दोस्रो विश्वयुद्धको जापानी विषाक्त ग्यास कारखानाको नयाँ कीर्तिमान सार्वजनिक

टोकियो। नवपत्ति भएका ऐतिहासिक अभिलेखहरूले दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा जापानी विषाक्त ग्यास बम कारखानाको सञ्चालनबारे नयाँ प्रकाश पारेको छ। ती अभिलेखमा रासायनिक हतियार उत्पादन, कार्यस्थल दुर्घटना र युद्धलाई सर्वोपरि राख्ने जापानी प्रणालीको विवरण उल्लेख छ।

मेइजी गाकुइन विश्वविद्यालयको अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति अनुसन्धान संस्थानका इतिहासकार तथा अनुसन्धानकर्ता सेया मात्सुनोले जापानको राष्ट्रिय अभिलेखागारमा उक्त कागजात पत्ता लगाएका हुन्। मात्सुनोका अनुसार ती सामग्रीले जापानको युद्धकालीन विषाक्त ग्यास उत्पादनको नयाँ प्रमाण मात्र नभई युद्धलाई समाज र मानवजीवनभन्दा माथि राख्ने सरकारी तथा सैन्य संयन्त्रको क्रूर वास्तविकता पनि देखाउँछन्।

नवपत्ति भएको “सैनिक परिचालन कार्यान्वयनसम्बन्धी प्रतिवेदनको सङ्कलन” शीर्षकको दस्तावेज टोकियो दोस्रो सेना शस्त्रागारको सोने उत्पादन केन्द्रको सन् १९४१ को उत्पादन प्रतिवेदन हो। मात्सुनोले उक्त सामग्रीको विश्लेषण गरी जापानी पत्रिका “सेकाइ”को जुन २०२६ अङ्कमा निष्कर्ष सार्वजनिक गरेका छन्।

मात्सुनोको अनुसन्धानअनुसार फुकुओका प्रिफेक्चरको किताक्युशु सहरमा रहेको सोने उद्योगले तोपको गोलामा विषाक्त रासायनिक पदार्थ भर्ने र विषाक्त ग्यास बम जोड्ने काम गर्दथ्यो। उक्त उद्योगले धुव्राँएको गोला र आगलागी बम पनि उत्पादन गरेको थियो।

ती अभिलेखमा विषाक्त ग्यास बम उत्पादनका क्रममा भएका दुर्घटना र श्रमिकले भोगेका चोटपटकको विवरण छ। हालसम्म यस्ता घटनाहरू पूर्वकर्मचारीका गवाहीमा आधारित थिए। नवपत्ति अभिलेखले ती घटनाको दस्तावेजी प्रमाण उपलब्ध गराएको छ।

मात्सुनोले सन् १९४१ को दौरान जापानको युद्ध प्रयाससँगै विषाक्त ग्यास बम उत्पादन बढेको बताए। त्यतिबेला जापान चीनमा युद्धरत थियो, सोभियत सङ्घसँग सम्भावित द्वन्द्वको तयारी गरिरहेको थियो र दक्षिणपूर्व एसियामा सैन्य विस्तारको योजना बनाइरहेको थियो।

मात्सुनोले जापानी सेनाले चीन र अन्यत्र रासायनिक हतियारको प्रयोग गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लङ्घन भएको बताउँदै जापानी सेनाले मानवमाथि प्रयोग गरेको र अन्य युद्ध अपराधले जापानको युद्धकालीन आक्रामकताको निर्दयी प्रकृति देखाएको धारणा राखे।

जापानी सैन्यवादको शासनकालमा युद्धको आगोले देशलाई बल्छिन थालेको थियो। मात्सुनोले नवपत्ति अभिलेखले सरकार र सेनाले समाजलाई युद्धको मुट्ठीमा कसरी बाँधेको आपत्तिजनक विचारलाई दबाएको अवधि देखाएको बताए।

युद्धले दुःख र दुर्घटना मात्र ल्याउने भन्दै मात्सुनोले इतिहासका यथार्थ उजागर गर्नु भविष्यमा यस्ता त्रासदी नदोहोरिनका लागि महत्वपूर्ण भएको बताए। जापान कसरी धेरै एसियाली राष्ट्रलाई क्षति पुर्याउने देश बन्यो भन्ने बुझ्न र ती घटनालाई सम्भव बनाउने परिस्थितिको परीक्षण गर्नु समकालीन जापानी समाजका लागि महत्वपूर्ण कार्य रहेको उनको धारणा छ।