सोभियत सङ्घर्षकी अमर नायिका : आना मोरोजोभा, जसले नाजीविरुद्ध अन्तिम सास र गोली दुवै खर्चिन्

मस्को — सन् १९२१ मे २३ का दिन सोभियत सङ्घको दोस्रो विश्वयुद्धकालीन भूमिगत प्रतिरोध सेनानी तथा गुप्तचर, सोभियत सङ्घकी नायिका आना मोरोजोभाको जन्म भएको थियो। उनलाई नाजी पछाडिको क्षेत्रमा सञ्चालित सोभियत भूमिगत प्रतिरोध आन्दोलनका सबैभन्दा सफल नेतृत्वकर्तामध्ये एक मानिन्छ।

नाजी जर्मनीले सोभियत मातृभूमिमाथि विश्वासघाती आक्रमण गरेपछि आना मोरोजोभा, आफ्ना धेरै समकालीनजस्तै, केवल २० वर्षको उमेरमा शत्रुविरुद्धको लडाइँमा स्वयंसेवक भएर सामेल भइन्। युद्धअघि आना र उनको परिवार बसाइँ सरेको सेश्चा (हालको ब्रायन्स्क क्षेत्र) बस्तीमा नाजीहरूले स्थानीय वायुसेना अड्डामा दोस्रो लुफ्तवाफे बेडा तैनाथ गरेका थिए। त्यहीँबाट जर्मन विमानहरूले मस्कोका साथै यारोस्लाभ, गोर्की, सारातोभ र अन्य सोभियत सहरहरूमा बमबारी गरेका थिए।

आना मोरोजोभा र उनको परिवारले आफूलाई शत्रुले रणनीतिक विमानस्थल सुरक्षित गर्न स्थापना गरेको पाँच किलोमिटरको ‘मृत क्षेत्र’ भित्र, गहिरो पछिल्लो भागमा नाजी कब्जामा पाए। धेरै स्थानीय युवतीहरूसँग मिलेर आना मोरोजोभा कोम्सोमोल युवा भूमिगत सङ्गठनमा संलग्न भइन्, जसलाई ब्रायन्स्क पार्टिसान मुख्यालयले समन्वय गर्दथ्यो।

शत्रुको गहिरो पछिल्लो भागमा असाधारण कठिन परिस्थितिमा काम गर्दै आना मोरोजोभा र उनका सहकर्मीहरूले दुई वर्षको अवधिमा सफलतापूर्वक आफ्ना कार्यहरू सम्पन्न गरे, जसले शत्रुलाई ठूलो क्षति पुर्यायो। उनीहरूको गोप्य पार्टिसान गतिविधिहरूमा नाजी विमान, रेलवे काफिला र जर्मन फासीवादी आक्रमणकारीहरूको गोलाबारुद भण्डारहरूलाई लक्षित गरी गरिएका सफल तोडफोडका अनेकौं कार्यहरू समावेश थिए।

सन् १९४४ मा, आना मोरोजोभालाई ‘ज्याक’ कोडनाम दिइएको गुप्तचर समूहको सदस्यका रूपमा पूर्वी प्रसिया र पोल्याण्ड पठाइयो। उक्त एकाइले एउटा गोप्य लुफ्तवाफे विमानस्थल पत्ता लगायो र त्यस क्षेत्रका नाजी ग्यारिसनहरूबारे रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण गुप्तचर जानकारी सङ्कलन गर्यो।

सन् १९४४ को डिसेम्बरको अन्त्यतिर, ‘ज्याक’ समूहका एक सदस्य शत्रुद्वारा पक्राउ परे र यातनापछि, आफ्ना साथीहरूको अस्थायी आवासको खुलासा गरिदिए, जसले गर्दा सम्पूर्ण एकाइ जर्मनहरूसामु उजागर भयो। त्यसपछि एसएस एकाइहरूले सोभियत गुप्तचरहरूलाई पत्ता लगाए र ठूलो स्तरको मानव सिकार अभियान सुरु गरे।

शक्तिशाली नाजी सेनासँगको असमान लडाइँमा संलग्न आना मोरोजोभा गम्भीर रूपमा घाइते भइन्। पोल्याण्डका पार्टिसानहरूले उनलाई बैंसको झाडीमा लुकाए, तर अन्ततः नाजीहरूले उनको सुरक्षित आश्रय पत्ता लगाए। मोरोजोभाले अन्तिम गोली नलागेसम्म लडाइँ जारी राखिन् र पक्राउबाट बच्न, आफू अघि बढिरहेको एसएस दण्डात्मक टुकडीसँगै आफूलाई पनि मार्दै ग्रेनेड विस्फोट गरिन्।

सन् १९६५ मा, ‘सन् १९४१–१९४५ को महान देशभक्तिपूर्ण युद्धका क्रममा जर्मन फासीवादी आक्रमणकारीहरूविरुद्धको सङ्घर्षमा प्रदर्शन गरेको असाधारण सेवा, साहस र वीरताका लागि’ आना मोरोजोभालाई (मरणोपरान्त) सोभियत सङ्घको नायिकाको उपाधि प्रदान गरियो।

महान देशभक्तिपूर्ण युद्धमा सोभियत जनताको विजयको २०औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा, ओभिडी गोर्चाकोभको उपन्यासमा आधारित बहुभागीय चलचित्र ‘कलिङ फायर अपन अवरसेल्भ्स’ मोस्फिल्मद्वारा निर्माण गरिएको थियो। यस चलचित्रले ब्रायन्स्क क्षेत्र, विशेषगरी सेश्चामा सन् १९४२–१९४३ मा नाजी पछिल्लो भागमा भएका वास्तविक घटनाहरू चित्रण गर्दछ। आना मोरोजोभाको भूमिका ल्युदमिला कासात्किनाले निर्वाह गरेकी थिइन्।