कजाकिस्तान भ्रमणपछि पुटिनको सन्देश : साझेदारी, सुरक्षा र कूटनीतिक सन्तुलनमा जोड

मस्को । रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले कजाकिस्तानको राजकीय भ्रमणपछि सञ्चारकर्मीहरूका प्रश्नको जवाफ दिँदै क्षेत्रीय सुरक्षा, रुस–कजाकिस्तान सम्बन्ध, युक्रेन सङ्घर्ष, युरोपसँगको तनाव र आर्मेनियाको सम्भावित भू–राजनीतिक दिशाबारे मस्कोको धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।

मे २९ मा कजाकिस्तान भ्रमणपछि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति पुटिनले रोमानियामा देखिएको ड्रोन घटनाबारे तत्काल निष्कर्षमा पुग्न नहुने बताए। उनका अनुसार यसअघि पनि फिनल्यान्ड, पोल्यान्ड र बाल्टिक मुलुकहरूमा युक्रेनी ड्रोन पुगेका घटनालाई सुरुमा रुसी आक्रमणका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो। तर पछि ती ड्रोन युक्रेनी उत्पत्तिका भएको, बाटो बिराएको, विद्युतीय युद्ध प्रणालीको प्रभावमा परेको वा प्राविधिक कारणले दुर्घटनाग्रस्त भएको देखिएको उनको भनाइ थियो।

पुटिनले कुनै पनि विमान वा ड्रोनको वास्तविक उत्पत्ति प्राविधिक परीक्षण र विस्तृत अनुसन्धानबिना निर्धारण गर्न नसकिने बताए। रोमानियाको घटनामा पनि यस्तै अवस्था हुन सक्ने उनको अनुमान छ।

रुस–कजाकिस्तान सम्बन्धबारे बोल्दै पुटिनले दुई देशबीचको साझेदारी रणनीतिक, दीर्घकालीन र आपसी विश्वासमा आधारित रहेको बताए। उनले आणविक ऊर्जा क्षेत्रमा रुस र कजाकिस्तान साझेदार रहेको उल्लेख गर्दै यो केवल ऋण स्रोत प्रयोग गरेर कुनै संरचना निर्माण गर्ने विषय नभई उद्योग स्थापना गर्ने दीर्घकालीन प्रक्रिया भएको स्पष्ट पारे।

उनले रुस र कजाकिस्तानका नागरिक तथा राष्ट्रहरूबीचको नजिकको छिमेकी, पारिवारिक र ऐतिहासिक सम्बन्धलाई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भने। उनका अनुसार यस्ता सम्बन्धले वर्तमान परिस्थिति र दीर्घकालीन ऐतिहासिक दृष्टिले दुबै देशबीच आवश्यक विश्वास निर्माण गर्छ।

पुटिनले दुबै देशले प्रमुख क्षेत्रमा सहकार्यका प्राथमिकता पहिचान गरेको र आगामी सहकार्यका लागि सात प्रमुख क्षेत्र निर्धारण गरिएको बताए। ती क्षेत्रमध्ये मानवीय तथा सांस्कृतिक सहकार्यलाई उनले विशेष महत्त्वपूर्ण र अग्रणी क्षेत्रका रूपमा व्याख्या गरे।

रुसी भाषाको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि कजाकिस्तानका राष्ट्रपति र कजाक सरकारप्रति पुटिनले कृतज्ञता व्यक्त गरे। उनका अनुसार कजाकिस्तानका सरकारी संस्थाहरूमा रुसी भाषाको प्रयोग व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छ र यसले कुनै कठिनाइ सिर्जना नगरेको, बरु सकारात्मक रूपमा ग्रहण गरिएको छ।

रुस–आर्मेनिया सम्बन्धबारे पुटिनले दुबै मुलुकका जनता शताब्दीयौंदेखि मित्रता र विशेष निकट सम्बन्धले जोडिएको बताए। उनले रुस र आर्मेनियाबीच तथा रुस र आर्मेनियाली जनताबीच ऐतिहासिक रूपमा विशेष सम्बन्ध रहेको उल्लेख गरे।

तर आर्मेनियाले युरोपेली संघको सदस्यता र युरेसियन आर्थिक संघमा सहभागिता दुवैलाई एकैसाथ अघि बढाउन खोजेमा व्यावहारिक कठिनाइ उत्पन्न हुने पुटिनको भनाइ छ। उनका अनुसार यी दुई प्रणालीलाई एकैपटक जोडेर अघि बढाउन लगभग असम्भव छ। यस्तो अवस्था आएमा रुसले आर्थिक एकीकरणसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा आर्मेनियासँगको सहकार्य व्यापक रूपमा घटाउनुपर्ने हुन सक्ने उनले चेतावनी दिए।

पुटिनका अनुसार आज आर्मेनियाले पाउँदै आएका व्यापारिक तथा आर्थिक सुविधा त्यस्तो अवस्थामा लागू नहुन सक्छन्। प्रारम्भिक आकलनअनुसार त्यस्ता परिवर्तनले आर्मेनियाको कूल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कम्तीमा १४ प्रतिशतसम्म नोक्सानी पुर्‍याउन सक्ने उनको भनाइ छ।

उनले आर्मेनियाका प्रधानमन्त्री निकोल पाशिन्यानले नै आर्मेनिया युरेसियन आर्थिक संघमै रहने वा युरोपेली संघतर्फ जाने भन्ने विषयमा जनमतसंग्रह उपयुक्त हुने बताएको स्मरण गर्दै आर्मेनियाली साझेदार र मित्रहरूले यस्तो निर्णय यथाशीघ्र लिनुपर्ने धारणा राखे।

युक्रेन सङ्घर्षबारे पुटिनले पश्चिमी सञ्चारमाध्यममाथि जनतालाई भ्रममा पार्ने आरोप लगाए। उनले आफू कहिलेकाहीँ पश्चिमी टेलिभिजन च्यानल हेर्ने गरेको र त्यहाँ युरोपेली दर्शकका लागि बनाइने सूचना वातावरण चिन्ताजनक रहेको टिप्पणी गरे। उनका अनुसार कीभ क्षेत्रमा रुसले गरेको आक्रमण स्टारोबेल्स्कमा विद्यार्थीमाथि भएको अपराधको जवाफ थियो।

पुटिनले पश्चिमी सञ्चारमाध्यमले यस्ता घटनालाई सन्तुलित रूपमा प्रस्तुत नगरेको आरोप लगाए। उनले त्यसलाई पत्रकारिता नभई जनतालाई भ्रमित गर्ने माध्यमका रूपमा चित्रण गरे।

रुस–युरोप सम्बन्धबारे पुटिनले रुसको युरोपेली देशहरूप्रति कहिल्यै आक्रामक नियत नरहेको दाबी गरे। युक्रेनमा unfolding भइरहेको त्रासदी युरोपेली नीतिको परिणाम भएको उनको भनाइ छ।

उनले युरोपेली नेतृत्वले रुससँगको टकराव जारी राख्न र आफ्ना देशका बजेटबाट ठूलो खर्चलाई औचित्य दिन यस्तो नीति अघि बढाएको आरोप लगाए। पुटिनका अनुसार त्यसको भार अन्ततः युरोपेली करदातामाथि पर्छ।

युरोपेली राजनीतिका वर्तमान पात्रहरूसँग भेट्ने वा नभेट्ने निर्णय रुसकै अधिकारको विषय भएको पुटिनले बताए। उनले भविष्यमा परिस्थिति हेरेर निर्णय गरिने संकेत दिए।

कजाकिस्तान भ्रमणपछि पुटिनले दिएका जवाफहरूले रुसले छिमेकी मुलुकसँगको रणनीतिक साझेदारीलाई प्राथमिकता दिइरहेको, युरोपेली नीतिप्रति आलोचनात्मक दृष्टिकोण राखिरहेको र युक्रेन सङ्घर्षलाई आफ्नो सुरक्षा तथा भू–राजनीतिक चासोसँग जोडेर हेर्दै आएको देखाएको छ।