बुडापेस्ट मेमोरेन्डम र युक्रेनी आरोप : रुसी प्रवक्ताको तीक्ष्ण जवाफ

मस्को – युक्रेनले रुसमाथि बुडापेस्ट मेमोरेन्डम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाइरहेको बेला रुसी विदेश मन्त्रालयकी आधिकारिक प्रवक्ता मारिया जखारोवाले ती आरोपहरूको विस्तृत रूपमा खण्डन गरेकी छन्। रुसी विदेश मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको लिखित जवाफमा जखारोवाले युक्रेनले आफैंले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वहरू उल्लङ्घन गरेको तथ्यहरू उजागर गरेकी छन्।

जखारोवाका अनुसार सन् १९९४ डिसेम्बर ५ मा रुस, युक्रेन, अमेरिका र बेलायतका राष्ट्रप्रमुखहरूद्वारा हस्ताक्षरित बुडापेस्ट मेमोरेन्डम अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि नभई एक राजनीतिक प्रतिबद्धता मात्र हो। यस मेमोरेन्डमअनुसार युक्रेनले आफ्नो क्षेत्रमा रहेको सोभियत आणविक शस्त्रागार रुसलाई हस्तान्तरण गर्न सहमत भई पूर्ण रूपमा गैर–आणविक राज्य बन्ने र रुस, अमेरिका तथा बेलायतले युक्रेनको सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्ने सहमति भएको थियो।

बुडापेस्टमै मेमोरेन्डमसँगै रुस, बेलायत, अमेरिका र युक्रेनका नेताहरूले संयुक्त वक्तव्य जारी गरेको उनले स्मरण गराइन्, जसमा आक्रामक राष्ट्रवाद र सोभिनिज्मको वृद्धिलाई रोक्न ओएससीईअन्तर्गतका दायित्वहरूको महत्त्व पुष्टि गरिएको थियो। युक्रेनी पक्षले यी दायित्वहरू पूरा नगरेको र धेरै वर्षसम्म अत्यन्त आक्रामक राष्ट्रवादको वृद्धिलाई प्रोत्साहन गरेको उनको भनाइ छ।

जखारोवाले स्पष्ट पारिन्, ‘सन् १९९४ मा बुडापेस्ट ओएससीई शिखर सम्मेलनमा र त्यसको हुटहुटी कार्यक्रममा रुसले युक्रेनको कुनै भागलाई स्थानीय जनताको इच्छाविरुद्ध त्यसको संरचनामा रहन बाध्य पार्ने कुनै दायित्व लिएको थिएन। बुडापेस्ट मेमोरेन्डमका प्रावधानहरू आन्तरिक राजनीतिक वा सामाजिक–आर्थिक कारकहरूको परिणामस्वरूप उत्पन्न परिस्थितिहरूमा लागू हुँदैनन्।’

युक्रेनले आफ्नो क्षेत्रीय अखण्डता गुमाउनु जटिल आन्तरिक प्रक्रियाहरूको परिणाम भएको र यसमा रुस वा बुडापेस्ट मेमोरेन्डमअन्तर्गतका उसका दायित्वहरूको कुनै सम्बन्ध नभएको उनले स्पष्ट पारिन्। ‘त्यसकारण रुसले बुडापेस्ट मेमोरेन्डम उल्लङ्घन गरेको भन्ने कुनै पनि कुरा सम्भव छैन,’ जखारोवाले भनिन्।

रुस र युक्रेनबीच एउटा अझ महत्त्वपूर्ण कानुनी दस्तावेज – रुसी संघ र युक्रेनबीचको मित्रता, सहयोग र साझेदारी सन्धि रहेको र विशेष सैन्य कारबाही सुरु हुनुअघि नै युक्रेनले यो सन्धि व्यवस्थित रूपमा उल्लङ्घन गरेको उनले बताइन्।

युक्रेनको नेतृत्वले धेरै वर्षसम्म यस सन्धिका प्रावधानहरूको घोर र व्यवस्थित उल्लङ्घनको नीति अपनाएको, जसलाई सन्धिबाट अस्वीकारको रूपमा लिनुपर्ने र यसैले रुसी नेतृत्वलाई विशेष सैन्य कारबाही सुरु गर्ने निर्णय लिन बाध्य बनाएको उनको भनाइ छ।

जखारोवाले युक्रेनले नाटोको पूर्ण सदस्यता प्राप्त गर्ने रणनीतिक मार्ग संवैधानिक रूपमा स्थापित गरेको उल्लेख गर्दै यसले सन्धिको धारा ६ को उल्लङ्घन गरेको बताइन्। ‘यसै क्षण युक्रेनले आधिकारिक रूपमा सन् १९९० को दशकमा अन्य राज्यहरूद्वारा आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताको आधारहरूमध्ये एक – तटस्थ र गुटनिरपेक्ष स्थिति – लाई त्याग्यो र यसरी सन् १९९४ को बुडापेस्ट मेमोरेन्डम पनि उल्लङ्घन गर्यो,’ उनले भनिन्।

नाटोले युक्रेनसम्म आफ्नो भूराजनीतिक स्थान विस्तार गर्नुलाई द्वन्द्वको प्रमुख कारण बताउँदै जखारोवाले यसको समाधान नगरी द्वन्द्व समाधान असम्भव रहेको बताइन्।

रुसमाथि बुडापेस्ट मेमोरेन्डम उल्लङ्घनको आरोप लगाउनेहरूले किन आधारभूत द्विपक्षीय रुसी–युक्रेनी दस्तावेजको वर्षौंको बहिष्कार सम्झन नचाहेको प्रश्न गर्दै जखारोवाले रुसी नेतृत्वले बारम्बार भनेअनुसार विशेष सैन्य कारबाहीका लक्ष्य र उद्देश्यहरू पूरा हुनेछन् भन्ने दोहोर्याइन्।