एक पटक प्रयोग गरिने प्लास्टिकका भाँडाकुँडा क्यान्सरको कारक, वैज्ञानिक अध्ययनमा पुष्टि

काठमाडौँ — आधुनिक जीवनशैलीमा एक पटक प्रयोग गरेर फालिने प्लास्टिकका प्लेट, कप, चम्चा र खाना राख्ने भाँडाहरूको प्रयोग व्यापक रूपमा बढिरहेको छ। विशेषगरी तिब्बती क्षेत्रमा धार्मिक समारोह, विवाह उत्सव, भोज तथा अन्य कार्यक्रमहरूमा सुविधाजनक मानिने यी एक पटक प्रयोगका सामग्रीहरू सस्तो र सजिलो भएकाले धेरैको रोजाइमा पर्ने गरेका छन्। तर, वैज्ञानिकहरूले यी सस्ता र सुविधाजनक प्लास्टिक भाँडाहरूले मानव जीवनमा गम्भीर खतरा निम्त्याइरहेको तथ्य पत्ता लगाएका छन्। प्लास्टिकबाट बनेका यी एक पटक प्रयोगका भाँडाकुँडाहरू विभिन्न किसिमका क्यान्सर रोगहरूको प्रमुख कारक बनिरहेको वैज्ञानिकहरूले प्रमाणित गरेका छन्।

पछिल्लो वैज्ञानिक अनुसन्धानले पेटको क्यान्सरका धेरै घटनामा प्लास्टिकका अति सूक्ष्म कणहरू (माइक्रोप्लास्टिक) रहेको तथ्य पत्ता लगाएको छ। वैज्ञानिकहरूले परीक्षणपछि पाएका तथ्याङ्क अनुसार, पेटको क्यान्सर भएका ५६.४ प्रतिशत बिरामीको नमुनामा सात किसिमका सूक्ष्म प्लास्टिक कणहरू भेटिएका छन्। यी सूक्ष्म प्लास्टिक कणहरू निकै साना हुन्छन्, जसको आकार ५ न्यानोमिटरदेखि १ मिलिमिटरभन्दा पनि कम हुन्छ। तिनीहरू धारिला र विभिन्न आकारका हुन्छन्, जसमध्ये केही चक्कुको धारजस्तै पातला हुन्छन्। यिनले पेटको कोषिकाहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा क्षति पुर्याउने र दीर्घकालीन रूपमा क्यान्सरको जोखिम बढाउने गर्दछन्।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार सूक्ष्म प्लास्टिक कणहरू मानव शरीरमा प्रवेश गरेपछि बाहिर निस्कन सक्दैनन्। तिनीहरू निकै साना भएकाले सजिलै कोषिकाभित्र छिर्न सक्छन् र एक पटक भित्र प्रवेश गरेपछि बाहिर निकाल्न असम्भव हुन्छ। यिनले कोषिकाको डीएनएमा क्षति पुर्याउने, हर्मोन प्रणालीमा गडबडी ल्याउने, दीर्घकालीन सूजन (इन्फ्लामेसन) सिर्जना गर्ने र प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर बनाउने गर्दछन्। प्लास्टिक उत्पादनका क्रममा प्रयोग हुने रासायनिक पदार्थहरूले शरीरको हर्मोन सन्तुलनमा गम्भीर असर पुर्याउने र यसले स्तन क्यान्सर, प्रोस्टेट क्यान्सरलगायतका रोगहरूको जोखिम बढाउने गर्दछ। सूक्ष्म प्लास्टिक कणहरू मस्तिष्कसम्म पनि पुग्ने र क्यान्सर कोषिकाहरूको वृद्धि तथा प्रसारमा सहायक हुने तथ्य पनि हालैका अनुसन्धानहरूले उजागर गरेका छन्।

वैज्ञानिकहरूले सूक्ष्म प्लास्टिकको हानिबाट बच्न सात उपायहरू सुझाएका छन् : एक पटक प्रयोग गरिने प्लास्टिकका भाँडाकुँडा प्रयोग नगर्ने, प्लास्टिकको कन्टेनर वा प्लेटमा खाना नखाने, पानी उमालेर मात्र पिउने, प्लास्टिकका भाँडामा तातो खाना नराख्ने, प्लास्टिकका दैनिक उपभोग्य सामग्री सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्ने, घर्षण नहुने सरसफाइ उत्पादनहरू प्रयोग गर्ने र प्लास्टिकका बोर्ड वा सतहमा क्षति देखिएमा तत्काल प्रयोग बन्द गर्ने।