मोबाइल एपबाट खेतको रेखदेख, उत्पादनमा उल्लेख्य वृद्धि

ग्यान्त्से (तिब्बत) । तिब्बतको विशाल कृषि तथा पशुपालन क्षेत्रमा आकाश–जमिनको फरकजस्तो ऐतिहासिक परिवर्तन भएको छ। कुनै समय ‘अन्नको भण्डार’ का रूपमा परिचित ग्यान्त्से काउन्टीमा अहिले आधुनिक वसन्तकालीन खेतीको उत्पादनशील चहलपहल देख्न सकिन्छ। नयाँ प्रविधि र नयाँ व्यवसायिक ढाँचाले स्थानीय किसान तथा जनसमुदायको खेती गर्ने तरिका र जीवनशैलीमा अभूतपूर्व परिवर्तन ल्याइरहेको छ।

पहिलेको ‘आकाशतर्फ पिठ्युँ फर्काएर जमिनतर्फ मुख गरेर’ गरिने परम्परागत खेती शैली क्रमशः इतिहास बन्दै गएको छ। पहिले दुई सय मुरी जमिन जोत्न कम्तीमा पनि सात दिन लाग्थ्यो। तर, अहिले यान्त्रिकीकरणले यसलाई उच्च दक्षता र गुणस्तरीय छलाङमा परिणत गरेको छ। झनै चाखलाग्दो त के छ भने, किसान र कृषि प्राविधिकहरूले तिब्बती–चिनियाँ द्विभाषी ‘चोमोलुङ्मा कृषि सहायक’ मोबाइल एप (एपीपी) प्रयोग गरेर वसन्तकालीन खेतीदेखि शरदकालीन फसल कटाइसम्मका सम्पूर्ण प्रक्रियाको तथ्याङ्क रेकर्ड मात्र गर्दैनन्, खेतको अवस्थासमेत मोबाइलमा प्रत्यक्ष हेर्न सक्छन्। एपमा खेतको अवस्थालाई विभिन्न रङका आधारमा छुट्याइएको छ। बीउ नछरिएको खेत कालो–रातो रङमा देखिन्छ भने सिँचाइ भइसकेका खेतहरू नीलो रङमा देखिन्छन्। यसले बालीको टुसा पलाउने अवस्थालाई हातको हत्केलामा राखेझैं स्पष्ट रूपमा बुझ्न सकिन्छ। डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत अनलाइन रेकर्डिङ र विद्युतीय प्रशासनको प्रयोगद्वारा कृषि प्राविधिकहरूले ‘क्लाउडबाट खेतको निरीक्षण’ र ‘स्मार्ट मार्गदर्शन’ को लक्ष्य राम्रोसँग हासिल गरेका छन्।

प्रविधिको स्तरोन्नतिसँगै उत्पादन क्षमतामा पनि निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ। पहिले तिब्बतमा ३२० नम्बरजस्ता पुराना जातका बीउ रोप्दा प्रतिमुरी उत्पादन तीन सयदेखि चार सय किलोग्रामभन्दा बढी हुँदैनथ्यो। अहिले ‘हिमालय २२ नम्बर’ जस्ता उन्नत जातको व्यापक प्रवर्द्धनपछि प्रतिमुरी उत्पादन सिधै सात सयदेखि आठ सय किलोग्रामसम्म पुगेको छ। औसतमा प्रतिमुरी तीन सय किलोग्रामभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ।

‘शारीरिक बलमा भर पर्नु’ बाट ‘मोबाइलमा भर पर्ने’ युग र ‘आकाशको भरमा खेती गर्नु’ बाट ‘तथ्याङ्कको शक्तिमा खेतको रेखदेख गर्ने’ सम्मको यो परिवर्तन नयाँ युगको तिब्बतको नयाँ स्वरूपको कृषिसम्बन्धी जीवन्त संक्षिप्त चित्र हो। विज्ञान र प्रविधिको पखेटाले खेतीको दक्षतामा उल्लेख्य वृद्धि मात्र गरेको छैन, कृषक तथा पशुपालक जनसमुदायको आम्दानीमा स्थिर वृद्धि गराउन प्रेरित गर्दै हिमाली उच्च भूमिमा आधुनिक कृषिको सुन्दर परिवर्तनको फल प्राप्त गरेको छ।