औषधीय गुणले भरिपूर्ण ‘ज्वापो’ : विषादी सफा गर्ने र रक्तसञ्चार सुधार्ने दुर्लभ वनस्पति, उच्च रक्तचापका बिरामीलाई सेवन निषेध

ल्हासा, तिब्बत — तिब्बती पठारका हिमाली भेगहरूमा पाइने एक दुर्लभ तथा बहुउपयोगी वनस्पति ‘ज्वापो’ अहिले टिप्ने याम सुरु भएको छ। परम्परागत तिब्बती चिकित्सा ग्रन्थ ‘स्मान ग्यी बस्तान ब्चोस स्न्गो अबुम चे मो झेस ब्या बा बझुग्स सो’ मा यस वनस्पतिको विस्तृत व्याख्या गरिएको पाइन्छ। उक्त ग्रन्थ अनुसार ज्वापोको वानस्पतिक विशेषता विशेष खालको रहेको छ। यो प्रायः काँडादार झाडीको रूपमा रहेको हुन्छ र यसको पातको सतहमा अति सूक्ष्म काँडा वा रौंहरू हुने गर्दछन्, जसको सम्पर्कमा आउँदा मानव शरीरको छालामा चिलाउने, पोल्ने र अस्थायी वेदना उत्पन्न हुन सक्छ। यसको बोटको डाँठको उचाइ सामान्यतया ५० सेन्टिमिटरदेखि १०० सेन्टिमिटरसम्मको हुने उल्लेख गरिएको छ।

यद्यपि यसलाई छुँदा अस्थायी वेदना हुने भए पनि यसको कोपिला र पातहरू औषधीय गुणले भरिपूर्ण मानिन्छन्। स्थानीयवासीहरू यसको कोपिलालाई तरकारीको रूपमा समेत प्रयोग गर्दछन्। यदि भूलवश यसको काँडाले शरीरमा चिलाउने वा पोल्ने समस्या भएमा प्रभावित भागमा बाक्लो साबुनको फिँज वा सरसफाइयुक्त पदार्थले धुँदा उक्त वेदनाबाट तुरुन्त राहत मिल्ने विश्वास गरिन्छ।

वैज्ञानिक विश्लेषण तथा परीक्षणहरूले ज्वापोमा प्रचुर मात्रामा प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट र भिटामिन सी पाइने पुष्टि गरेको छ। यसका अतिरिक्त यस वनस्पतिमा फोस्फोरस, म्याग्नेसियम, आइरन र क्याल्सियम जस्ता मानव शरीरका लागि अत्यावश्यक खनिज तत्त्वहरू पनि उल्लेख्य मात्रामा रहेको पाइन्छ। यिनै पोषक तत्त्वहरूको कारण ज्वापोको नियमित तर सन्तुलित सेवनले शरीरभित्र जम्मा भएका विषाक्त पदार्थहरू निष्कासन गर्ने, पाचन प्रणालीमा भएको गडबडी वा फोहोर सफा गर्ने तथा स्वस्थ निद्रा प्रवर्द्धन गर्ने जस्ता फाइदाहरू हुने बताइन्छ।

यद्यपि, यस वनस्पति विशेषज्ञहरूले एउटा महत्त्वपूर्ण सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार उच्च रक्तचाप अर्थात् प्रेसरको समस्या भएका व्यक्तिहरूले ज्वापोको सेवन गर्नु हुँदैन। उच्च रक्तचाप भएकाहरूले यसको प्रयोग गरेमा स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। यो जानकारी परम्परागत तिब्बती चिकित्सा पद्धतिमा आधारित छ।

श्राेत: खम्पा टिभी