चीनमा आँधीबेहरीको तीव्रता पूर्वानुमान गर्ने नयाँ मोडल सञ्चालनमा
शेञ्जेन । चीनले आँधीबेहरी तीव्र रूपमा शक्तिशाली हुने अवस्थाको पूर्वानुमान गर्न नयाँ २४ घण्टे र १२ घण्टे तीव्रता पूर्वानुमान सेवा सञ्चालनमा ल्याएको छ। दक्षिण चीनको शेञ्जेनस्थित अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यसले चीनको आँधीबेहरी पूर्वानुमान क्षमतामा उल्लेखनीय सुधार ल्याउनेछ।
चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत शेञ्जेन इन्स्टिच्युट्स अफ एडभान्स्ड टेक्नोलोजीले विकास गरेको उक्त मोडलले हालै चीनको राष्ट्रिय मौसम विज्ञान केन्द्रमा सञ्चालन परीक्षण र वास्तविक प्रयोग पूरा गरेको हो।
मौसम विज्ञानमा कुनै आँधीबेहरीको अधिकतम स्थिर हावाको गति २४ घण्टाभित्र १५ मिटर प्रति सेकेन्डभन्दा बढी वा १२ घण्टाभित्र १० मिटर प्रति सेकेन्डभन्दा बढीले वृद्धि भएमा त्यसलाई तीव्र सशक्तीकरण भएको मानिन्छ।
यस्ता आँधीबेहरी अत्यन्त विनाशकारी हुन सक्छन्। सन् २०१४ को राम्मासुन, सन् २०१७ को हातो र सन् २०२४ को यागी आँधीबेहरी जमिनमा प्रवेश गर्नुअघि तीव्र रूपमा शक्तिशाली बनेका थिए, जसले ठूलो मानवीय र आर्थिक क्षति पुर्याएको थियो।
सन् २०२५ मा चीन विज्ञान तथा प्रविधि संघले आँधीबेहरीको तीव्र सशक्तीकरण पूर्वानुमानलाई अग्रणी १० वैज्ञानिक चुनौतीमध्ये एकका रूपमा छनोट गरेको थियो।
‘मेसिन लर्निङ एन्सेम्बल मोडल फर ट्रोपिकल साइक्लोन र्यापिड इन्टेन्सिफिकेशन फोरकास्ट’ नामक नयाँ मोडल ली छिङलान नेतृत्वको अनुसन्धान टोलीले विकास गरेको हो।
लीका अनुसार आँधीबेहरीको तीव्रता परिवर्तन आन्तरिक संरचना, वातावरणीय अवस्था तथा जमिन–समुद्र सतहबीचको अन्तरक्रियाजस्ता धेरै कारकबाट प्रभावित हुन्छ। त्यसैले यसको सही पूर्वानुमान अत्यन्त कठिन मानिन्छ।
परम्परागत सांख्यिकीय–गतिशील विधिले तीव्रता परिवर्तनका जटिल र गैररेखीय विशेषता पर्याप्त रूपमा समेट्न नसक्ने भएकाले आँधीबेहरीको तीव्रता, विशेषगरी तीव्र सशक्तीकरण, पूर्वानुमान मौसम विज्ञानमा निरन्तर चुनौतीका रूपमा रहँदै आएको छ।
यस समस्या समाधान गर्न अनुसन्धान टोलीले दुई परिमाणात्मक सूचक विकास गरेको छ। पहिलो, ‘समुद्र–जमिन अनुपात’ हो, जसले आँधीबेहरीको मार्गमा जमिन र समुद्रको वितरणमा आउने परिवर्तनलाई समेट्छ। दोस्रो, ‘सममित अनुपात’ हो, जसले आँधीबेहरीको आन्तरिक भागमा बादल र संवहनीय गतिविधिको सममित अवस्था वर्णन गर्छ।
लीका अनुसार तीव्र सशक्तीकरण हुनुअघि आँधीबेहरीको आन्तरिक भाग प्रायः अत्यन्त सममित घेराकार संरचनामा विकास हुने गर्छ। आन्तरिक संरचना जति सममित हुन्छ, तीव्र सशक्तीकरण हुने सम्भावना त्यति नै बढी हुने उनले बताए।
अनुसन्धान टोलीले चारवटा मेसिन लर्निङ एल्गोरिदमलाई एउटै एन्सेम्बल पूर्वानुमान मोडलमा समावेश गरेको छ। उप–मोडलमध्ये आधाभन्दा बढीले तीव्र सशक्तीकरण हुने संकेत गरेमा प्रणालीले सोहीअनुसार पूर्वानुमान जारी गर्छ। यसले पूर्वानुमानको शुद्धता सुधार गर्न सहयोग गरेको जनाइएको छ।
टोलीले सन् २०१६ देखि २०२० सम्म उत्तर एटलान्टिक क्षेत्रमा भएका उष्णकटिबन्धीय चक्रवातहरूको २४ घण्टे तीव्र सशक्तीकरण घटनाको अनुकरण गरी मोडलको परीक्षण गरेको थियो। यसको प्रदर्शन अमेरिकी राष्ट्रिय हरिकेन केन्द्रको सञ्चालन पूर्वानुमान प्रणालीसँग तुलना गरिएको थियो।
परिणामअनुसार नयाँ मोडलले तीव्र सशक्तीकरण पत्ता लगाउने सम्भावना बढी र गलत चेतावनी दर कम देखाएको छ। यसले मोडलको पूर्वानुमान क्षमता र सञ्चालनयोग्यता बलियो रहेको पुष्टि गरेको अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ।
चीनको राष्ट्रिय मौसम विज्ञान केन्द्रका वरिष्ठ इन्जिनियर ल्यु सिन्यानले २४ घण्टे तीव्र सशक्तीकरण पूर्वानुमान प्रविधिले चीनको आँधीबेहरी तीव्रता पूर्वानुमानका लागि महत्वपूर्ण सन्दर्भ प्रदान गर्ने बताए।
