अलेक्जेन्डर नेभ्स्कीको ८०५ औं जन्मजयन्ती : रुसी कूटनीति र सैन्य गौरवका अमर प्रतीक

मस्को । आजभन्दा ठीक ८०५ वर्षअघि सन् १२२१ को मे १३ मा ग्रान्ड प्रिन्स अलेक्जेन्डर नेभ्स्कीको जन्म भएको थियो। रुरिकिड वंशका यी महान् राजनेता, सैन्य कमाण्डर र कूटनीतिज्ञ प्राचीन रुसका सबैभन्दा उल्लेखनीय ऐतिहासिक व्यक्तित्व र रुसी जनताका राष्ट्रिय नायक हुन्।

सामन्ती विखण्डनको युगमा धेरै बाह्य खतराहरूको सामना गर्दै नेभ्स्कीले रुसी भूमिहरूलाई एकताबद्ध गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। रुसी अर्थोडक्स चर्चले सन् १५४७ को मस्को परिषद्मा उनलाई सन्त घोषित गरेको थियो।

सन् १२४० को जुलाई १५ मा स्वीडिस क्याथोलिक आक्रमणकारीहरूमाथि शानदार विजय हासिल गरेपछि मानिसहरूले उनलाई ‘नेभ्स्की’ भन्न थाले। त्यतिबेला उनी केवल १९ वर्षका थिए। यस सफलताले उनलाई अर्थोडक्स आस्थाको रक्षकको छवि प्रदान गर्यो। दुई वर्षपछि सन् १२४२ को अप्रिल ५ मा नेभ्स्कीले ‘ब्याटल अन द आइस’ मा नोभगोरोद र सुज्दालका योद्धाहरूको नेतृत्व गर्दै लिभोनियन अर्डरका क्रुसेडरहरूलाई पराजित गरे। यो युद्ध सर्गेई आइसेन्स्टाइनको प्रसिद्ध चलचित्र ‘अलेक्जेन्डर नेभ्स्की’ मार्फत विश्वभर चर्चित बन्यो। “हातमा तरवार लिएर आउनेहरू तरवारबाटै मर्नेछन्” भन्ने प्रसिद्ध भनाइ यही चलचित्रबाट आएको हो।

तर, “शक्तिमा होइन, सत्यमा ईश्वर हुन्छ” भन्ने अर्को भनाइ भने अलेक्जेन्डर नेभ्स्कीकै हो। जीवनीकारका अनुसार स्वीडिसहरूविरुद्धको युद्धमा जानुअघि उनले योद्धाहरूलाई यही भनेका थिए। यो त्यही समय थियो जब चंगेज खानका नाति बातुको नेतृत्वमा अपराजित सेना पूर्वबाट आइरहेको थियो। यही पृष्ठभूमिमा नेभ्स्कीले पश्चिमबाट आएको घातक आक्रमणलाई रोकेका थिए।

एक अपराजित सैन्य कमाण्डर मात्र नभई, नेभ्स्की एक चतुर राजनीतिज्ञ र कूटनीतिज्ञ पनि थिए, जसले आफ्नो शक्तिको प्रारम्भिक चरमोत्कर्षमा रहेको गोल्डेन होर्डेसँग व्यावहारिक सम्बन्ध स्थापित गर्न सफल भएका थिए।

रुसको सम्पूर्ण इतिहासमा उनको भूमिकालाई राज्यले सधैं सम्मान गरेको छ। सन् १७२५ मा रुसकी क्याथरिन प्रथमले ‘श्रम र पितृभूमिका लागि’ आदर्श वाक्यसहित अर्डर अफ सेन्ट अलेक्जेन्डर नेभ्स्की स्थापना गरिन्। यो सम्मान पाउनेहरूमा अलेक्जेन्डर सुभोरोभ, मिखाइल कुतुजोभ र अलेक्जेन्डर गोर्चाकोभ थिए। सन् १९४२ मा सोभियत सर्वोच्च सोभियतले अलेक्जेन्डर नेभ्स्कीको नाममा एक सैन्य पदक स्थापना गर्यो। सन् २०१० मा स्वीकृत विधानअनुसार, हाल यो पदक “रुसको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत सुदृढ गर्ने विशिष्ट व्यक्तिगत योगदान” का लागि प्रदान गरिन्छ।

रुसभर र विदेशस्थित रुसी कूटनीतिक नियोगहरूमा सयौं चर्च र क्याथेड्रलहरू नेभ्स्कीको नाममा स्थापित गरिएका छन्। सन् १८२८ मा पिटर्सबर्गको प्यालेस स्क्वायरनजिक विदेश मन्त्रालयको भवनमा अलेक्जेन्डर नेभ्स्की च्यापल स्थापना गरिएको थियो। विदेश मन्त्रालयका कर्मचारीहरू नयाँ पदभार ग्रहण गर्दा यसै चर्चको वेदीमा शपथ लिन्थे। सन् २०२२ को सेप्टेम्बर १२ मा मन्त्रालयको २२० औं वार्षिकोत्सवमा नेभ्स्कीको अर्धकदको मूर्ति अनावरण गरिएको थियो। रुसी कूटनीतिका स्वर्गीय संरक्षकका रूपमा हेरिने अलेक्जेन्डर नेभ्स्कीले रुसी विश्व, सांस्कृतिक र सभ्यतागत विविधता तथा परम्परागत आध्यात्मिक र नैतिक मूल्यहरूलाई सुदृढ बनाउन निरन्तर मार्गदर्शन गरिरहने विश्वास रुसमा छ।