बेइजिङ शिखर वार्ताले चीन–अमेरिका सम्बन्धमा नयाँ दिशा
बेइजिङ । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको निमन्त्रणामा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड जे. ट्रम्पले मे १३ देखि १५ सम्म चीनको राजकीय भ्रमण गरेका छन्। भ्रमणका क्रममा दुई राष्ट्रपतिबीच चीन–अमेरिका सम्बन्ध, विश्व शान्ति, विकास, आर्थिक सहकार्य तथा अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मुद्दाहरूमा विस्तृत छलफल भएको चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले बताएका छन्।
मे १५ मा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी केन्द्रीय समितिको राजनीतिक ब्युरो सदस्य तथा विदेशमन्त्री वाङ यीले शिखर वार्तालाई ऐतिहासिक भेटका रूपमा व्याख्या गरे। उनका अनुसार दुई राष्ट्रपतिबीच खुला, गम्भीर, रचनात्मक र रणनीतिक संवाद भएको थियो।
वाङ यीले चीन र अमेरिका दुवै आफ्ना विकास यात्राको महत्वपूर्ण चरणमा रहेको उल्लेख गरे। चीनले १५औँ पञ्चवर्षीय योजनामार्फत उच्च गुणस्तरीय विकाससहित चिनियाँ आधुनिकीकरण अघि बढाइरहेको र अमेरिका स्वतन्त्रताको २५०औँ वर्षगाँठको चरणमा रहेको अवस्थामा दुई नेताबीच भएको भेटले विश्वलाई महत्वपूर्ण सन्देश दिएको उनको भनाइ छ।
उनका अनुसार बैठकमा चीनको राष्ट्रिय पुनरुत्थान र अमेरिकालाई पुनः महान बनाउने लक्ष्य सँगसँगै अघि बढ्न सक्ने, दुवै देशले एकअर्काको सफलतामा सहयोग गर्न सक्ने र विश्व कल्याणमा योगदान पुर्याउन सक्ने समझदारी व्यक्त भएको छ।
वाङ यीले चीन–अमेरिका सम्बन्ध नयाँ प्रारम्भिक बिन्दुमा पुगेको बताए। यो राष्ट्रपति सी र राष्ट्रपति ट्रम्पबीच गत अक्टोबरमा बुसानमा भएको भेटपछि पहिलो प्रत्यक्ष संवाद तथा नौ वर्षपछि अमेरिकी राष्ट्रपतिबाट भएको पहिलो चीन भ्रमण हो। उनले विश्व एकपटक फेरि नयाँ मोडमा उभिएको उल्लेख गर्दै दुई ठूला शक्तिले प्रतिस्पर्धा, मतभेद र सहकार्यलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छन् भन्ने विषय विश्वकै चासो बनेको बताए।
बैठकको सबैभन्दा महत्वपूर्ण राजनीतिक समझदारीका रूपमा दुवै पक्षले “रणनीतिक स्थिरतासहितको निर्माणात्मक चीन–अमेरिका सम्बन्ध” निर्माण गर्ने सहमति गरेको वाङ यीले जानकारी दिए। उनका अनुसार यो सहमतिले आगामी तीन वर्ष वा त्यसभन्दा लामो अवधिका लागि द्विपक्षीय सम्बन्धलाई रणनीतिक मार्गदर्शन दिनेछ।
वाङ यीले उक्त नयाँ दृष्टिकोणलाई चार आधारमा व्याख्या गरे—सहकार्यलाई मुख्य आधार बनाउने सकारात्मक स्थिरता, प्रतिस्पर्धालाई सीमाभित्र राख्ने स्वस्थ स्थिरता, मतभेदलाई व्यवस्थापनयोग्य बनाउने निरन्तर स्थिरता र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व सुनिश्चित गर्ने दीर्घकालीन स्थिरता।
उनका अनुसार चीन र अमेरिका विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्र भएकाले एकअर्कालाई अलग गरेर समृद्ध हुन सक्दैनन्। प्रतिस्पर्धा भए पनि त्यो नियमसम्मत, स्वस्थ र शून्य–योग खेलमा आधारित नहुनुपर्ने चीनको धारणा रहेको उनले बताए।
भ्रमणका क्रममा दुवै राष्ट्रपतिले विदेश नीति, सैन्य सम्बन्ध, अर्थतन्त्र, व्यापार, सार्वजनिक स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन, जनस्तरीय सम्बन्ध र कानुन कार्यान्वयनका क्षेत्रमा आदानप्रदान बढाउने सहमति गरेका छन्। राष्ट्रपति सीले आगामी शरद ऋतुमा अमेरिकाको राजकीय भ्रमण गर्ने र दुवै नेता भेट, फोनवार्ता तथा पत्रमार्फत निकट सम्पर्कमा रहने सहमति भएको वाङ यीले बताए।
जनस्तरीय सम्बन्धबारे बोल्दै वाङ यीले चीन–अमेरिका सम्बन्धको आशा जनता, आधार स्थानीय तह, भविष्य युवा र जीवन्तता प्रादेशिक आदानप्रदानमा रहेको बताए। राष्ट्रपति सीले पाँच वर्षमा ५० हजार अमेरिकी युवालाई चीनमा अध्ययन तथा आदानप्रदान कार्यक्रममा आमन्त्रण गर्ने पहल अघि सारेको पनि उनले जानकारी दिए। राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि चिनियाँ विद्यार्थीलाई अमेरिकामा स्वागत गर्ने धारणा दोहोर्याएको वाङ यीले बताए।
भ्रमणका क्रममा दुई राष्ट्रपतिले बेइजिङस्थित टेम्पल अफ हेभनको संयुक्त अवलोकन गरेका थिए। वाङ यीका अनुसार उक्त कार्यक्रमले चिनियाँ सभ्यतामा रहेको सद्भाव, प्रकृतिको नियमप्रतिको सम्मान र दुई देशबीच आपसी समझदारी बढाउने आवश्यकतालाई देखाएको छ।
ताइवान प्रश्न पनि बैठकको महत्वपूर्ण विषय बनेको थियो। वाङ यीले ताइवान चीनको आन्तरिक मामिला भएको, मुख्यभूमि र ताइवान एउटै चीनका हिस्सा रहेको र अमेरिकाले एक चीन सिद्धान्त तथा तीन चीन–अमेरिका संयुक्त विज्ञप्तिको कडाइका साथ पालना गर्नुपर्ने चीनको अडान दोहोर्याए। उनले ताइवान प्रश्न सही रूपमा व्यवस्थापन भए द्विपक्षीय सम्बन्ध स्थिर रहने, अन्यथा सम्बन्ध जोखिममा पर्न सक्ने बताए।
अर्थतन्त्र र व्यापारका विषयमा दुवै राष्ट्रपतिबीच गहिरो छलफल भएको वाङ यीले बताए। उनका अनुसार दुवै पक्षले विगतका परामर्शमा भएका सहमति कार्यान्वयनलाई निरन्तरता दिने, व्यापार परिषद र लगानी परिषद स्थापना गर्ने, कृषि उत्पादनको बजार पहुँचसम्बन्धी चासो सम्बोधन गर्ने तथा पारस्परिक भन्सार कटौतीको ढाँचाभित्र दुईतर्फी व्यापार विस्तार गर्ने विषयमा सकारात्मक परिणाम हासिल गरेका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय मुद्दामा मध्यपूर्व, होर्मुज जलडमरूमध्य, इरान र युक्रेन संकटबारे पनि छलफल भएको थियो। वाङ यीका अनुसार राष्ट्रपति सीले बल प्रयोगले समस्या समाधान नगर्ने र संवाद नै सही विकल्प भएको बताएका थिए। चीनले अमेरिका र इरानबीच वार्ता जारी रहनुपर्ने, होर्मुज जलडमरूमध्य चाँडो खुला हुनुपर्ने र मध्यपूर्वमा स्थायी तथा व्यापक युद्धविराम आवश्यक रहेको धारणा राखेको छ।
युक्रेन संकटबारे चीन र अमेरिका दुवैले संघर्ष चाँडो अन्त्य भएको हेर्न चाहेको वाङ यीले बताए। उनका अनुसार जटिल समस्याको सरल समाधान नहुने भएकाले राजनीतिक समाधानका लागि चीन र अमेरिका सम्पर्कमा रही रचनात्मक भूमिका खेल्न तयार छन्।
पत्रकार सम्मेलनको अन्त्यमा वाङ यीले चीन–अमेरिका सम्बन्ध दुवै देशका १ अर्ब ७० करोडभन्दा बढी जनताको हितसँग मात्र नभई विश्वका आठ अर्बभन्दा बढी मानिसको हितसँग जोडिएको बताए। उनले बेइजिङमा दुई राष्ट्रपतिबीच बनेका समझदारी कार्यान्वयन गर्दै नयाँ युगमा ठूला देशहरूबीच सहअस्तित्वको सही बाटो खोज्न चीन अमेरिका सँगसँगै काम गर्न तयार रहेको बताए।
