चीन–दक्षिण एसिया सहकार्य : साझा विकासको नयाँ सम्भावना

# मुना चन्द

दक्षिण एसिया विश्वकै सबैभन्दा गतिशील, जनसंख्या सम्पन्न र सम्भावनायुक्त क्षेत्रमध्ये एक हो। प्राकृतिक स्रोत, युवा जनशक्ति, सांस्कृतिक विविधता, पुरानो सभ्यता, व्यापारिक सम्भावना र रणनीतिक भूगोलका कारण यो क्षेत्र २१औँ शताब्दीको आर्थिक तथा कूटनीतिक संवादको केन्द्र बन्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा चीनको युन्नान प्रान्तको कुन्मिङमा आयोजित १०औँ चीन–दक्षिण एसिया प्रदर्शनीले क्षेत्रीय सहकार्य, साझा विकास र व्यावहारिक साझेदारीलाई नयाँ ऊर्जा दिएको छ।

“साझा विकासका लागि एकता र समन्वय” भन्ने मूल नारासहित आयोजित यो प्रदर्शनी केवल व्यापारिक मेला मात्र होइन, चीन र दक्षिण एसियाली मुलुकहरूबीच विश्वास, सम्पर्क, लगानी, औद्योगिक सहकार्य र जनस्तरको सम्बन्ध विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण मञ्च हो। ६८ देश, क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता तथा दक्षिण एसियाली मुलुकका ५६० भन्दा बढी कम्पनीहरूको उपस्थिति आफैंमा यसको व्यापकता र महत्व झल्काउने प्रमाण हो।

चीनको राष्ट्रिय जनकंग्रेस स्थायी समितिका उपाध्यक्ष ह वेईले उद्घाटन समारोहमा व्यक्त गरेको धारणा यस प्रदर्शनीको मूल आत्मासँग जोडिएको छ। उनले चीन दक्षिण एसियाली मुलुकहरूसँग विकास र पुनरुत्थानलाई तीव्र बनाउने उद्देश्यसहित सहकार्यको नयाँ अध्याय लेख्न तयार रहेको बताए। यो अभिव्यक्ति चीनले दक्षिण एसियालाई केवल छिमेकी क्षेत्रका रूपमा मात्र नभई साझा भविष्य निर्माण गर्ने साझेदारका रूपमा हेरेको संकेत हो।

पछिल्ला वर्षहरूमा चीन र दक्षिण एसियाली मुलुकहरूले खुलापन, सहकार्य र समावेशिताको भावना अघि बढाउँदै आएका छन्। बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभलाई दक्षिण एसियाली देशहरूको विकास रणनीतिसँग जोड्ने प्रयासले सडक, रेल, ऊर्जा, उद्योग, व्यापार, पर्यटन, कृषि, प्रविधि र पूर्वाधार क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना खोलिदिएको छ। विशेषगरी भौगोलिक रूपमा जोडिएका तर आर्थिक रूपमा अझै पूर्ण रूपमा एकीकृत हुन नसकेका दक्षिण एसियाली मुलुकहरूका लागि यस्तो सहकार्य दीर्घकालीन महत्वको विषय हो।

दक्षिण एसियाको ठूलो चुनौती पूर्वाधार अभाव, सीमापार व्यापारमा जटिलता, औद्योगिक क्षमता कमजोर हुनु, बेरोजगारी, ऊर्जा असन्तुलन र प्रविधिगत पछौटेपन हो। चीनसँगको सहकार्यले यी चुनौतीहरू सम्बोधन गर्न अवसर प्रदान गर्न सक्छ। चीनले विगत दशकहरूमा पूर्वाधार, उत्पादन, डिजिटल प्रविधि, गरिबी निवारण र औद्योगिक विकासमा हासिल गरेको अनुभव दक्षिण एसियाका लागि उपयोगी हुन सक्छ।

नेपालजस्ता भूपरिवेष्ठित मुलुकका लागि यस्ता क्षेत्रीय मञ्चहरू अझ महत्वपूर्ण हुन्छन्। चीन–दक्षिण एसिया प्रदर्शनीले नेपाली उत्पादन, पर्यटन, हस्तकला, कृषि वस्तु, जडीबुटी, चिया, कफी, गलैंचा, पस्मिना, सूचना प्रविधि सेवा र लगानी सम्भावनालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्न मद्दत गर्न सक्छ। नेपालले यस्तो मञ्चलाई केवल सहभागिताका रूपमा नभई निर्यात प्रवर्द्धन, लगानी आकर्षण, सांस्कृतिक प्रचार र आर्थिक कूटनीतिको अवसरका रूपमा उपयोग गर्न आवश्यक छ।

चीनले आफ्नो १४औँ पञ्चवर्षीय योजना सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्दै आर्थिक शक्ति, प्राविधिक क्षमता र समग्र राष्ट्रिय सामर्थ्य नयाँ स्तरमा पुगेको उल्लेख गरेको छ। चिनियाँ आधुनिकीकरणको यो यात्रा विश्वका विकासशील देशहरूका लागि पनि अवसर बन्न सक्छ। चीनको बजार, प्रविधि, लगानी क्षमता र पूर्वाधार अनुभव दक्षिण एसियाली मुलुकहरूको विकास लक्ष्यसँग जोडिन सके क्षेत्रीय समृद्धिको आधार बलियो हुन सक्छ।

यस प्रदर्शनीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष जनस्तरको सम्बन्ध हो। व्यापार र लगानी मात्र नभई विद्यार्थी, युवा, उद्यमी, प्राविधिक जनशक्ति, सांस्कृतिक समूह र नीति निर्माताबीचको सम्पर्कले दीर्घकालीन विश्वास निर्माण गर्छ। दक्षिण एसिया र चीनबीच ऐतिहासिक रूपमा सभ्यता, व्यापार मार्ग, बौद्ध संस्कृति, पर्वतीय सम्पर्क र जनस्तरको आदानप्रदान रहँदै आएको छ। अहिलेको आवश्यकता ती ऐतिहासिक सम्बन्धलाई आधुनिक आर्थिक सहकार्यसँग जोड्नु हो।

कुन्मिङ आफैंमा चीन र दक्षिण एसियाबीच सम्पर्कको प्राकृतिक प्रवेशद्वार हो। युन्नान प्रान्त दक्षिण एसियाली मुलुकहरूसँग भौगोलिक, सांस्कृतिक र व्यापारिक रूपमा नजिक छ। त्यसैले चीन–दक्षिण एसिया प्रदर्शनीलाई युन्नानमार्फत दक्षिण एसिया र चीनबीच व्यापारिक पुल निर्माण गर्ने प्रयासका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।

प्रदर्शनीका क्रममा ह वेईले बंगलादेश, लाओस, नेपाललगायत देशका राजनीतिक व्यक्तित्वहरूसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्नुले चीनले क्षेत्रीय संवादलाई प्राथमिकता दिएको देखाउँछ। यस्ता भेटघाटले औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्धलाई व्यावहारिक सहकार्यमा रूपान्तरण गर्न सहयोग पुर्‍याउँछन्।

आजको विश्व बहुध्रुवीयता, क्षेत्रीय सहकार्य र साझा विकासको दिशामा अघि बढिरहेको छ। कुनै पनि देश एक्लै समृद्ध हुन सक्दैन। दक्षिण एसियाका देशहरूबीच आपसी विश्वास, पूर्वाधार सम्पर्क, व्यापार सहजता र बाह्य साझेदारहरूसँग सन्तुलित सहकार्य आवश्यक छ। चीनसँगको सहकार्य पनि यही व्यापक क्षेत्रीय दृष्टिकोणभित्र उपयोगी हुन सक्छ।

तर यस्तो सहकार्य सफल बनाउन दक्षिण एसियाली मुलुकहरूले आफ्ना राष्ट्रिय प्राथमिकता स्पष्ट बनाउनुपर्छ। परियोजना छनोट पारदर्शी, आर्थिक रूपमा व्यवहार्य, स्थानीय जनतालाई लाभदायक र दीर्घकालीन विकाससँग जोडिएको हुनुपर्छ। सहकार्यको अर्थ केवल सम्झौता हस्ताक्षर होइन; त्यसको सही कार्यान्वयन, जनहित, रोजगारी सिर्जना, प्रविधि हस्तान्तरण र स्थानीय उत्पादन क्षमताको विकास हो।

समग्रमा, १०औँ चीन–दक्षिण एसिया प्रदर्शनीले चीन र दक्षिण एसियाली मुलुकहरूबीच सहकार्यको नयाँ सम्भावना उजागर गरेको छ। यो प्रदर्शनीले व्यापार, उद्योग, पूर्वाधार, प्रविधि, संस्कृति र जनस्तरको सम्बन्धलाई एउटै मञ्चमा ल्याएको छ। दक्षिण एसियाका लागि यो अवसर हो—आफ्नो सम्भावना प्रस्तुत गर्ने, नयाँ साझेदारी खोज्ने र साझा विकासको यात्रामा सक्रिय भूमिका खेल्ने।

चीन र दक्षिण एसियाबीचको सहकार्य आपसी सम्मान, समान लाभ, खुलापन र समावेशितामा आधारित भएर अघि बढेमा यसले सम्पूर्ण क्षेत्रको आर्थिक रूपान्तरणमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याउन सक्छ। कुन्मिङबाट आएको सन्देश स्पष्ट छ—साझा विकासका लागि संवाद, समन्वय र सहकार्य नै भविष्यको मार्ग हो।