बेलिनीको चित्रदेखि जिङ्देचनसम्म, चिनियाँ पोर्सिलेनले जोडेको पूर्व र पश्चिमको कला–संवाद

काठमाडौँ । इटालीका प्रसिद्ध चित्रकार जियोभानी बेलिनीको अन्तिम उत्कृष्ट कृति The Feast of the Gods मा राखिएका नीलो र सेतो चिनियाँ पोर्सिलेनका भाँडाहरू आज पनि पूर्व र पश्चिमबीचको ऐतिहासिक सांस्कृतिक आदानप्रदानका साक्षीका रूपमा व्याख्या गरिन्छन्।

चित्रको केन्द्र भागमा सजावटका रूपमा देखिएका तीनवटा नीलो–सेतो पोर्सिलेनमध्ये एउटी महिलाले समातेको भाँडो पूर्वी चीनको जियाङ्सी प्रान्तस्थित जिङ्देचनको शाही भट्टी क्षेत्रबाट उत्खनन गरिएको पोर्सिलेनसँग निकै मिल्दोजुल्दो देखिएको चिनियाँ इतिहासकार यान छोङनियानले बताएका छन्।

जिङ्देचन इम्पेरियल किल्न इन्स्टिच्युटका प्रमुख वेङ यानजुनका अनुसार पौराणिक भोज दृश्यलाई सजाउने यी पोर्सिलेनका भाँडाहरू केवल कलात्मक वस्तु मात्र होइनन्, तिनीहरू सभ्यताबीच भएको ऐतिहासिक संवादका प्रमाण पनि हुन्।

बेलिनीको चित्र एक्लो उदाहरण होइन। युरोपमा स्टिल लाइफ चित्रकला लोकप्रिय हुँदै गएपछि र चिनियाँ पोर्सिलेनको आयात बढेपछि नीलो–सेतो पोर्सिलेन पश्चिमी तेलचित्रमा बारम्बार देखिने प्रतीक बन्न पुग्यो। यसले युरोपेली समाज, स्वाद, सौन्दर्यबोध र कला संस्कृतिमा चिनियाँ पोर्सिलेनको गहिरो प्रभाव देखाउँछ।

चीनको पोर्सिलेन राजधानीका रूपमा चिनिने जिङ्देचनको पोर्सिलेन निर्माण इतिहास १ हजार ७ सय वर्षभन्दा लामो छ। यसको प्रभाव केवल चीनभित्र सीमित रहेन। सोङ वंशको समयदेखि नै जिङ्देचनमा निर्मित सिरेमिक वस्तुहरू मध्य एसिया, पश्चिम एसिया, युरोप र अफ्रिकासम्म निर्यात हुँदै आएका थिए।

चाइना एकेडेमी अफ कल्चरल हेरिटेजका प्राध्यापक गे छङयोङका अनुसार चिनियाँ पोर्सिलेनले सभ्यताका स्मृतिहरू बोकेको छ र पारस्परिक सिकाइको भावनालाई मूर्त रूप दिएको छ। उनका अनुसार यसले विश्व अर्थतन्त्रबाट लाभ लिएको मात्र छैन, विश्व संस्कृतिमा पनि योगदान पुर्‍याएको छ।

पूर्व र पश्चिमबीचको यो सांस्कृतिक आदानप्रदान एकतर्फी थिएन। चिनियाँ पोर्सिलेनले पश्चिमी तेलचित्रलाई समृद्ध बनायो भने पश्चिमी कला र पौराणिक विषयवस्तुले चिनियाँ सिरेमिक कलालाई पनि नयाँ प्रेरणा दियो।

जियाङ्सी प्रान्तीय संस्कृति तथा पर्यटन अनुसन्धान निकायकी सहायक अनुसन्धानकर्ता ली शिक्वीका अनुसार अठारौँ शताब्दीको मध्यतिर निर्यात हुने चिनियाँ पोर्सिलेनमा पश्चिमी पौराणिक विषयहरू लोकप्रिय बन्न थालेका थिए। उनका अनुसार यस्तो संयोजनले सौन्दर्य र सिर्जनात्मकतामा नयाँ उपलब्धि दिलायो र आपसी बुझाइ तथा गहिरो सांस्कृतिक संवादलाई प्रोत्साहन गर्‍यो।

आज पनि जिङ्देचनमा कलाकारहरूले तेलचित्रका समृद्ध प्रविधि र सिरेमिक कलाका विशिष्ट रङद्रव्यलाई मिलाएर नयाँ कलात्मक प्रयोग गरिरहेका छन्। युवा सिरेमिक कलाकार वाङ यान्त्यान त्यसैमध्ये एक हुन्। उनका अनुसार तेलचित्रका यथार्थवादी तत्व, प्रविधि र विषयवस्तु समकालीन इनामेल पोर्सिलेन चित्रकलामा व्यापक रूपमा समाहित भइरहेका छन्। यसले कलात्मक अभिव्यक्तिलाई समृद्ध बनाउनुका साथै सांस्कृतिक उत्तराधिकार, अन्तर्राष्ट्रिय आदानप्रदान, बजार र उद्योग विकासलाई पनि सहयोग पुर्‍याउँछ।

जिङ्देचनको आकर्षण चिनियाँ कलाकारहरूमा मात्र सीमित छैन। अष्ट्रेलियाका ७१ वर्षीय कलाकार डेभिड रिड चार दशकभन्दा बढी समयदेखि चित्रकलामा सक्रिय छन्। सिरेमिकप्रतिको गहिरो रुचिका कारण उनी सन् २०१८ मा जिङ्देचन पुगे। उनका अनुसार जिङ्देचनले उनलाई चिनियाँ तत्वहरूलाई पश्चिमी आधुनिकतासँग जोड्ने प्रेरणा निरन्तर दिइरहेको छ।

फ्रान्सकी क्यामिल कामीले पनि जिङ्देचन पुगेपछि एउटा सहर कसरी हजारौँ वर्षसम्म एउटै उद्योगमा केन्द्रित रहन सक्छ भन्ने कुराले आफूलाई चकित बनाएको बताइन्। फ्रान्स, बेलायत, स्विट्जरल्यान्ड र नेदरल्यान्ड्समा सिरेमिक शिक्षा हासिल गरेकी उनले जिङ्देचनको परम्परागत सीप, शिल्पकला र दक्ष कारीगरप्रति गहिरो प्रशंसा व्यक्त गरिन्। अन्ततः उनी यसै सहरमा बस्ने निर्णयमा पुगिन्।

जिङ्देचनका पार्टी प्रमुख छन खलोङले भट्टीको आगो बलियो राख्न इन्धन थप्नुपर्ने र मित्रता गहिरो बनाउन निरन्तर सम्पर्क कायम राख्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार जिङ्देचनले सिर्जनशीलता र नवप्रवर्तनबाट सिरेमिक उद्योगलाई सशक्त बनाउने र अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक आदानप्रदानको मञ्च निर्माण गर्नेछ।

हाल जिङ्देचनले ७० भन्दा बढी देशका १८० भन्दा बढी सहरसँग साझेदारी सम्बन्ध स्थापना गरिसकेको छ। ५० भन्दा बढी देश र क्षेत्रका कलाकार तथा सिरेमिककर्मीहरू सिर्जना र कामका लागि जिङ्देचन पुगेका छन्।

बेलिनीको तेलचित्रमा देखिएको नीलो–सेतो पोर्सिलेनदेखि आजको समकालीन सिरेमिक प्रयोगसम्म जिङ्देचनले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ। कला केवल वस्तु होइन, सभ्यताहरूबीच संवाद गर्ने भाषा हो। चिनियाँ पोर्सिलेनले यही भाषामार्फत पूर्व र पश्चिमलाई इतिहास, सौन्दर्य र सिर्जनशीलताको साझा यात्रामा जोडिराखेको छ।