं, र अब के हुन्छ हेर्न बाँकी छ।”

सामान्य सञ्चालन पुनर्स्थापनाको समयसीमाबारे मिडेले पुनर्प्राप्ति क्रमिक हुने र दुई हप्ताको युद्धविराम स्थिति समाधान गर्न ‘कुनै पनि हिसाबले पर्याप्त नहुने’ बताए। उद्योगले ढुवानीमा प्रत्यक्ष खतरा नहुने गरी लामो अवधिको व्यवस्थाको आशा गरेको उनले बताए। आदर्श अवस्थामा पनि हालको थुप्रिएको जहाज हटाउन हप्तौं र व्यापक प्रणाली सामान्य हुन महिनौं लाग्ने उनको भनाइ छ। तेल ट्याङ्करलाई प्राथमिकता दिइने, त्यसपछि खाली ट्याङ्कर फिर्ता हुने र प्रशोधन केन्द्र पुनः सञ्चालन हुने क्रम रहनेछ भने कन्टेनर जहाज, थोक वाहक र गलत ठाउँमा पुगेका खाली कन्टेनरको पुनर्स्थापनामा झन् धेरै समय लाग्नेछ।

पुनर्प्राप्ति प्रक्रियाका क्रममा हुन सक्ने परिचालन जोखिमबारे सचेत गराउँदै मिडेले जहाजहरू धेरै छिटो सार्न खोज्दा ठक्कर, मार्गनिर्देशन त्रुटि र अन्य गम्भीर समस्या निम्तिन सक्ने बताए। विशेषगरी जीपीएस हस्तक्षेप र जलमार्गको साँघुरोपनले जोखिम बढाउने उनको भनाइ छ। उद्योगले अवस्था परीक्षण गर्न तयार हुने ‘पहिलो सञ्चालक’ को प्रतीक्षा गरिरहेको उनले बताए। “एकपटक त्यो सुरु भयो र मानिसहरूले देखे भने, मलाई लाग्छ यसले एकदमै छिटो गति लिनेछ,” उनले भने।

समग्र चित्रलाई हेर्दा मिडेले यो अवस्थाले विश्वव्यापी व्यापार गतिशीलतामा गहिरो बदलावलाई प्रतिबिम्बित गरेको बताए। “हामीले यहाँ व्यापार भूराजनीतिक रेखामा विभाजित भएको देखिरहेका छौं,” उनले भने, प्रमुख जलमार्गबाट जहाज आवागमन गर्ने क्षमता बढ्दो रूपमा तिनीहरूको भूराजनीतिक सम्बद्धताले निर्धारण गर्न थालेको औंल्याए।