गोप्यकालीन ध्यानका लागि कठोर अनुशासन : सिचुआनको गेरता फुक मठ, जहाँ वर्षौंसम्म एकान्तवासमा रहन्छन् साधक

सिचुआन — चीनको सिचुआन प्रान्तको गार्जे तिब्बती स्वायत्त प्रिफेक्चरको उत्तरपश्चिमी उच्च हिमाली क्षेत्रमा अवस्थित गेरता फुक मठ (गोल्डेन हर्स केभ मोनास्ट्री) तिब्बती बौद्ध धर्मको न्यिङमा सम्प्रदायको एक प्रतिष्ठित तथा दूरदराजको धार्मिक स्थल हो। जिल्ला सदरमुकामदेखि करिब १५० किलोमिटरको दूरीमा रहेको यो मठ चारैतिर हिमालले घेरिएको एकान्त स्थानमा अवस्थित छ।

यस मठको सबैभन्दा विशिष्ट परम्परा भनेको ‘गोप्यकालीन ध्यान’ वा ‘रिट्रिट’ हो, जसलाई गुह्य मन्त्रयान परम्पराको प्रमुख साधना पद्धतिका रूपमा लिइन्छ। यस साधनामा संलग्न साधकहरूले सांसारिक जीवनका सबै मोह, लोभ र व्यवधानहरूबाट टाढा रहेर पूर्ण एकान्तमा आफ्नो सम्पूर्ण चित्त एकाग्र गरी ध्यान र साधनामा समर्पित हुन्छन्। यसरी एकान्तवासमा बसेर गरिने गहन साधनाले बुद्धत्वको वास्तविक स्वरूपलाई आत्मसात गर्न र आफ्नो अन्तर्मनका सबै विकार तथा क्लेशहरूलाई निर्मूल पार्न मद्दत पुग्ने विश्वास गरिन्छ। ध्यान साधनाको प्रत्येक चरण बुद्धत्वको गहन अनुभूति प्राप्त गर्ने क्रमिक प्रक्रियाको अभिन्न अङ्ग हो।

गेरता फुक मठले गोप्यकालीन ध्यानका लागि अत्यन्त कठोर अनुशासनको पालना गर्ने गर्दछ। यहाँ साधनाका लागि आउने कुनै पनि भिक्षुले न्यूनतम एक वर्षसम्म निरन्तर एकान्तवासमा रहेर ध्यान गर्नुपर्ने कडा नियम छ। कुनै पनि नयाँ साधकले मठमा नाम दर्ता गर्न आउँदा, वरिष्ठ लामाहरूले उसको शारीरिक र मानसिक तयारीको अवस्थाबारे विस्तृत र गहन परीक्षण गर्ने गर्दछन्। साधक शारीरिक र मानसिक रूपमा पूर्णतः तयार भएको सुनिश्चित गरेपछि मात्र उसलाई रिट्रिटमा प्रवेशको अनुमति दिइन्छ।

एक पटक साधक एकान्तवासमा प्रवेश गरेपछि, मठका अन्य भिक्षुहरूले उसको कक्षको मूल ढोकाको एक कुनामा खादा अर्पण गरिएको साइप्रसको हाँगो राखिदिन्छन्। यो हाँगोले दुई प्रतीकात्मक अर्थ बोकेको हुन्छ — एकातिर यसले बुद्ध र गुरुहरूको आशीर्वाद साधकलाई सधैं प्राप्त भइरहोस् भन्ने कामना गर्दछ भने अर्कोतिर यसले भित्र रहेका साधकलाई कसैले पनि अवरोध नगरोस् र कुनै अतिथि भित्र प्रवेश नगरोस् भन्ने सन्देश प्रवाह गर्दछ।

‘समयको गति झर्नाको धाराजस्तै अविरल बगिरहन्छ, धर्मको गम्भीर ध्वनि आकाशभरि गुन्जिरहन्छ।’ गेरता फुक मठमा समय औंलाको कापबाट बगिरहेको बालुवाझैं अनियन्त्रित रूपमा बितिरहेको भए पनि, बुद्धत्वको साक्षात्कार गर्ने अटल आस्था र अविचलित साहस भने पुस्तौंपुस्तासम्म भिक्षुहरूले निरन्तरता दिँदै आएका छन्। यस पवित्र स्थलमा बुद्धवचनको पाठ गर्ने होस् वा दण्डवत् प्रणाम गर्ने, ध्यान, आचरण र अध्ययनको जुनसुकै क्रियाकलाप किन नहोस्, ती सबैले यस त्रिसहस्र महासहस्र लोकधातुमा रहेका सम्पूर्ण प्राणीहरूलाई भेदभावरहित मैत्री र करुणाको दृष्टिले हेर्ने तथा तिनीहरू सबै सुखी रहून् भन्ने हार्दिक प्रार्थना गर्दछन्।