प्रतिघण्टा १ किमिको गतिमा हिँड्ने मांसाहारी डायनोसोरको खुट्टाको डोब फेला, वैज्ञानिकहरू भन्छन्– ‘यो इतिहासकै सबैभन्दा सुस्त सिकारी हो’
बेइजिङ । उत्तरी चीनको हेबेई प्रान्तमा वैज्ञानिकहरूले कम्तीमा १३ करोड ४० लाख वर्ष पुरानो जीवाश्म पाइला फेला पारेका छन्, जुन अहिलेसम्म अभिलेख गरिएकामध्ये सबैभन्दा सुस्त गतिको मांसाहारी डायनोसोरको भएको अनुमान गरिएको छ।
बुधबार ‘प्यालेन्टोलोजिकल जर्नल’ मा प्रकाशित अध्ययन अनुसार तीन औंला भएको थेरोपोड डायनोसोरले ०.२८ मिटर प्रतिसेकेन्ड अर्थात् करिब १ किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा हिँडेको यी पाइलाले देखाउँछन्। यसले उक्त प्राणीले बारम्बार विश्राम लिने वा अत्यन्त सुस्त गतिमा हिँड्ने गरेको सङ्केत गर्छ, जुन यसको प्रजातिसँग जोडिएको तीव्र दौडिने गतिसँग बिल्कुलै भिन्न छ।
झाङजियाकाउ सहरको ज्वानह्वा क्षेत्रमा रहेको तुचेङजी संरचनाका दुई स्थानबाट यी पाइला भेटिएका हुन्, जुन १५ करोड ४० लाखदेखि १३ करोड ४० लाख वर्ष पुरानो मानिन्छ। चीन, ब्राजिल र अष्ट्रेलियाका अनुसन्धानकर्ताहरूको अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले १६ वटा ठूला (२३.२–२६.७ सेमी लामो) र ११ वटा साना (१०.१–१४.६ सेमी लामो) पाइलाको विश्लेषण गरेको छ।
एक विशेष पाइलाको शृङ्खलामा पाँचवटा डोब छन्, जसको प्रत्येक पाइलाबीचको दूरी ३२ देखि ४६ सेन्टिमिटर मात्र छ– करिब सानो बच्चाको एक पाइलाको लम्बाइ बराबर। अध्ययनका अनुसार अनुमानित १ किमि प्रतिघण्टाको यो गति विश्वभर ज्ञात थेरोपोड पाइलामध्येकै सबैभन्दा सुस्त हो।
चाइना युनिभर्सिटी अफ जियोसाइन्सेस (बेइजिङ) का सहप्राध्यापक तथा प्रमुख अनुसन्धानकर्ता सिङ लिडाले भने, “यति छोटो पाइलाको दूरी र फराकिलो डोबले पाइलाको धनी बारम्बार रोकिएको वा अत्यन्तै सुस्त गतिमा हिँडेको देखाउँछ।” उनले यो डायनोसोरले साना किराहरू वा मेरुदण्ड भएका प्राणीहरू खोजिरहेको वा सुरक्षाका लागि अगाडिको बाटो जाँचिरहेको हुनसक्ने अनुमान गरे। तुलनाका लागि, सोही स्थानका अन्य पाइलाले ९.१८ देखि १४.११ किमि प्रतिघण्टाको गति देखाउँछन्, जुन दौडिने गति हो।
अध्ययनले पाइलाको सतहमा रहेको ‘माइक्रोबियल म्याट’ तहलाई पनि उजागर गरेको छ। यो सूक्ष्मजीवहरूको तहले प्राकृतिक संरक्षक झिल्लीको रूपमा काम गर्दै १० करोड वर्षभन्दा लामो समयसम्म पाइला सुरक्षित राख्न मद्दत गरेको वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।
“डायनोसोरका पाइला जीवाश्म भएका खुट्टाका डोब मात्र होइनन्,” सिङले थपे, “तिनीहरूले जीवित क्षणहरू, जस्तै व्यवहार र वातावरणसँगको अन्तरक्रिया कैद गर्छन्, र डायनोसोरका हड्डीहरूले मात्र उपलब्ध गराउन नसक्ने जानकारी दिन्छन्।”
यसै क्षेत्रमा सन् २०२० मा स्थानीय भौगर्भिक सर्वेक्षकहरूले करिब ३० हजार वर्गमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको र ५ हजारभन्दा बढी डायनोसोरका पाइलाहरू सुरक्षित रहेको विशाल सतह पत्ता लगाएका थिए। नयाँ अध्ययनले प्रशस्त पाइला, दुर्लभ सुस्त गतिका डोब र माइक्रोबियल म्याटको संरक्षणका कारण वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको इतिहासमा डायनोसोरको विविधता, व्यवहार र समाधि प्रक्रियाबारे थप जानकारी पाउन सक्ने उल्लेख गरेको छ।
