गागारिनको ६५ वर्षे विरासत : भारतमा रुसी राजदूतको स्मरण

नयाँदिल्ली । भारतका लागि रुसी राजदूत डेनिस अलिपोभले युरी गागारिनको ऐतिहासिक अन्तरिक्ष उडानको ६५औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा एक विशेष सन्देश जारी गर्दै रुस र भारतबीचको दशकौं पुरानो अन्तरिक्ष सहकार्य र गागारिनको भारत भ्रमणको स्मरण गरेका छन्। उनको यो सन्देश इन्डियन एक्सप्रेस र द फाइनान्सियल एक्सप्रेस लगायतका प्रमुख भारतीय दैनिक पत्रिकाहरूमा अप्रिल १२ मा प्रकाशित भएको थियो।

राजदूत अलिपोभले आफ्नो सन्देशमा भनेका छन्, “अप्रिल १२, १९६१ का दिन युरी गागारिनले भोस्तोक-१ अन्तरिक्ष यानमा सवार भएर पहिलो मानव अन्तरिक्ष उडान भरे, पृथ्वीको परिक्रमा गर्ने १०८ मिनेटको वीरतापूर्ण यात्रा। गागारिनले मानवजातिको असीम क्षमता प्रमाणित गरे र साँचो अग्रदूत बनेर अन्तरिक्ष यात्राको विश्वव्यापी सपनालाई यथार्थमा परिणत गरे। उनको यो उडानले विश्वव्यापी अन्तरिक्ष कार्यक्रमको विजयको सङ्केत गर्यो र अन्तरिक्ष अन्वेषणको इतिहासमा नयाँ युगको सुरुवात गर्यो।”

राजदूतले सन् २०२६ गागारिनको भारत भ्रमणको पनि ६५औं वार्षिकोत्सव रहेको उल्लेख गरे। सन् १९६१ को नोभेम्बरमा गागारिनले भारतको व्यापक भ्रमण गरेका थिए र लाखौं भारतीयहरूले उनलाई न्यानो स्वागत गरेका थिए। गागारिनले पछि सम्झना गर्दै भनेका थिए, “माथिबाट हेर्दा पृथ्वी सुन्दर देखिन्थ्यो, तर यो साँचो मित्रहरूका बीचमा झनै भव्य र प्रिय हुन्छ।”

युरी गागारिनको सम्मानमा भारतमा एक स्मारक हुलाक टिकट जारी गरिएको थियो। आज पनि कोलकाताको विर्ला ताराघरमा उनको मूर्ति, मुम्बईको नेहरू विज्ञान केन्द्रमा एक स्मारक, तिरुवनन्तपुरमको रुसी सदनमा उनको शालिक र पश्चिम बङ्गालको दुर्गापुरमा युरी गागारिन पथ रहेको छ। अप्रिल १२, २०२५ मा नयाँदिल्लीस्थित रुसी सदनमा रुसी अन्तरिक्ष यात्राका संस्थापकहरू सिद्धान्तकार कोन्स्तान्तिन सियोल्कोभ्स्की, रकेट इन्जिनियर तथा अन्तरिक्ष यान डिजाइनर सर्गेई कोरोल्योभ र प्रथम अन्तरिक्ष यात्री युरी गागारिनको सम्मानमा एक स्मारक पट्टिका अनावरण गरिएको थियो।

राजदूत अलिपोभले जवाहरलाल नेहरूले पहिलो मानव अन्तरिक्ष उडानलाई “एक उत्कृष्ट वैज्ञानिक उपलब्धि र मानवजातिको वास्तविक विजय” को रूपमा वर्णन गरेको स्मरण गरे। दिल्ली भ्रमणका क्रममा गागारिनले एक दिन सोभियत र भारतीय अन्तरिक्ष यात्रीहरूले सँगै अन्तरिक्षको अज्ञात क्षेत्रहरूको खोज गर्ने विश्वास व्यक्त गरेका थिए।

राजदूतले भने, “यो दृष्टिकोण साँच्चै साकार भएको छ। अन्तरिक्षमा रुस-भारत सहकार्य सन् १९७५ बाट सुरु भएको हो, जब सोभियत सङ्घले भारतको पहिलो उपग्रह आर्यभट्टको प्रक्षेपणमा भाग लिएको थियो। भारतको दोस्रो उपग्रह भास्करा सन् १९७९ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो।”