चीन र रुसद्वारा सीमापार पारिस्थितिक संरक्षणमा उल्लेखनीय प्रगति, विश्वव्यापी सीमापार पारिस्थितिक शासनको नमुना बन्दै

बेइजिङ। पूर्वोत्तर चीन र रुसी सुदूर पूर्वमा अन्तरदेशीय संरक्षित क्षेत्र तथा संयुक्त गस्ती र अनुगमन संयन्त्रको स्थापनामार्फत साइबेरियाली बाघ र चितुवाको संरक्षण, आप्रवासी चराको सुरक्षा र साल्मन माछाको सङ्ख्या पुनर्स्थापनामा उल्लेखनीय प्रगति भएको राष्ट्रिय वन तथा घाँसेमैदान प्रशासनले जनाएको छ।

चीन–रुस सीमाले दुई देशले संयुक्त रूपमा संरक्षण गर्ने वन, सिमसार र नदीहरूलाई जोड्छ, जसले यस क्षेत्रलाई सीमापार पारिस्थितिक संरक्षणका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण बनाएको छ। प्रशासनका अनुसार सहकार्य एकल प्रजाति संरक्षणबाट विस्तारित भई व्यापक पारिस्थितिक प्रणाली पुनर्स्थापनासम्म पुगेको छ, जसले पूर्वोत्तर एसियामा पारिस्थितिक सुरक्षा अवरोध निर्माण गरी विश्वव्यापी सीमापार पारिस्थितिक शासनको नमुना प्रदान गरेको छ।

चीन–रुस सीमाका घना जङ्गलहरूमा इन्फ्रारेड क्यामेराले पूर्वोत्तर चीन बाघ तथा चितुवा राष्ट्रिय निकुञ्ज र रुसको ल्यान्ड अफ द लेपर्ड राष्ट्रिय निकुञ्जबीच ओहोरदोहोर गर्ने जङ्गली साइबेरियाली बाघको सङ्ख्या बढ्दै गएको रेकर्ड गरेका छन्। चीन र रुसले सन् २०२४ मा ठूला बिरालो प्रजातिका लागि अन्तरदेशीय प्रकृति आरक्ष स्थापना गर्न सम्झौता गरेका थिए।

‘दुई देशले नियमित संयुक्त गस्ती संयन्त्र स्थापना गरेका छन् र बाघ तथा चितुवाको गतिविधिसम्बन्धी वास्तविक समयको तथ्याङ्क साझा गर्न बौद्धिक अनुगमन प्रणाली निर्माण गरेका छन्,’ चिलिन प्रान्तस्थित पूर्वोत्तर चीन बाघ तथा चितुवा राष्ट्रिय निकुञ्ज प्रशासनको हुनचुन ब्युरोका निर्देशक लिउ लिन्बोले भने। ब्युरोको अनुगमन तथ्याङ्कअनुसार हुनचुन क्षेत्रमा सन् २०२१ मा निकुञ्ज स्थापना भएयता जङ्गली साइबेरियाली बाघ र चितुवाको सङ्ख्या दोब्बर भएको छ, जहाँ करिब ७० वटा बाघ र ८० वटा चितुवा रेकर्ड गरिएका छन्। अन्तरदेशीय संरक्षित क्षेत्रले हालसम्म करिब १७ हजार वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ, जसले ठूला बिरालो प्रजातिको सुरक्षित बसाइँसराइ र प्रजननका लागि पारिस्थितिक करिडोर प्रदान गरेको छ।

यसैगरी, हरेक वसन्त र शरद ऋतुमा लाखौंको सङ्ख्यामा आप्रवासी चरा हुनचुनको चिङसिन सिमसारमा आराम र ऊर्जा पुनःप्राप्तिका लागि आइपुग्छन्। चीन, रुस र प्रजातान्त्रिक जनगणतन्त्र कोरियाको सङ्गममा अवस्थित आठ हजार हेक्टरको यो सिमसार पूर्वी एसियाली–अस्ट्रेलियाली आप्रवासी चरा मार्गको प्रमुख पारवहन केन्द्र र विश्वको महत्त्वपूर्ण आप्रवासी चरा बासस्थानमध्ये एक हो।

हुनचुन वन ब्युरोका अनुसार आप्रवासी चराको व्यापक संरक्षण सुनिश्चित गर्न चीन र रुसले नियमित सहकार्य संयन्त्र स्थापना गरेका छन्, जसअन्तर्गत बसाइँसराइ मौसममा जलपक्षी सङ्ख्या र रोग रोकथामको समकालीन अनुगमन गरिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा हुनचुनले वन र सिमसार पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण प्रयासलाई सुदृढ गर्दै करिब पाँच हजार हेक्टर वन, घाँसेमैदान र सिमसार पुनर्स्थापना गरेको छ। तथ्याङ्कअनुसार प्रत्येक वर्ष बसाइँसराइ मौसममा २०० भन्दा बढी प्रजातिका आप्रवासी चरा हुनचुनमा बसोबास गर्छन्, जसमा राष्ट्रिय प्रथम श्रेणी संरक्षित १४ प्रजाति र दोस्रो श्रेणी संरक्षित ४२ प्रजाति समावेश छन्।

यसैबीच, अप्रिलको मध्यमा तुमेन नदीको प्रथमस्तरीय सहायक नदी मिच्याङ नदीमा ६ लाख साल्मन माछाका भुरा छाडिएका थिए, जसले उत्तरी प्रशान्त महासागरतर्फको यात्रा सुरु गरेका छन्। तीनदेखि चार वर्षमा ती पुनः प्रजननका लागि फर्किने अपेक्षा गरिएको छ। विगतका वर्षहरूमा चीन र रुसले माछा प्रजनन र बसाइँसराइ अनुगमनमा सहकार्य गर्दै नियमित सीमापार संरक्षण संयन्त्र स्थापना गरेका छन्। स्थानीय मत्स्य प्रशासनका अधिकारी झेङ यानवेनका अनुसार सन् २००७ देखि चिलिनले तुमेन नदी बेसिनमा माछा भण्डारण गतिविधि सञ्चालन गर्दै ४७ लाखभन्दा बढी साल्मन भुरा र ३ करोड ८० लाख अन्य माछा छाडिसकेको छ।

चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानको पूर्वोत्तर भूगोल तथा कृषि पारिस्थितिकी संस्थानका निर्देशक तथा अनुसन्धानकर्ता च्याङ मिङले भने, ‘एकल प्रजाति संरक्षणबाट व्यापक पारिस्थितिक प्रणाली पुनर्स्थापनातर्फको बदलाव र मौसमी संयुक्त कारबाहीबाट नियमित सहकार्यात्मक शासनतर्फको यो परिवर्तनले विश्वव्यापी सीमापार पारिस्थितिक शासनका लागि जीवन्त नमुना प्रदान गर्छ।’