स्वस्थ मुटुका लागि खानपान, व्यायाम र नियमित परीक्षणमा जोड
काठमाडौं । मुटुको स्वास्थ्य जोगाउन दैनिक जीवनशैलीमा सुधार, सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम, धूम्रपान त्याग, मदिरा नियन्त्रण र समयमै स्वास्थ्य परीक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने स्वास्थ्य सन्देश सार्वजनिक गरिएको छ।
स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतनामूलक सामग्रीमा मुटु स्वस्थ राख्न खानपान, शारीरिक सक्रियता, जीवनशैली र नियमित परीक्षणलाई चार मुख्य आधारका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। अस्वस्थ खानपान, शारीरिक निष्क्रियता, धूम्रपान, हानिकारक मदिरा सेवन, उच्च रक्तचाप, मधुमेह र रगतमा चिल्लो पदार्थको असन्तुलन मुटुरोगका प्रमुख जोखिम कारक मानिन्छन्।
सन्देशमा दैनिक खानपानमा नुन, तेल र चिनीको मात्रा घटाउन आग्रह गरिएको छ। वयस्क व्यक्तिले दैनिक नुनको मात्रा ५ ग्रामभन्दा कम राख्नु उपयुक्त हुने विश्व स्वास्थ्य संगठनको सिफारिस छ। नुनको अत्यधिक सेवनले उच्च रक्तचाप र मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउने भएकाले यसको नियन्त्रण आवश्यक मानिन्छ।
त्यस्तै, दैनिक तेलको प्रयोग सीमित राख्न, चिनी कम खान र रेसादार खानेकुरा बढाउन सुझाव दिइएको छ। सम्पूर्ण अन्न, हरियो सागसब्जी, फलफूल, माछा, गेडागुडी तथा गुणस्तरीय प्रोटिनयुक्त खाना मुटुका लागि लाभदायक मानिन्छन्। स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार सन्तुलित आहारले रक्तचाप, रगतमा चिल्लो पदार्थ र तौल नियन्त्रणमा सहयोग पुर्याउँछ।
मुटु स्वस्थ राख्न नियमित व्यायामलाई पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिएको छ। सन्देशमा दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट र सातामा कम्तीमा पाँच दिन मध्यम तीव्रताका शारीरिक गतिविधि गर्न सुझाव दिइएको छ। छिटो हिँड्ने, पौडी खेल्ने, साइकल चलाउनेजस्ता गतिविधि मुटुका लागि उपयोगी मानिन्छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि मुटुरोगसहित नसर्ने रोगको जोखिम घटाउन नियमित शारीरिक सक्रियता, स्वस्थ आहार, धूम्रपान नियन्त्रण र मदिराको हानिकारक प्रयोग घटाउन जोड दिएको छ।
जीवनशैली सुधारअन्तर्गत धूम्रपान पूर्ण रूपमा त्याग्न र मदिरा सेवन गर्ने व्यक्तिले त्यसलाई कडाइका साथ सीमित गर्नुपर्ने सन्देशमा उल्लेख छ। धूम्रपान मुटुरोग र स्ट्रोकको प्रमुख जोखिम कारक हो। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार धेरैजसो मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगहरू धूम्रपान, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक निष्क्रियता, हानिकारक मदिरा सेवन र वायु प्रदूषणजस्ता जोखिम घटाएर रोकथाम गर्न सकिन्छ।
पर्याप्त निद्रा पनि मुटु स्वास्थ्यसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। सन्देशमा दैनिक सातदेखि आठ घण्टासम्म नियमित निद्रा सुनिश्चित गर्न र लामो समयसम्म निद्रा अभाव हुन नदिन सुझाव दिइएको छ। नियमित आराम, तनाव व्यवस्थापन र काम–विश्रामको सन्तुलनले पनि समग्र स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने बताइएको छ।
नियमित स्वास्थ्य परीक्षणलाई मुटुरोग रोकथामको अर्को आधारका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। ४० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिले वर्षमा कम्तीमा एकपटक रक्तचाप, रगतमा चिल्लो पदार्थ, रगतमा चिनीको मात्रा र मुटुको ईसीजी परीक्षण गराउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ। उच्च जोखिम भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार थप परीक्षण, जस्तै मुटुको अल्ट्रासाउन्ड लगायत जाँच गराउनुपर्ने उल्लेख छ।
मुटुसम्बन्धी समस्या समयमै पत्ता लागेमा जीवनशैली सुधार, चिकित्सकीय परामर्श र औषधि उपचारमार्फत जोखिम घटाउन सकिने स्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि मुटुरोग चाँडै पहिचान गरी परामर्श र औषधि उपचार सुरु गर्नु महत्वपूर्ण हुने जनाएको छ।
स्वास्थ्य सन्देशले मुटुको सामान्य कार्यक्षमता जोगाउन खानपानमा संयम, नियमित शारीरिक सक्रियता, हानिकारक बानीको त्याग र समयमै परीक्षणलाई व्यवहारमै लागू गर्न आग्रह गरेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार मुटु स्वस्थ राख्ने उपाय कुनै एक दिनको अभियान नभई दीर्घकालीन जीवनशैलीको अभ्यास हो।
