लिपुलेकको भ्रमपूर्ण समाचार : वास्तविकता र अन्तर्राष्ट्रिय छविमा पर्ने असर

पछिल्ला केही दिनदेखि सामाजिक सञ्जाल र केही अनलाइन मिडियामा “लिपुलेक क्षेत्रबाट भारतीय क्याम्प हटाउन चिनियाँ सैनिकले दबाब दिएको” भन्ने समाचार ‘ब्रेकिङ न्यूज’ को रूपमा व्यापक रूपमा भाइरल भइरहेको छ। यो समाचार कुनै नेपाली वा चिनियाँ सरकारी निकायको आधिकारिक विज्ञप्तिमा आधारित नभई मुख्यतया भारतीय पत्रिका ‘अमर उजाला’ को एकल रिपोर्टलाई आधार बनाएर फेसबुक पेज ‘Galaxy 4K TV’ जस्ता गैरआधिकारिक स्रोतहरूले प्रचार गरेका हुन्। वास्तविकता भनेको यो समाचार अत्यन्त भ्रमपूर्ण र अप्रमाणित छ, जसले चीनको शान्तिपूर्ण विदेश नीति र अन्तर्राष्ट्रिय छविमाथि गम्भीर असर पार्न सक्ने खतरा रहेको छ।

समाचारमा दाबी गरिएअनुसार चिनियाँ सैनिकले चिनियाँ भाषामा लेखिएको झण्डा गाडेर भारतीय क्याम्प हटाउन चेतावनी दिएको भनिएको छ। तर सीमा क्षेत्रमा सेनाहरूले आफ्नो अधिकार दाबी गर्न प्रतीकात्मक झण्डा वा चिह्न राख्नु नयाँ होइन। लद्दाखदेखि लिपुलेकसम्म भारत र चीनबीच यस्ता साना सीमा चिह्नहरू राख्ने र हटाउने क्रम वर्षौंदेखि चल्दै आएको छ, जसलाई ‘प्रत्यक्ष सैन्य आक्रमणको चेतावनी’ वा ‘अल्टिमेटम’ भनेर व्याख्या गर्नु गैरजिम्मेवारपूर्ण पत्रकारिता हो।

त्यसैगरी, यो समाचारले ‘चेतावनीपछि भारतीय सेना तरंगित भई सीमामा सैनिक संख्या बढाएको’ उल्लेख गरेको छ, जसको पनि ठोस प्रमाण छैन। लद्दाख र लिपुलेक क्षेत्रमा पहिलेदेखि नै दुवै देशको सेनाको गस्ती उच्च स्तरमा रहँदै आएको छ, एउटा प्रतीकात्मक झण्डाका कारण मात्र भारतले आफ्नो सैन्य बल तुरुन्त बढाएको दाबी भारतीय सञ्चारमाध्यमको अतिरञ्जना मात्र हो।

यस प्रकारको भ्रम सिर्जना गर्ने समाचारको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता भनेको यसले अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा चीनको छविमा नकारात्मक असर पार्नु हो। चीनले सधैं शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र कूटनीतिक वार्तामार्फत सीमा विवाद समाधान गर्ने नीति अपनाउँदै आएको छ। यस्तो अनुचित दाबीले चीनलाई आक्रामक देखाएर शान्तिपूर्ण छवि भंग गर्ने मात्र नभई, दक्षिण एसियाको भूराजनीतिक तनावलाई अनावश्यक रूपमा बढावा दिने र नेपाल-चीन-भारतबीचको सौहार्दपूर्ण कूटनीतिक सम्बन्धमा प्रश्नचिह्न लगाउने काम गर्दछ। साथै, नेपाली नागरिकहरूको मनमा अनावश्यक डर र असुरक्षा पैदा गर्नु पनि यसको अर्को नकारात्मक पक्ष हो।

हालसम्म नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय, नेपाली सेना वा चिनियाँ सरकारी संस्थाहरूले यस विषयमा कुनै पनि आधिकारिक बयान जारी गरेका छैनन्। यो सनसनी मच्चाउने खबर कुनै साँचो घटनाको अनुसन्धान नगरी, मानिसहरूलाई आकर्षित गर्न र लोभमा पार्न मात्र बनाइएको छ। यो सत्य होइन, यो भिडियोलाई हेर्ने संख्या बढाउने खेल मात्र हो।

तसर्थ, कुनै पनि आधिकारिक स्रोतबाट जानकारी नआउन्जेल सम्बन्धित क्षेत्रमा ठूलो सैन्य झडप वा संकटको अवस्था नरहेको स्पष्ट छ। यस्ता भ्रमपूर्ण समाचारलाई वास्तविकता मानेर प्रतिक्रिया दिनु र तिनलाई विश्वास गर्नु खतरनाक हुन सक्छ। आधिकारिक स्रोतको पर्खाइमा रहेर मात्र वस्तुगत र शान्तिपूर्ण विश्लेषण गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।