चीनले छाड्दै ‘जर्नल र्याङ्किङ’ को बाटो : अब प्रकाशन स्थान होइन, योगदान हुनेछ मूल्याङ्कन
बेइजिङ — चीनले विज्ञान पत्रिकाको र्याङ्किङ, इम्प्याक्ट फ्याक्टर, लेखको संख्या र हिर्स इन्डेक्सजस्ता परम्परागत सूचकमा आधारित मूल्याङ्कन प्रणालीलाई क्रमशः त्याग्दै जाने भएको छ।
नेचर पत्रिकाका अनुसार चिनियाँ एकेडेमी अफ साइन्सेज (सीएएस) को राष्ट्रिय विज्ञान पुस्तकालयले मार्च २७ मा आफ्नो विज्ञान पत्रिकाको र्याङ्किङ अद्यावधिक नगर्ने र नप्रकाशित गर्ने निर्णय गरेको हो। यो प्रणालीले चीनमा २२ वर्षदेखि अनुसन्धान मूल्याङ्कन गर्दै आएको थियो।
प्रारम्भमा यो र्याङ्किङ अनुसन्धानकर्तालाई प्रभावशाली पत्रिका पहिचान गर्न सहयोगी थियो। तर समयसँगै यसको प्रयोग नियुक्ति, पदोन्नति र अनुदानमा हुने निर्णयको आधार बन्न पुग्यो — जहाँ लेखको वास्तविक सामग्रीभन्दा लेख प्रकाशित भएको पत्रिका नै बढी महत्त्वपूर्ण हुन थाल्यो।
चिनियाँ विश्वविद्यालय र अनुसन्धानकर्ताको मूल्याङ्कन योगदानभन्दा प्रकाशनको स्थानमा आधारित हुँदै आएको थियो। सीएएसको यो निर्णयले एकल मापदण्डमा आधारित विज्ञान पत्रिका मूल्याङ्कनको युगको अन्त्य सङ्केत गरेको विज्ञहरू बताउँछन्।
अबको चुनौती नयाँ मूल्याङ्कन प्रणाली निर्माण हो — जसले प्रकाशनको स्थान होइन, अनुसन्धानको वास्तविक योगदान मापन गरोस्। चीनमा जारी ‘पाँच ठुला मापदण्ड उल्लङ्घन’ सुधार अभियान यही दिशातर्फ उन्मुख छ।
सीएएसको यो निर्णय एउटा महत्त्वपूर्ण पाइला हो, तर वास्तविक काम अब सुरु भएको गणितज्ञ आन्द्रे रिन्चिनोले उल्लेख गरेका छन्।
