अमेरिकी व्यापार नीतिको पुनरावलोकन र चीनको १५औँ पञ्चवर्षीय योजनाबीच फ्रान्समा हुने चीन–अमेरिका छैटौँ व्यापार वार्ता

काठमाडौं : चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले मार्च १३ मा एक सूचना जारी गर्दै चीन र अमेरिकाबीच छैटौँ चरणको आर्थिक तथा व्यापारिक परामर्श फ्रान्समा आयोजना हुने घोषणा गरेको छ। जेनेभा, लन्डन, स्टकहोम, म्याड्रिड र क्वालालम्पुरपछि चीन–अमेरिका आर्थिक तथा व्यापार संयन्त्रअन्तर्गत हुन लागेको यो नयाँ चरणको वार्ता हुने भएको हो।

चालू वर्ष चीन–अमेरिका सम्बन्धका लागि निर्णायक मानिएको छ। विश्वले अपेक्षा गरेको द्विपक्षीय आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धको स्थिरताको गति कायम रहन सक्छ वा सक्दैन भन्ने दृष्टिकोणले यो वार्ता विशेष महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

चीनको राष्ट्रिय जन काङ्ग्रेस र चिनियाँ जन राजनीतिक सल्लाहकार सम्मेलन (दुई सत्र) भर्खरै सम्पन्न भएको छ। यस वर्षको दुई सत्रको मुख्य उपलब्धि १५औँ पञ्चवर्षीय योजना (सन् २०२६–२०३०) को मस्यौदाको समीक्षा र अनुमोदन हो। यस दस्तावेजले आगामी पाँच वर्षका लागि चीनको विकास योजना तय गरेको छ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई अवसरहरूको नयाँ सूची पनि प्रस्तुत गरेको छ।

चीनले १५औँ पञ्चवर्षीय योजनाको अवधिमा उच्च गुणस्तरीय विकासलाई निरन्तर अघि बढाउने र उच्च स्तरको खुलापन विस्तार गर्न प्रतिबद्ध रहने जनाएको छ। यस प्रक्रियामा उसले आफ्नो विशाल बजारको सम्भावनालाई निरन्तर उजागर गर्दै विश्वभरका व्यवसायहरूलाई नयाँ अवसर प्रदान गर्ने बताइएको छ।

अमेरिकी कम्पनीहरू चीनले स्वागत गर्ने साझेदारहरूमध्ये पर्छन्। यसै कारण दुई सत्रले अमेरिकामा व्यापक ध्यान आकर्षित गरेको हो। सीएनएनको वेबसाइटमा प्रकाशित एक रिपोर्टअनुसार, बेइजिङबाट आएको सन्देश के हो भने चीनको नवप्रवर्तन–संचालित विकासको प्रयासले विश्वलाई फाइदा पुर्याउने छ।

अमेरिकी व्यवसायहरू चीन–अमेरिका सहकार्यबाट उत्पन्न हुने नयाँ अवसरहरू हात पार्न उत्सुक छन्। यद्यपि, यी अवसरहरू साकार हुन सक्छन् वा सक्दैनन् भन्ने कुरा ठूलो मात्रामा अमेरिकी सरकारले चीनसँगको आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धलाई कसरी व्यवहार गर्छ भन्नेमा निर्भर गर्दछ।

हालै, अमेरिकी व्यापार नीतिमा पुनरावलोकन भइरहेको छ, तर यसको संरक्षणवादी प्रवृत्ति यथावत् रहेको छ, जसले विश्वव्यापी आर्थिक तथा व्यापारिक व्यवस्थामा नयाँ अनिश्चितता थपेको छ।

गत महिना, अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले अमेरिकाले लगाएका केही भन्सार महसुल अवैध रहेको फैसला गरेको थियो। त्यसयता, अमेरिकी पक्षले सन् १९७४ को व्यापार ऐनको धारा ३०१ लाई उद्धृत गर्दै चीनसहित १६ ठूला अर्थतन्त्र र ६० अर्थतन्त्रमा क्रमशः ‘अत्यधिक क्षमता’ र कथित ‘जबरजस्ती श्रम’ विरुद्ध कारबाही नगरेको आरोपमा नयाँ अनुसन्धान सुरु गरेको छ।

यो समाचारले व्यापक चिन्ता उत्पन्न गरेको छ र अमेरिका भित्रै पनि यसले निकै आलोचना खेपेको छ। यसको कारण सरल छ – अमेरिकी कम्पनीहरूले लामो समयदेखि भन्सार महसुलको मार सहँदै आएका छन्।

न्युयोर्क फेडरल रिजर्भ बैंकको अनुसन्धानले सन् २०२५ मा अमेरिकामा ‘भन्सार महसुल लागत’को करिब ९० प्रतिशत अमेरिकी उपभोक्ता र व्यवसायहरूले बेहोरेको संकेत गरेको थियो। जेपी मोर्गन चेस इन्स्टिच्युटको एक रिपोर्टले पनि मझौला अमेरिकी कम्पनीहरू भन्सार महसुलबाट विशेष रूपमा प्रभावित भएको र तिनीहरूको मासिक भन्सार महसुल खर्च अब अघिल्लो स्तरको तीन गुणा भएको बताएको थियो।

खुलापन र सहकार्य कायम राख्ने वा संरक्षणवादको सहारा लिने – यो प्रश्नले एकपटक फेरि अमेरिकालाई सामना गरेको छ। चीनको जवाफ निरन्तर छः चीन–अमेरिका आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धको सार पारस्परिक लाभ र साझा जीतको सहकार्य हो। दुवै पक्षले एकअर्काको सफलता सम्भव बनाउनुपर्छ र साझा विकास गर्नुपर्छ, कृत्रिम बाधाहरू थोपर्ने वा आफ्नै हात बाँध्ने होइन।

चीन–अमेरिका आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धको स्थिरता सहजै आएको होइन र यो गतिलाई कमजोर पार्नु हुँदैन। पछिल्लो एक वर्षमा दुई देशका आर्थिक तथा व्यापारिक टोलीहरूबीच पाँच चरणको परामर्श भएको छ। उतारचढावका बाबजुद दुवै पक्ष अन्ततः वार्तामार्फत मतभेद समाधान गर्ने सही बाटोमा फर्किएका छन्, जसले विश्व अर्थतन्त्रलाई सम्भावित आँधीबेरीबाट जोगाएको छ।

घर्षण र वार्ता दुवैमार्फत, आर्थिक तथा व्यापारिक मतभेद व्यवस्थापन गर्न बहुमूल्य अनुभव प्राप्त भएको छ। चीन–अमेरिका आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धको विशाल आयाम र दायरालाई ध्यानमा राख्दा, विशिष्ट क्षेत्रहरूमा असहमति र घर्षण हुनु अनिवार्य छ।

यस्ता मुद्दाहरूको सामना गर्दा, दुवै पक्षले समानता, पारस्परिक सम्मान र पारस्परिक लाभको सिद्धान्तलाई आत्मसाथ गर्नुपर्छ, ठूलो तस्वीरमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ र पृथक मुद्दाहरूलाई बढाइचढाइ गर्नु हुँदैन। दुवै पक्षले समग्र हितलाई हेर्नुपर्छ र दीर्घकालीन परिप्रेक्ष्य लिनुपर्छ, जसले गर्दा आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्ध चीन–अमेरिका सम्बन्धको लागि स्थिरता प्रदान गर्ने आधार र इन्जिनको रूपमा कायम रहोस्, न कि अवरोध वा द्वन्द्वको स्रोत बनोस्।

नयाँ चरणको वार्ता नजिकिँदै गर्दा, चीनको स्थिति स्पष्ट छः चीन सधैं समान हैसियतमा परामर्शमार्फत मतभेद उचित रूपमा समाधान गर्न प्रतिबद्ध छ र आफ्नो वैध अधिकार र हितमा सम्झौता गर्दैन। यदि कुनै कारबाहीले चीनको वैध विकास हितमा महत्त्वपूर्ण रूपमा क्षति पुर्याउँछ भने, चीनसँग पर्याप्त नीतिगत उपकरण र प्रतिक्रिया उपायहरू छन् र दृढतापूर्वक प्रतिवाद गर्नेछ।

दीर्घकालीन रूपमा, चीनको विकास र पुनरुत्थान अमेरिकाको ‘अमेरिकालाई फेरि महान् बनाउने’ अभियानसँग विरोधाभासी छैन। चीन र अमेरिका दुवै ठूला देश हुन्; कसैले पनि अर्को पक्षलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन, तर उनीहरूले अन्तरक्रियाको तरिका परिवर्तन गर्न सक्छन्। पारस्परिक सम्मान कायम राख्नु, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको न्यूनतम सीमाको रक्षा गर्नु र साझा जीतको भविष्यको लागि प्रयास गर्नु दुवै देशका जनताको हितमा छ र विश्वको अपेक्षा पनि हो। चीन–अमेरिकाबीच हुने नयाँ चरणको आर्थिक तथा व्यापारिक परामर्श नयाँ वर्षमा दुई देशबीच सकारात्मक र रचनात्मक आर्थिक सहकार्यको सुरुवात बिन्दु बन्नुपर्छ।