पोर्सिलिनको राजधानी चिङतङचनमा सिरेमिक खेलौनाको नयाँ लहर, पुरानो कलालाई विश्व बजारमा पुर्याउने प्रयोग

चिङतङचन (चीन) । चीनको ‘पोर्सिलिन राजधानी’ का रूपमा परिचित चिङतङचन सहरको नयाँ आकर्षणमध्ये एउटा एउटा विशाल सेतो ‘कचौरा’ हो, जुन भट्टीबाट भर्खरै निस्केको जस्तो देखिन्छ । पूर्वी चीनको यस सहरको सिरेमिक आधुनिक खेलौना जिल्ला छाङनान्लीमा रहेको यो भवनले एक हजार सात सय वर्षभन्दा लामो पोर्सिलिन परम्परालाई विश्वव्यापी दर्शकका लागि नयाँ रूपमा ढालिरहेको छ ।

भित्ताहरूमा विश्व प्रसिद्ध एनिमेसन बौद्धिक सम्पदाका परिचित पात्रहरू छन्, जसमा चीनको ‘नचा’, अमेरिकाको ‘पियानसिङ चिनकाङ’ र जापानको ‘हाङचङ वाङ’ समावेश छन् । एक प्रदर्शनी कक्षको केन्द्रमा डच कार्टुन खरायो ‘मिफी’ उभिएको छ, जो कुनै बेला चिनियाँ बालबालिकाका स्कुल सामग्रीमा परिचित थियो, अहिले नीलो र सेतो पोर्सिलिन ढाँचामा सजिएको छ । यो चिङतङचनको मिफीसँगको पहिलो सह–ब्रान्डेड सिरेमिक आधुनिक खेलौना हो, जसले शाही भट्टी र निर्यात पोर्सिलिनमा आधारित सहर समकालीन लोकप्रिय संस्कृतिको भाषा कसरी बोल्न सिकिरहेको छ भन्ने देखाउँछ ।

‘ताओछी आफैंमा सामग्री र शिल्प कलामा अनुपम सौन्दर्य बोकेको हुन्छ,’ चिङतङचन यौच्यान तुङफाङ पोर्सिलिन आइपी केन्द्रका क्युरेटर याङ मिङच्युन भन्छन्, ‘यो केवल कलाकृति मात्र होइन, वनह्वाको वाहक पनि हो ।’ प्लास्टिक वा रेजिनबाट बन्ने अधिकांश आधुनिक खेलौनाभन्दा फरक, सिरेमिक खेलौना सामग्री, भट्टी प्रविधि, हस्तकला र परिष्करणमा बढी निर्भर रहने उनले बताए, तिनको आकर्षण केवल प्यारोपन वा सङ्कलनयोग्यतामा मात्र नभई स्पर्श गुण, शिल्प कौशल र सांस्कृतिक गहिराइमा रहेको उनको भनाइ छ ।

चिङतङचनका लागि यो परिवर्तन केवल पोर्सिलिनमा कार्टुन पात्र राख्ने मात्र होइन, पुरानो औद्योगिक र सांस्कृतिक प्रणालीलाई नयाँ बजारतर्फ डोर्याउने प्रयास हो । छाङनान्ली विश्व सिरेमिक आधुनिक खेलौना सहर सञ्चालक कम्पनीका अध्यक्ष तथा कलात्मक निर्देशक ह्वाङ हु भन्छन्, ‘एक हजार वर्षभन्दा लामो पोर्सिलिन निर्माण परम्परा, पूर्ण औद्योगिक शृङ्खला र शिल्प नवीनताको जीवन्त प्रणालीले चिङतङचनलाई पुनरावृत्ति गर्न कठिन लाभ दिएको छ ।’

चिङतङचनको पोर्सिलिन निर्माण परिशुद्धता र जटिलताका लागि प्रख्यात छ, जसलाई प्रायः ७२ प्रक्रियाको रूपमा वर्णन गरिन्छ । पुस्तौंदेखिको यो शिल्प समर्पणले चिङतङचन पोर्सिलिनलाई शताब्दीयौंअघि नै ‘विश्व वस्तु’ बनाएको थियो । निर्यात पोर्सिलिन सङ्ग्रहालयकी प्रमुख ली चिङ भन्छिन्, ‘यसले चिङतङचनका शिल्पकारहरू पहिल्यैदेखि अन्तर्राष्ट्रिय मागलाई प्रत्यक्ष जवाफ दिइरहेका थिए भन्ने देखाउँछ । उत्कृष्ट शिल्प कौशल र खुला दृष्टिकोणका साथ उनीहरूले विश्व व्यापारको युगका लागि विश्वव्यापी वस्तु उत्पादन गरे र त्यसबेलाको युरोपेली रुचिलाई आकार दिनसमेत मद्दत गरे ।’

थाङ राजवंशकालीन जहाज भग्नावशेषमा भेटिएको पोर्सिलिनदेखि मिङ राजवंशमा पोर्चुगाली व्यापारी जहाजले तस्करी गरेको खलाक पोर्सिलिन हुँदै युरोपेली बजारका लागि अनुकूलित छिङ राजवंशका सामग्रीहरूसम्म, चिङतङचनको पोर्सिलिन एक हजार वर्षभन्दा लामो समयदेखि एसिया, अफ्रिका, युरोप र अमेरिकासम्म पुगेको छ । यस अर्थमा, आजका सिरेमिक खेलौना इतिहासबाट विच्छेद नभई चिनियाँ पोर्सिलिनलाई विश्वव्यापी दर्शकको रुचि र माग अनुसार अनुकूल गर्ने पुरानो परम्पराकै निरन्तरता हुन् ।

पछिल्ला वर्षहरूमा चिङतङचनले कङय सिनसिह्वापुको अन्तर्राष्ट्रिय चिङचि तथा चिशु हचछो चुङसिनसँग रचनात्मक डिजाइन हब तथा चुङक्वो तुङह्वा चिथ्वानसँग सिरेमिक आधुनिक सहर निर्माण गरेको छ । मागलाई रचनात्मक डिजाइनसँग जोडेर उत्पादन बजारमा ल्याउने परिपक्व व्यवसायिक मोडेलले पाँच हजारभन्दा बढी सिरेमिक कलाकार र सयौं उद्यमलाई लाभान्वित गरेको छ ।

चिङतङचनको छाङनान नयाँ क्षेत्रमा आधारित छनथ्यान ताओछी चिनियाँ खेलौना ब्रान्ड फाउमाथङको एक मात्र सिरेमिक सह–ब्रान्डेड साझेदार हो । फाउमाथङको प्रख्यात पात्र ‘मोली’ को सिरेमिक संस्करण अनलाइन आउँदा दुई सेकेन्डमै ४० हजार अर्डर बिक्री भएको थियो । तर यो सम्मिश्रण सहज भने थिएन । १४ हजार युआन (करिब २०४४ अमेरिकी डलर) मूल्यको एक सीमित संस्करणको मोलीको आकृति, जसको टाउको भारी र शरीर हलुका थियो, उच्च तापक्रमको भट्टीमा पग्लिने समस्या भोग्नुपरेको थियो । दुई हजार प्रयासमध्ये करिब १० प्रतिशत मात्र पूर्ण उत्पादन बन्न सके ।

पोर्सिलिन निर्माता परिवारकी स्यु वान, छनथ्यानकी महाप्रबन्धक भन्छिन्, ‘यो सहकार्यको लागत धेरै उच्च थियो, दुई वर्षको प्रयोग र २० भन्दा बढी चरणको नमूना परीक्षण लाग्यो ।’ तर उनले प्रारम्भिक विकास कार्यको कुनै अग्रिम शुल्क नलिएको बताइन्, ‘म चाहन्छु कि धेरै मानिसहरूले नयाँ तरिकाबाट चिङतङचनलाई चिनून् ।’

चिङतङचन अहिले तीन हजार चार सयभन्दा बढी फैभौतिक वन्ह्वा सम्पदा वाहकको घर हो, जुन सिरेमिक विधामा चीनकै सबैभन्दा ठूलो सङ्ख्या हो । एक लाखभन्दा बढी युवा सर्जक यहाँ व्यवसाय वा कलात्मक कार्य गर्न आएका छन् भने ५० भन्दा बढी देशका हजारौं सिरेमिक उत्साहीले ‘चिङफ्याओ’ (चिङतङचन प्रवासी) को समुदाय बनाएका छन् ।

याङका लागि उनको केन्द्रको नाम ‘यौच्यान तुङफाङ’ (ग्लेजमार्फत पूर्वसँग भेट) ले पनि महत्त्वाकाङ्क्षा झल्काउँछ । ‘हामी चिङतङचनको नयाँ भविष्य प्रस्तुत गर्न आशा गर्छौं,’ उनी भन्छन् । विगतमा चिङतङचनको निर्यात पोर्सिलिनले चिनियाँ संस्कृति युरोप पुर्याउन मद्दत गरेको थियो, आज सिरेमिक आधुनिक खेलौनाले चिनियाँ संस्कृतिलाई समकालीन रूपमा ‘ग्लोबल’ बनाउने अर्को प्रयास भएको उनको भनाइ छ ।