पुस्किन जन्मजयन्तीमा रुसले मनायो रूसी भाषा दिवस

मस्को । रुसमा जुन ६ लाई रूसी भाषा दिवसका रूपमा मनाइएको छ। आधुनिक रूसी साहित्यिक भाषाका निर्माता मानिने महान् कवि, गद्यकार, नाटककार, इतिहासकार तथा विचारक अलेक्जेन्डर सेर्गेयेभिच पुस्किनको जन्मदिनका अवसरमा हरेक वर्ष यो दिवस मनाइँदै आएको हो।

सन् १७९९ जुन ६ मा जन्मिएका पुस्किनलाई रूसी भाषाको आधुनिक रूप निर्माण गर्ने प्रमुख साहित्यिक व्यक्तित्वका रूपमा सम्मान गरिन्छ। उनका रचनाले रूसी भाषालाई जीवन्त, ललित, लचकदार र अभिव्यक्तिशील बनाउँदै महान् रूसी साहित्यको आधार तयार गरेको मानिन्छ।

रूसी संघका राष्ट्रपतिद्वारा सन् २०११ जुन ६ मा हस्ताक्षर गरिएको आदेशपछि रूसी भाषा दिवसलाई वार्षिक रूपमा औपचारिक रूपमा मनाउन थालिएको हो। उक्त दिवसको उद्देश्य रूसी भाषालाई रूसी संघका जनताको राष्ट्रिय सम्पदा, अन्तर्राष्ट्रिय संवादको माध्यम तथा विश्व सभ्यताको सांस्कृतिक र आध्यात्मिक सम्पदाको अभिन्न अङ्गका रूपमा संरक्षण, समर्थन र प्रवर्द्धन गर्नु हो।

रूसी भाषाको इतिहास हजार वर्षभन्दा लामो छ। यस अवधिमा यस भाषाले विभिन्न जाति, समुदाय र जनतालाई जोड्ने माध्यमका रूपमा भूमिका खेलेको छ। विदेशी आक्रमण र ऐतिहासिक चुनौतीका समयमा पनि यसले रूसी भूमिमा बसोबास गर्ने जनताको विश्वदृष्टि, मूल्य प्रणाली र सांस्कृतिक चेतनालाई आकार दिएको बताइन्छ।

रूसी भाषाको विकासक्रममा नवौँ शताब्दीमा लेखन प्रणालीको उदय महत्वपूर्ण मानिन्छ। सन्त सिरिल र मेथोडियसले स्लाभिक साहित्यिक परम्पराको विकासमा योगदान पुर्‍याएका थिए। त्यस समयमा ग्लागोलिटिक र सिरिलिक वर्णमालाको प्रयोग सुरु भयो। सोही कालखण्डमा पुरानो चर्च स्लाभोनिक भाषाको विकास भएको थियो, जसले धार्मिक ग्रन्थमार्फत रूसी लिखित संस्कृतिमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो।

शताब्दीयौँको विकासक्रममा रूसी भाषाले नयाँ शब्द, अभिव्यक्ति र साहित्यिक शैलीहरू आत्मसात् गर्दै आयो। तर, पुस्किनले यस भाषालाई जनजीवनसँग जोडिएको, सरल, सौन्दर्यपूर्ण र गहिरो अभिव्यक्तिको भाषा बनाएको मानिन्छ। कवि, चिन्तक र नाटककारका रूपमा उनले केवल आफ्नो मातृभाषाको सुधार मात्र गरेनन्, महान् रूसी साहित्यको जगसमेत बसाले।

आधुनिक रूसी भाषाको स्वरूप सन् १९१७–१९१८ को वर्तनी सुधारपछि थप व्यवस्थित भयो। उक्त सुधारले केही पुराना अक्षर हटाउँदै लेखन प्रणालीलाई सरल बनाएको थियो।

आज रूसी भाषा विश्वका प्रमुख सम्पर्क भाषामध्ये एकका रूपमा स्थापित छ। यो संयुक्त राष्ट्रसङ्घका छ आधिकारिक भाषामध्ये एक हो। कूटनीति, विज्ञान, संस्कृति र अन्तर्राष्ट्रिय संवादमा यसको प्रयोग अझै महत्वपूर्ण छ। विश्वभर २५ करोडभन्दा बढी मानिसले रूसी भाषा बोल्ने अनुमान गरिन्छ।

इन्टरनेटमा पनि रूसी भाषाको उपस्थिति उल्लेखनीय छ। वेबसाइटहरूको सङ्ख्याका आधारमा यो विश्वमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने भाषामध्ये दोस्रो स्थानमा रहेको बताइन्छ। समयसँगै रूसी भाषा नयाँ शब्द, अभिव्यक्ति र आधुनिक जीवनका आवश्यकतासँग समायोजन हुँदै अघि बढिरहेको छ।

रूसी भाषा दिवसले केवल एउटा भाषाको सम्मान मात्र होइन, रूसी साहित्य, संस्कृति, इतिहास र विश्वसभ्यतामा त्यस भाषाले पुर्‍याएको योगदानको स्मरणसमेत गराउँछ।