मारखामको सोमाङ गाउँमा तरकारी खेती फस्टाउँदै, घरआँगनमै आम्दानी बढाउँदै किसान
काठमाडौँ — चीनको सिचुआन प्रान्तस्थित आवा तिब्बती तथा छ्याङ स्वायत्त प्रिफेक्चरअन्तर्गत मारखाम सहरको सोमाङ गाउँमा किसानहरू यतिबेला तरकारी संकलनमा व्यस्त भएका छन्। स्थानीय माटो, जलवायु र बजार सम्भावनालाई सदुपयोग गर्दै सुरु गरिएको तरकारी खेतीले गाउँमा रोजगारी, आम्दानी र कृषि आत्मनिर्भरता बढाउन थालेको छ।
हालै सोमाङ गाउँको युहाओ च्याउ खेती आधारमा स्थानीय किसानहरू मटरका टुसा टिप्ने, छान्ने र बजारका लागि तयार पार्ने काममा व्यस्त देखिएका थिए। बिहानैदेखि खेतबारीमा पुगेका किसानहरूले ताजा तरकारी संकलन गर्दै स्थानीय कृषि उत्पादनलाई व्यवस्थित रूपमा बजारमा पठाउने तयारी गरेका छन्।
पछिल्ला वर्षहरूमा सोमाङ गाउँले स्थानीय भौगोलिक तथा जलवायु विशेषतालाई आधार मानेर तरकारी खेतीलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। गाउँले किसानहरूलाई मटरका टुसा, लसुनका पात, सागलगायत स्थानीय अवस्थासँग मिल्ने तरकारी खेती गर्न प्रोत्साहित गरेको छ। यसरी विस्तार गरिएको तरकारी खेती एक हजार मूभन्दा बढी क्षेत्रमा फैलिएको छ।
यो पहलले किसानलाई आफ्नै गाउँमा रोजगारी र आम्दानीको अवसर दिएको छ। विगतमा सीमित परम्परागत खेतीमा निर्भर रहेका धेरै परिवार अहिले नगदे तरकारी उत्पादनतर्फ आकर्षित भएका छन्। घरनजिकै रोजगारी पाउँदा किसानहरूलाई टाढा जानुपर्ने बाध्यता घटेको छ भने महिलाहरूको आर्थिक सहभागिता पनि बढेको छ।
सोमाङ गाउँको कृषि रूपान्तरण केवल उत्पादन वृद्धिमा सीमित छैन। यसले ग्रामीण जीवनशैलीमा आत्मविश्वास पनि थपेको छ। स्थानीय स्रोत, श्रम र सीपको सदुपयोगबाट गाउँमै आयआर्जन सम्भव छ भन्ने उदाहरण सोमाङका किसानहरूले प्रस्तुत गरेका छन्। तरकारी खेतीबाट प्राप्त आम्दानीले घरायसी खर्च, बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार र दैनिक जीवनस्तर सुधारमा सहयोग पुर्याएको छ।
स्थानीय प्रशासनले किसानहरूलाई मौसम, माटो र बजार मागअनुसार बाली छनोट गर्न प्रेरित गर्दै आएको छ। यसले कृषि उत्पादनलाई अधिक व्यवहारिक र लाभदायक बनाएको छ। विशेषगरी मटरका टुसा र लसुनका पातजस्ता तरकारी छिटो उत्पादन हुने, बजारमा माग हुने र किसानलाई नियमित नगद आम्दानी दिने बालीका रूपमा प्रभावकारी देखिएका छन्।
युहाओ च्याउ खेती आधारजस्ता उत्पादन केन्द्रहरूले पनि गाउँको कृषि विकासमा सहयोग पुर्याएका छन्। यस्ता आधारहरूले किसानलाई संगठित उत्पादन, छानबिन, संकलन र बिक्री प्रक्रियामा जोड्न मद्दत गर्छन्। यसबाट साना किसानले पनि बजारसँग जोडिने अवसर पाएका छन्।
ग्रामीण पुनरुत्थानको दृष्टिले सोमाङको अनुभव सकारात्मक मानिएको छ। स्थानीय विशेषता पहिचान गरी उपयुक्त बाली रोज्ने, किसानलाई प्रोत्साहित गर्ने, उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने र गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने नीति प्रभावकारी बनेको देखिन्छ। कृषि क्षेत्रमा गरिएको यस्तो योजनाबद्ध प्रयासले पहाडी तथा उच्चभूमि क्षेत्रका गाउँहरूमा पनि आधुनिक र व्यावसायिक खेती सम्भव छ भन्ने सन्देश दिएको छ।
तरकारी संकलनमा व्यस्त किसानहरूको दृश्य अहिले सोमाङ गाउँको बदलिँदो आर्थिक चित्रको प्रतीक बनेको छ। खेतबारीमा देखिएको चहलपहलले गाउँको श्रम, आशा र समृद्धिको कथा बोकेको छ। स्थानीय किसानहरूका लागि यो केवल खेतीको मौसम होइन, आफ्नै भूमिबाट उज्यालो भविष्य निर्माण गर्ने अवसर पनि हो।
सोमाङ गाउँको तरकारी खेतीले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउने, स्थानीय जनतालाई घरआँगनमै आम्दानी दिलाउने र कृषि उत्पादनलाई व्यवस्थित रूपमा अगाडि बढाउने सकारात्मक बाटो देखाएको छ। स्थानीय अवस्था सुहाउँदो कृषि, किसानको मेहनत र संस्थागत सहयोग मिल्दा गाउँको विकास सम्भव छ भन्ने उदाहरण सोमाङले प्रस्तुत गरेको छ।
