अमेरिका–इरान समझदारीको प्रारम्भिक मस्यौदा तयार भएको दाबी

तेहरान । इरानसँग अमेरिका–इरानबीच प्रारम्भिक तथा अनौपचारिक समझदारीपत्रको मस्यौदा रहेको दाबी गरिएको छ। इरानको सरकारी टेलिभिजन आईआरआईबीलाई उद्धृत गर्दै विभिन्न सञ्चारमाध्यमले बुधबार यस्तो विवरण सार्वजनिक गरेका हुन्।

रिपोर्टहरूका अनुसार प्रस्तावित समझदारीपत्रमा अमेरिकी सैन्य फिर्ता र इरानी बन्दरगाहमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने विषय समेटिएको छ। यसको बदलामा इरानले एक महिनाभित्र होर्मुज जलडमरूमार्ग हुँदै हुने व्यावसायिक जहाज आवागमनलाई युद्धपूर्वको स्तरमा फर्काउने प्रतिबद्धता जनाएको बताइएको छ।

समझदारीको मस्यौदाअनुसार इरानले ओमानसँगको सहकार्यमा होर्मुज जलडमरूमार्गमा जहाज आवागमन व्यवस्थापन गर्नेछ। तर उक्त व्यवस्था सैनिक जहाजमा लागू नहुने रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउन, ओमानसँगको सहकार्यमा होर्मुज जलडमरूमार्ग हुँदै हुने समुद्री आवागमन व्यवस्थापनमा इरानको भूमिकालाई स्वीकार गर्न, तेहरानले तोकेका जहाज पारवहन मार्ग मान्न र इरान वरपरका क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सेना फिर्ता गर्न सहमति जनाएको दाबी गरिएको छ।

रिपोर्टहरूमा ६० दिनको वार्ता अवधिभित्र कुनै अन्तिम अमेरिका–इरान सम्झौता भए त्यसलाई संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्को बाध्यकारी प्रस्तावका रूपमा अनुमोदन गरिने उल्लेख छ।

सम्झौताको मस्यौदाअनुसार इरानले “ठोस प्रमाणीकरण” बिना कुनै कदम नचाल्ने बताइएको छ। यसले प्रस्तावित समझदारी कार्यान्वयनका लागि आपसी विश्वासभन्दा पनि प्रत्यक्ष प्रमाण र निगरानी संयन्त्रलाई आधार बनाउने संकेत गर्छ।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले शनिबार इरान र अमेरिका युद्ध अन्त्यसम्बन्धी समझदारीपत्रलाई अन्तिम रूप दिन काम गरिरहेको पुष्टि गरेका थिए। उनले आईआरआईबी टेलिभिजनसँग कुरा गर्दै दुवै पक्षको उद्देश्य १४ बुँदे समझदारीपत्रमा सहमति जुटाउनु रहेको बताए।

बघाईका अनुसार दुई पक्षले ३० देखि ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने लक्ष्य राखेका छन्। उक्त सम्झौतामा अमेरिकी समुद्री आक्रमण रोक्ने र इरानका रोक्का गरिएका सम्पत्ति फुकुवा गर्नेलगायत विषय समेटिने बताइएको छ।

इरान, अमेरिका र इजरायलबीच ४० दिनको लडाइँपछि अप्रिल ८ मा युद्धविराम भएको थियो। युद्धविरामपछि इरानी र अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलबीच अप्रिल ११ र १२ मा इस्लामाबादमा एक चरण शान्तिवार्ता भएको थियो। तर उक्त वार्ताबाट कुनै सहमति निस्किएको थिएन।

पछिल्ला साताहरूमा पाकिस्तानको मध्यस्थतामार्फत अमेरिका र इरानले द्वन्द्व अन्त्यका शर्त समेटिएका विभिन्न प्रस्ताव आदानप्रदान गरेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

होर्मुज जलडमरूमार्ग विश्व ऊर्जा आपूर्तिका दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील मार्ग हो। त्यसैले अमेरिका–इरानबीच सम्भावित समझदारी, सैन्य फिर्ता, समुद्री नाकाबन्दी, जहाज आवागमन र इरानका रोक्का सम्पत्तिसम्बन्धी विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोपूर्वक हेरिरहेको छ।

यद्यपि, प्रस्तावित मस्यौदा प्रारम्भिक र अनौपचारिक रहेको बताइएकाले अन्तिम सम्झौता हुने वा नहुने विषय अझै अनिश्चित छ। दुवै पक्षबीचका मुख्य विवाद समाधानका लागि आगामी वार्ता निर्णायक हुन सक्ने देखिएको छ।