आइएईएमाथि पश्चिमा हस्तक्षेप र आणविक सुविधामाथिको आक्रमणः रुसको कडा प्रश्न
काठमाडौं । रुसी विदेशमन्त्री सेर्गेइ लाभरोभ र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक उर्जा एजेन्सी (आइएईए) का महानिर्देशक राफेल मारियानो ग्रोस्सीबीच भएको भेटवार्तामा रुसले आइएईएको तटस्थता र अविकृत दृष्टिकोणमाथि पश्चिमा मुलुकहरूले गरिरहेको प्रहारप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ।
बिहीबार भएको सो भेटमा रुस र आइएईएबीचको सहकार्यका विभिन्न पक्षहरूमा गहन छलफल भएको थियो। रुसले एजेन्सीको स्थापनाकालदेखि नै पुर्याउँदै आएको महत्वपूर्ण योगदानको समेत चर्चा गरिएको थियो।
छलफलको प्रमुख केन्द्रविन्दु अमेरिका र इजरायलले इरानका आणविक सुविधाहरूमाथि गरेको आक्रमण रह्यो। लाभरोभले इरानका ती आणविक सुविधाहरू आइएईएको सुरक्षाकवचमा रहेको भन्दै त्यस प्रकारको आक्रमणको कडा भर्त्सना गरे। उनले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र एजेन्सीकै विश्वसनीयतामाथिको प्रहारको संज्ञा दिए।
यसैगरी, युक्रेनस्थित जापोरिज्जिया आणविक उर्जा केन्द्रको सुरक्षा र संरक्षणका विषयमा पनि दुवै पक्षबीच विस्तृत वार्ता भएको थियो। युद्धग्रस्त क्षेत्रमा रहेको यस प्लान्टको सुरक्षा अहिले विश्वकै चासोको विषय बनेको छ।
वार्तापछि सार्वजनिक गरिएको लाभरोभको अभिव्यक्तिमा उनले भनेका छन्, “आजको विश्वमा, विशेषगरी पछिल्ला दुई वर्षहरूमा, एजेन्सी र अप्रसारका मुद्दामा काम गर्ने अन्य बहुपक्षीय संरचनाहरू गम्भीर परीक्षणबाट गुज्रिरहेका छन्। हाम्रा पश्चिमा सहकर्मीहरूले विश्व राजनीतिमा आफ्नो पुरानो प्रभुत्व स्थापित गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।”
उनले आइएईएले आफ्नो स्थापनाकालदेखिका सिद्धान्तहरू, तटस्थता, अराजनीतिक दृष्टिकोण र परमाणु अप्रसार सन्धि (एनपीटी) का सबै सदस्य राष्ट्रहरूले शान्तिपूर्ण आणविक उर्जाको लाभ लिन पाउने अधिकार सुनिश्चित गर्ने विषयलाई कडाइका साथ पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिए।
“यी घटनाक्रमहरूबारे विस्तृत छलफल गर्ने यो एकदमै उपयुक्त अवसर हो,” लाभरोभले भने। यस भेटले आइएईएमाथि बढ्दो भूराजनीतिक दबाब र आणविक सुरक्षाका चुनौतीहरूबीच रुसको अडान स्पष्ट पारेको छ।
