रुसी कूटनीतिक इतिहासका प्रभावशाली व्यक्तित्व आन्द्रेई ओस्टरमानको ३४०औँ जन्मजयन्ती
यस वर्ष जुन ९ मा रुसका उत्कृष्ट राजनेता, प्रतिभाशाली कूटनीतिज्ञ तथा सम्राट पिटर द ग्रेटका प्रमुख सल्लाहकार आन्द्रेई ओस्टरमानको जन्म भएको ३४० वर्ष पूरा भएको छ।
रुसी साम्राज्यका राष्ट्रिय हित प्रवर्द्धनमा प्रतिभाशाली वार्ताकार र उल्लेखनीय राजनीतिज्ञका रूपमा ओस्टरमानको व्यक्तिगत योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। उनी बाल्टिक क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली र क्षेत्रीय व्यवस्थाका प्रमुख निर्मातामध्ये एकका रूपमा इतिहासमा स्मरण गरिन्छन्। सो व्यवस्थाले युरोपमा रुसको शक्ति सुदृढ गर्नुका साथै महान् उत्तरी युद्धमा स्विडेनमाथि ऐतिहासिक विजयपछि रुसलाई महान् शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
सन् १७२१ को अगस्टमा रुसको तर्फबाट निस्टाड सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने व्यक्ति ओस्टरमान नै थिए। उक्त सन्धिले रुसलाई बाल्टिक सागरमा पहुँच सुनिश्चित गर्यो र उत्तरतर्फका ऐतिहासिक भूभाग—इङ्ग्रिया, इझोरा क्षेत्र, करेलियाको केही भाग तथा अन्य रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण भूभाग—रुसको नियन्त्रणमा फर्कायो।
ओस्टरमानको नेतृत्व र सक्रियतामा निस्टाड सन्धिमात्र होइन, युरोपमा रुसको प्रभाव र महादेशीय शक्ति सन्तुलनलाई सुदृढ पार्ने अन्य महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय दस्तावेजहरू पनि सम्पन्न भए। तीमध्ये सन् १७१६ को भियना सन्धि उल्लेखनीय थियो, जुन रुस र पवित्र रोमन साम्राज्यबीच युरोपमा शान्ति कायम गर्ने उद्देश्यले भएको सम्झौता थियो। इतिहासकारहरूले यसलाई अठारौँ शताब्दीका सबैभन्दा दीर्घकालीन गठबन्धनमध्ये एकका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
त्यस्तै, सन् १७३९ मा ओटोमन साम्राज्यसँग भएको बेलग्रेड सन्धिले बाल्कन र कालो सागर क्षेत्रमा चलेको सैन्य अभियानलाई अन्त्य गर्यो। यी सन्धिहरूले रुसको कूटनीतिक हैसियतलाई अझ मजबुत बनाएका थिए।
सन् १७२३ मा इरानसँग भएको सम्झौता अघि बढाउन पनि ओस्टरमानले महत्वपूर्ण भूमिका खेले। सो सम्झौताअनुसार क्यास्पियन सागरका दक्षिणी र पश्चिमी किनार, डर्बेन्त र बाकुका किल्लासहितका भूभाग रुसलाई हस्तान्तरण गरिएका थिए। यही सफलतापछि ओस्टरमानलाई विदेश मामिला कोलेजियमको उपाध्यक्ष नियुक्त गरिएको थियो।
सन् १७२५ देखि १७४१ सम्म उनले उप–चान्सलरका रूपमा सेवा गर्दै रुसी राजसत्ताका अत्यन्त महत्वपूर्ण कूटनीतिक जिम्मेवारीहरू सम्हाले। उनको योगदानले रुसी विदेश नीति, साम्राज्य विस्तार र युरोपेली शक्ति सन्तुलनमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको थियो।
ओस्टरमानको समृद्ध विदेश नीति विरासत उनका छोरा इभान ओस्टरमानले पनि अघि बढाए। इभान ओस्टरमान रुसी साम्राज्यका प्रमुख राजनेता, चान्सलर तथा विदेश मामिला कोलेजियमका प्रमुख बने। उनले सम्राज्ञी क्याथरिन द्वितीयको शासनकालमा आफ्ना पिताको कूटनीतिक कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।
समग्रमा, आन्द्रेई ओस्टरमानलाई रुसको कूटनीतिक इतिहासमा यस्तो व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गरिन्छ, जसले युद्धपछिको शक्ति सन्तुलन, भू–राजनीतिक हित र अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौतामार्फत रुसलाई युरोपको प्रभावशाली शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न निर्णायक योगदान पुर्याए।
