मौन हत्यारा: पेटको अल्सरबाट अचानक रगत बग्दा बच्ने उपाय

काठमाडौं — चिकित्सकहरूका अनुसार पाचन प्रणालीको सबैभन्दा जोखिमपूर्ण आकस्मिक अवस्थामध्ये एक हो, माथिल्लो पाचन नलीबाट हुने रक्तस्राव। यो रोग एक्कासि देखा पर्ने, तीव्र गतिमा विकसित हुने र ज्यानै जोखिममा पार्न सक्ने खालको हुन्छ। छोटो समयभित्रै धेरै रगत बग्यो भने बिरामी बेहोस हुने र मृत्युसमेत हुन सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

यस रोगको प्रमुख कारणहरूमा कलेजोको सिरोसिस, अन्ननली र पायलको नसा फुट्ने समस्या, तीव्र पेप्टिक अल्सर र पेटको क्यान्सर रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

लक्षणहरू

माथिल्लो पाचन नलीबाट रक्तस्राव हुँदा सुरुका दिनहरूमा स्पष्ट लक्षण नदेखिन सक्छ। बिरामीको शरीरमा शक्ति ह्रास हुने, अनुहार पहेँलो हुने र पेटको माथिल्लो भागमा दुखाइ हुने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। रोग गम्भीर भएमा चक्कर लाग्ने, मुटुको धड्कन बढ्ने, बेचैनी हुने र पसिना आउने जस्ता मस्तिष्क तथा मुटुसम्बन्धी रक्तसञ्चारका समस्या देखिन सक्छन्। रगतको वान्ता हुनु र कालो दिसा हुनु भनेको माथिल्लो पाचन नलीबाट रक्तस्राव भएको सबैभन्दा विशिष्ट लक्षण भएकाले यस्तो अवस्था देखिए तुरुन्तै अस्पताल पुग्न चिकित्सकहरू सुझाव दिन्छन्।

प्रमुख कारणहरू

· ह्यलिकोब्याक्टर पाइलोरी जीवाणु: यस जीवाणुले पेटको अल्सरमा रक्तसञ्चार घटाउने र पेटको एसिडको क्षयकारी क्षमता बढाएर पाचन प्रणालीका रोगहरू गम्भीर बनाउन सक्छ।
· धूमपान र मद्यपान: मद्यपानले प्रत्यक्ष रूपमा पेटको अल्सरलाई हानि पुर्याउँछ भने धूमपानमा रहेका केही तत्त्वहरूले पेटको अल्सरको क्षमता कमजोर बनाई प्राकृतिक रूपमै घाउ हुन सक्छ।
· खानपान शैलीमा गडबडी: दिनको तीन छाक खानाको समय निश्चित नहुनु, खानपानमा सन्तुलन नहुनु, रात्रि जागरण गर्नु र अत्यधिक श्रम गर्नु जस्ता कारणले पेटको एसिड स्रावमा गडबडी भई पेटमा भारीपन बढ्दा अल्सर पुनर्स्थापनामा बाधा पुगी रक्तस्रावको जोखिम बढ्न सक्छ।
· औषधीको प्रभाव: नियमित सेवन गरिने मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी केही औषधीहरू, जस्तै—एस्पिरिन र वारफारिन आदिले रगत जम्ने क्षमता कमजोर बनाउनुका साथै पेटका साना रक्तनलीहरूलाई क्षति पुर्याएर सजिलै रगत बग्न सक्छ।
· अन्य रोगको प्रभाव: मिर्गौलाको कार्यक्षमता नहुनु, पिसाब विषाक्तता भएका बिरामी र वृद्धवृद्धाहरूमा पेटको अल्सर पुनर्स्थापना गर्ने क्षमता कमजोर हुँदा माथिल्लो पाचन नलीबाट रक्तस्रावको सम्भावना बढी हुन्छ। मधुमेहका बिरामीमा स्नायुको संवेदनशीलता कम हुँदा पेट कालो हुने लक्षण पहिचान गर्न कठिन हुने भएकाले सचेत रहनुपर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

बच्ने उपायहरू

· पेटको एन्डोस्कोपी जाँच गराउनुपर्ने: पाचन नलीका रोगहरू प्रायः नदेखिने खालका हुने भएकाले पहिचान गर्न कठिन हुन्छ। सुरुवाती चरणका पेटको ट्युमर वा माथिल्लो पाचन नलीका घाउहरूबाट पनि पेटमा रक्तस्राव हुन सक्ने भएकाले नियमित पेटको एन्डोस्कोपी गराएर रोग पहिचान गर्नुपर्छ। विशेषगरी ४५ वर्ष माथिका जोखिम समूहका व्यक्तिहरूले निश्चित समयमा पेटको एन्डोस्कोपी जाँच गराई नदेखिने रोगहरूको शीघ्र पहिचान र उपचार गर्नुपर्छ।
· सन्तुलित खानपान अपनाउनुपर्ने: खानपानलाई प्राकृतिक र सन्तुलित ढंगले मिलाउनुपर्छ। अत्यधिक चिल्लो र मसलादार खाना कम खाने, खानाको तापक्रममा ध्यान दिने र एक छाकमा पेटभरि खाना नखाने गर्नुपर्छ।
· नियमित जीवनशैली अपनाउनुपर्ने: प्राकृतिक रूपमा आराम गर्ने, पर्याप्त निद्रा लिने, उपयुक्त व्यायाम गर्ने, मानसिक तनाव व्यवस्थापन गर्ने, धूमपान त्याग्ने र मद्यपानमा नियन्त्रण गरेमा पेटको प्राकृतिक पुनर्स्थापना र दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा लाभ पुग्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।