चीनद्वारा विश्व डेटा शासन सुधारको मार्ग अन्वेषण

बेइजिङ, चीन — विश्वव्यापी डेटा शासनको परिदृश्यमा एक ऐतिहासिक कदम चाल्दै गत मार्च ३० तारिखका दिन बेइजिङमा विश्व डेटा सङ्गठन (वर्ल्ड डेटा अर्गनाइजेसन) को औपचारिक स्थापना भएको छ। डेटाको विकास र शासन अभ्यासलाई प्रणालीगत रूपमा अगाडि बढाउने उद्देश्यले स्थापित यो विश्वकै पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन हो। हाल यस सङ्गठनमा ४० भन्दा बढी मुलुकहरूबाट २०० भन्दा बढी सदस्यहरू आबद्ध भइसकेका छन्, जसले यसप्रति विश्व समुदायको उच्च चासो र विश्वासलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।

चीनका राष्ट्राध्यक्ष सी चिनफिङले विश्व डेटा सङ्गठनको स्थापनाको अवसरमा पठाएको बधाई सन्देशमा चीनले ‘साझा परामर्श, साझा निर्माण, साझा लाभ’ को अवधारणामा अडिग रही सङ्गठनलाई प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न पूर्ण समर्थन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो। उहाँले विभिन्न पक्षहरूसँगको सहकार्यमा डेटा शासनका नियमहरूको विकास गर्ने, डेटा प्रविधिको नवप्रवर्तनलाई अगाडि बढाउने, डेटा सुरक्षाको सुनिश्चितता गर्दै यसको सुव्यवस्थित प्रवाह र प्रभावकारी विकास तथा प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्ने कुरामा जोड दिनुभयो। साथै, विश्वव्यापी डेटा अर्थतन्त्रको स्वस्थ विकासलाई सेवा पुर्याउँदै डेटालाई सम्पूर्ण विश्वका जनताको हितमा समर्पित गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो।

चीनको सक्रिय प्रस्ताव र पहलमा स्थापित यस सङ्गठनको मुख्यालय बेइजिङमै राखिनुले विश्वको एक प्रमुख डेटा शक्तिका रूपमा चीनले निर्वाह गरेको दायित्व र जिम्मेवारीको परिचय दिएको छ। यो सङ्गठन डेटा क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई थप सुदृढ गर्न र विश्वव्यापी डेटा शासन प्रणालीको सुधारका लागि एक उपयोगी एवं प्रभावकारी मञ्चको रूपमा स्थापित भएको छ। यसले विभिन्न मुलुकहरूबीच समन्वय र सहकार्यको माध्यमबाट डेटा नीतिगत भिन्नताका कठिनाइहरूको समाधान गर्न, डेटाको आदानप्रदानलाई सहज बनाउन, डेटा अर्थतन्त्रलाई थप समृद्ध गराउन तथा विश्वका विकासोन्मुख राष्ट्रहरू (ग्लोबल साउथ) को क्षमता अभिवृद्धिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार विश्व डेटा सङ्गठनको मुख्यालय बेइजिङमा स्थापना हुनु चीनको डेटा विकास र व्यवस्थापन स्तरप्रतिको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता तथा विश्व समुदायको साझा अपेक्षाको परिणाम हो। अन्तर्राष्ट्रिय डेटा समूह (आईडीसी) को गणनाअनुसार सन् २०२५ मा चीनको कूल डेटा परिमाणले विश्वको कूल डेटाको २७.८ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको थियो, जुन विश्वकै पहिलो स्थानमा रहेको थियो। यसैगरी, चीनको डेटा अर्थतन्त्रको आकार लगातार धेरै वर्षदेखि विश्वको दोस्रो स्थानमा कायम छ। सन् २०२५ को अन्त्यसम्ममा चीनका इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूको सङ्ख्या १ अर्ब १२ करोड ५० लाख पुगिसकेको छ, जुन सङ्ख्याका हिसाबले पनि विश्वकै दोस्रो ठूलो हो। चीन डेटालाई उत्पादनको एक तत्त्वका रूपमा बजारीकरण गर्ने अग्रणी मुलुकहरूमध्ये एक हो। चीनले ‘इन्टरनेट सुरक्षा ऐन’, ‘डेटा सुरक्षा ऐन’ लगायतका कानुनी उपकरणहरू कार्यान्वयनमा ल्याउँदै डेटाको विकास र सुरक्षाबीच सन्तुलन कायम गर्ने क्रममा सञ्चय गरेका अनेकौं उपयोगी अनुभवहरू अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग आदानप्रदान गर्न सक्ने अवस्थामा रहेको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा चीनले विश्व डेटा शासनको सही मार्गको अन्वेषणलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ। सन् २०२० मा चीनले ‘विश्व डेटा सुरक्षा प्रस्ताव’ (ग्लोबल डेटा सेक्युरिटी इनिसिएटिभ) अघि सारेको थियो, जसले सबै मुलुकहरूलाई विकास र सुरक्षाको सिद्धान्तलाई आत्मसात् गर्दै प्रविधिको प्रगति, आर्थिक विकास, राष्ट्रिय सुरक्षा तथा सामाजिक सार्वजनिक हितबीचको सम्बन्धलाई सन्तुलित रूपमा अगाडि बढाउन आह्वान गरेको थियो। चीनकै सक्रिय पहलमा चीन-मध्य एसिया शिखर सम्मेलन, चीन-अफ्रिका सहयोग मञ्च (फोकाक) तथा चीन-आसियान लगायतका बहुपक्षीय मञ्चहरूमा डेटा शासन नियम तथा डेटा सुरक्षा सम्बन्धी सहकार्यका विषयहरूले महत्त्वपूर्ण स्थान पाउन थालेका छन्।

चीनले आगामी दिनहरूमा पनि विभिन्न पक्षहरूसँग मिलेर अझ बढी निष्पक्ष, खुला, सुरक्षित र समावेशी विश्व डेटा शासन प्रणालीको निर्माणलाई अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।