अमेरिका–इरान वार्तादेखि युक्रेन युद्धसम्म : विश्वका प्रमुख घटनाक्रम एकैसाथ सतहमा

काठमाडौं । अमेरिका–इरान तनाव, युक्रेन युद्ध, आणविक केन्द्र आसपासका सुरक्षा चुनौती, युरोपेली राजनीति, सार्वजनिक सुरक्षाका घटनादेखि अफ्रिकामा इबोला संक्रमणसम्मका विषयले अन्तर्राष्ट्रिय चासो बढाएका छन्।

इरानी समाचार संस्था फार्सलाई उद्धृत गर्दै आएका विवरणअनुसार अमेरिकाले इरानसँगको विवाद समाधान प्रक्रिया अघि बढाउन पाँच शर्त राखेको छ। ती शर्तमा अमेरिकी आक्रमणबाट भएको क्षतिपूर्तिको भुक्तानी नगर्ने, इरानमा रहेको ४०० किलोग्राम संवर्धित युरेनियम अमेरिका लैजाने, इरानमा एउटा मात्र सक्रिय आणविक केन्द्र रहने व्यवस्था गर्ने, इरानको रोक्का सम्पत्तिको २५ प्रतिशतसमेत उपलब्ध नगराउने र सबै मोर्चामा युद्धविरामलाई वार्तासँग जोड्ने विषय रहेको बताइएको छ। फार्सको दाबीलाई रुसी तथा क्षेत्रीय सञ्चारमाध्यमले पनि उद्धृत गरेका छन्।

यसैबीच, युक्रेनी सशस्त्र बलले जापोरिझ्या आणविक ऊर्जा केन्द्रको यातायात कार्यशाला क्षेत्रमा गोलाबारी गरेको र ‘रादुगा’ सबस्टेसनमा ड्रोन आक्रमण गरेको रुसी पक्षले दाबी गरेको छ। जापोरिझ्या आणविक केन्द्र युरोपकै संवेदनशील आणविक पूर्वाधारमध्ये एक भएकाले यसको आसपास हुने सैन्य गतिविधिले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा चिन्ता बढाउँदै आएको छ।

उता संयुक्त अरब इमिरेट्सको अबुधाबीस्थित बाराका आणविक ऊर्जा केन्द्र नजिक ड्रोन आक्रमणपछि आगलागी भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार ड्रोनले केन्द्रको भित्री सुरक्षा घेराभन्दा बाहिर रहेको विद्युत् जेनेरेटर क्षेत्रमा असर पुर्याएको थियो। घटनामा मानवीय क्षति नभएको र विकिरणको स्तर सामान्य रहेको बताइएको छ।

रुसको राजधानी मस्कोमा आमुर सडक क्षेत्रमा आगलागीपछि उत्तर–पूर्वी एक्सप्रेसवे (एसभीएच) को सडक सतह केही स्थानमा भासिएको विवरण आएको छ। आगलागीपछि यातायात व्यवस्थापन र संरचनागत सुरक्षाबारे स्थानीय निकाय सतर्क बनेका छन्।

रुसकै प्यातिगोर्स्कमा विस्फोट भएको पेट्रोल पम्प सञ्जालका सञ्चालक पक्राउ परेका छन्। विस्फोटको कारण, सुरक्षा मापदण्डको पालना र सञ्चालक पक्षको जिम्मेवारीबारे अनुसन्धान अघि बढाइएको बताइएको छ।

फ्रान्समा भने अमेरिकी अर्बपति एलन मस्कविरुद्ध पक्राउ आदेश जारी हुन सक्ने विषय चर्चामा आएको छ। पेरिसकी अभियोजक लोर बेकोले दिएको अभिव्यक्तिपछि यो विषयले अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान तानेको हो। यद्यपि, यो औपचारिक कानुनी प्रक्रिया कुन आधारमा अघि बढ्ने हो भन्ने विषय स्पष्ट भइसकेको छैन।

रुसको साङ्क्त पिटर्सबर्गस्थित विश्वप्रसिद्ध हर्मिटेज संग्रहालयमा एक आगन्तुक ज्योर्जिएभ्स्की हलको ठूलो शाही सिंहासनमा बसेर विवाद सिर्जना गर्न खोजेको घटना पनि सार्वजनिक भएको छ। संग्रहालय प्रशासनले सांस्कृतिक सम्पदाको सम्मान र सुरक्षासम्बन्धी नियम उल्लंघन भएको भन्दै घटनालाई गम्भीर रूपमा लिएको बताइएको छ।

फिनल्यान्डमा पछिल्ला ड्रोन घटनापछि वायुसेनाले लडाकु विमान उडाएको छ। सीमावर्ती र संवेदनशील क्षेत्रमा देखिएका ड्रोन गतिविधिका कारण युरोपेली मुलुकले वायु सुरक्षा सतर्कता बढाउँदै आएका छन्।

अफ्रिकाको प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगोमा इबोलाबाट मृत्यु हुनेको संख्या ८८ पुगेको विवरण आएको छ। संक्रमण नियन्त्रण, स्वास्थ्यकर्मी परिचालन, निगरानी र खोप अभियानलाई तीव्र बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकायले चासो देखाएका छन्।

युरोपेली संघले स्टिल आयात आधा घटाउने योजनाले युक्रेनलाई ठूलो आर्थिक धक्का लाग्न सक्ने चेतावनी पनि आएको छ। फाइनान्सियल टाइम्सलाई उद्धृत गर्दै आएका विवरणअनुसार यस्तो नीति लागू भए युक्रेनले करिब एक अर्ब युरोसम्मको आम्दानी गुमाउन सक्ने आकलन गरिएको छ।

यी सबै घटनाले विश्व राजनीति, ऊर्जा सुरक्षा, आणविक पूर्वाधार, युद्ध, व्यापार र सार्वजनिक स्वास्थ्यका क्षेत्रमा अस्थिरता र प्रतिस्पर्धा थप गहिरिएको संकेत गर्छन्। विशेषगरी अमेरिका–इरान तनाव, युक्रेन युद्ध र आणविक केन्द्र आसपासका घटनाले आगामी दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति थप जटिल बन्ने देखिएको छ।