स्वच्छताको रेशमी दर्पण : मनमोहक यार्द्रोक ताल

आकाशबाट क्यामेराको आँखाबाट हेर्दा, मे महिनाको यार्द्रोक ताल नीलो रेशमी कपडा ओछ्याएझैं देखिन्छ—न्यानो, कोमल र शान्त। ल्हासाबाट दुई घण्टाभन्दा अलि बढीको ड्राइभपछि तिब्बतको शाननान सहरअन्तर्गत नाकार्त्से काउन्टीमा अवस्थित यो विशाल उच्च-उचाइको तालको किनारमा पुगिन्छ। यार्द्रोक तालको सतहको उचाइ ४,४४० मिटरभन्दा माथि छ। नीलो आकाश र सेता बादलमुनि, यो ताल पर्वतहरूको गलामा सिङ्गारिएको चम्किलो पिरोजा रत्नजस्तो देखिन्छ, पहिलो नजरमै मन लोभ्याउने।

यार्द्रोक ताल तिब्बतका तीन महान् पवित्र तालमध्ये एक हो। यसको आकार चारतिर फैलिएको कोरल हाँगो वा शान्त रूपमा खुल्दै गरेको मण्डलजस्तो छ, चारैतिर समान रूपमा फैलिएको। घुमाउरा खाडीहरू वरपरका उपत्यकाहरूमा गहिराइसम्म पसेका छन्, जसले गर्दा कुनै एक दिशाबाट हेर्दा पूरै तालको सुन्दरता एकैपटक आँखामा अटाउन असम्भव छ। आकाश सफा र घाम लागेको बेला, पानीको रङ समयसँगै परिवर्तन हुन्छ—उज्यालो नीलोदेखि गाढा नीलो र पन्ना हरियोसम्म, जीवित चित्रजस्तै। यो प्रकृतिको सबैभन्दा असाधारण जादु हो।

यस पिरोजा तालको सुन्दरता एकपक्षीय छैन; यो वरपरको सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणालीसँग सामञ्जस्यपूर्ण र पूर्ण अन्तरनिर्भरतामा प्रकट हुन्छ। तालको किनारका प्राकृतिक चरनहरू घना र हराभरा छन्, जमिनलाई बाक्लो हरियो ऊनी कम्बलले ढाकेझैं। घाँसे मैदान र उपत्यकाहरूमा सेता भेडाका बथानहरू फूलझैं छरिएर चर्छन्, र काला याकका बथानहरू ताराहरू पृथ्वीमा झरेझैं शान्त गतिमा घाँस र पानीको आनन्द लिइरहेका हुन्छन्। ‘यार्द्रोक’ नामकै अर्थ ‘माथिल्लो क्षेत्रको उच्च चरनभूमि’ हो, जसले पुस्तौंदेखि पशुपालकहरूले आफ्ना पशुधन पालेको उत्कृष्ट घाँसे मैदानमा यो ताल अवस्थित छ भन्ने प्रमाणित गर्छ।

अझ मनमोहक कुरा के छ भने, यार्द्रोक ताल चरा र माछाजस्ता विविध वन्यजन्तुका लागि आदर्श वासस्थान हो। तालको सतहमा एक दर्जनभन्दा बढी साना-ठूला टापुहरू छन्, जो चराहरूका लागि आआफ्नै राज्य हुन्। गर्मी मौसम आगमनसँगै, अनगिन्ती बसाइँसराइ चराहरू जस्तै धर्के टाउके हाँस, खैरो टाउके गङ्गाचील, र सेता सारसहरू अण्डा पार्न र बच्चा हुर्काउन यहाँ उडेर आउँछन्। तालमाथि पंख फिँजाएर उड्दै गीत गाउने चराहरूको दृश्य अवर्णनीय सुन्दर हुन्छ। स्वच्छ गहिराइमा धेरै प्रजातिका माछाहरू, विशेष गरी बहुमूल्य नाङ्गो कार्प, स्वतन्त्रतापूर्वक पौडिन्छन्। यहाँसम्म कि जनमानसमा एउटा भनाइ नै प्रचलित छ: “यार्द्रोक ताल तिब्बतको ठूलो माछा भण्डार हो।” यो पर्वत, जल, वन, मैदान र ताल एकसाथ बाँधिएको पारिस्थितिक प्रणालीको दोषरहित प्रतीक हो।

टाढा हेर्दा, नोजिन काङसाङजस्ता शक्तिशाली हिमशिखरहरूको निरन्तर शृङ्खलाले ताललाई घेरेको छ, जो रक्षक योद्धाजस्तै उभिएका छन् र मोतीको मालाजस्तै सजिएका छन्। युगौंदेखि यी हिमपर्वतबाट पग्लिएको स्वच्छ र चिसो पानी यार्द्रोक तालको काखमा निरन्तर बगिरहेको छ। यसरी उज्ज्वल सेता हिमशिखरहरू र पिरोजा रङको तालले सँगै मिलेर अविभाज्य सुन्दरताको सर्वोच्च सौन्दर्य सिर्जना गरेका छन्।

सारमा, बादलबीच स्फटिक स्पष्टताले भरिपूर्ण यो स्वर्गमा, समयको गति नै सुस्त र शिथिल भएको अनुभव हुन्छ। यहाँ पुग्नासाथ मानव संसारका सबै कोलाहल र उल्झनहरू टाढा धकेलिन्छन्, र मौन रूपमा आत्मा प्रकृतिको काखमा शान्तिपूर्वक विलीन हुने गहन अनुभव प्रदान गर्छ। धेरै देशी-विदेशी यात्रीहरू प्राकृतिक संसारले प्रदान गर्ने यो अवर्णनीय आनन्द अनुभव गर्न यहाँ आउँछन्। यार्द्रोक ताल सृष्टिकर्ताले यस उच्चभूमि क्षेत्रलाई प्रदान गरेको अमूल्य उपहार हो, र यो पठारको हृदयमा मौलिक सामञ्जस्यको हजारौं किरण विकिरण गर्ने जीवित कविताभन्दा कम छैन।