दैनिक दुग्धजन्य पदार्थको सेवन: स्वस्थ जीवनको लागि आवश्यकता र सचेतना

विज्ञहरूले दूधलाई विश्वव्यापी रूपमा मान्यता प्राप्त स्वस्थ्य आहारको रूपमा परिभाषित गर्दै उचित मात्रामा नियमित सेवन गर्न सुझाव दिएका छन्। कृषि तथा ग्रामीण विकास मन्त्रालय अन्तर्गतको पोषण तथा खाद्य विकास अध्ययन प्रतिष्ठान (सीएएस) का युवा अनुसन्धाता याङ जेन्नीले हाल चीनको शहरी क्षेत्रमा दुग्धजन्य पदार्थको खपत अपर्याप्त रहेको बताएकी छन्। उनका अनुसार, वयस्क व्यक्तिले दैनिक ३०० देखि ५०० ग्राम दुग्धजन्य पदार्थ सेवन गर्नुपर्छ, जुन करिब २५० मिलिलिटर ताजा दूध वा सोसरहको दही, पनीर बराबर हुन्छ।

सन् २०२५ मा चीनको प्रतिव्यक्ति वार्षिक दुग्ध खपत करिब ४१ किलोग्राम रहेको थियो, जुन दैनिक ११२ ग्राम बराबर हो। अनुशंसित दैनिक ४०० ग्रामको तुलनामा यो निकै कम हो। दुग्धजन्य बजारको विस्तार र उपभोक्ताको रोजाइ बढ्दै गएको छ, जसमा पाश्चराइज्ड दूध, युएचटी दूध, पुनर्गठित दूध, र दहीजन्य पदार्थहरू समावेश छन्।

सही दूध कसरी छान्ने ? याङ जेन्नीले स्वस्थ व्यक्तिलाई ताजा, विशेषगरी चिस्याइ राखिएको पाश्चराइज्ड दूध रोज्न सल्लाह दिइन्। यसले पौष्टिक तत्व जोगाउँछ। प्याकेट दूध छाँदा लेबल हेर्ने, क्याल्सियम मात्राजस्ता मुख्य जानकारी जाँच्ने र पूर्ण रूपमा पाश्चराइज्ड गरिएको तरल दूध रोज्नुपर्छ। सेवन गर्दा चिसो दही भण्डारण गर्ने, खोलेपछि चाँडै सक्ने गर्नुपर्छ।

ल्याक्टोज असहिष्णु व्यक्तिले चिस्याइ वा कोठाको तापक्रममा राखिएको ल्याक्टोजरहित वा कम ल्याक्टोज भएको दुग्धजन्य पदार्थ, दही वा चीज रोज्नुपर्छ। पौष्टिक तुलनामा १०० मिलिलिटर तरल दूध (पाश्चराइज्ड वा डब्ल्यूएचओ) १०० ग्राम दही वा १५ ग्राम चीज बराबर हुन्छ।

राष्ट्रिय कृषि मन्त्रालयकी अनुसन्धाता झाङ शुइयीका अनुसार चीजले नियमित दूधको विकल्प मात्र होइन, बरु केही हदसम्म पूरक पनि हुन्छ। राम्रो चीजमा ल्याक्टोज धेरै कम हुन्छ, विशेषगरी पुरानो चीजमा झन्। प्राकृतिक चीज, पुनर्गठित चीज, र चीज उत्पादन गरी तीन प्रकार हुन्छन्। प्राकृतिक चीज ताजा दूध वा पाश्चराइज्ड दूधबाट बनिन्छ। पुनर्गठित चीजमा प्राकृतिक चीजको अंश प्राथमिक हुन्छ र ५०% भन्दा बढी सामग्री चीजकै हुन्छ। बालबालिकाका लागि भनेर लेखिएको लेबलमा मात्र विश्वास नगर्न, स्वाद र बनावटमा मात्र नहेरी लेबल र पौष्टिक तत्व तालिका हेरेर मात्र छान्नुपर्छ। सम्भव भएसम्म ‘पहिलो नम्बर’ को सामग्री ताजा दूध वा उच्च चीज मात्रा भएको, कम चिनी र थप स्वाद भएको उत्पादन रोज्नु उपयुक्त हुन्छ।

साथै विज्ञहरूले तरल दूधसँगै दही, पनीर, चीज, कुराउनी, मोची, पुडिङ आदि समेत सेवन गर्दै दुग्धजन्य पदार्थ परिवारको दैनिक मेनुमा समावेश गरेर दूधको दैनिक आवश्यकताको कमी पूरा गर्न सल्लाह दिएका छन्।