भारतीय परीक्षण खुकुलिएपछि नेपाली चिया निकासी पुनः सुरु

ड्रागन मिडिया संवाददाता
काठमाडौँ

झन्डै दुई महिनादेखि अवरुद्ध हुँदै आएको नेपाली चिया भारततर्फ निकासी हुन थालेको छ। भारतले आयातित चियामा लागू गरेको परीक्षण प्रक्रियामा केही खुकुलोपन आएपछि काँकडभिट्टा नाकाबाट चिया बोकेका गाडी पानीटंकीतर्फ पठाउन थालिएको हो।

नेपाल चिया उत्पादक संघका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीका अनुसार अहिले काँकडभिट्टा नाकाबाट केही गाडी भारततर्फ गएका छन्। भारतीय कस्टमबाट अन्तिम क्लियरेन्स पूरा भइनसके पनि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले सहजीकरण गर्ने आश्वासन दिएपछि निकासी प्रक्रिया अघि बढेको उनले बताए।

पराजुलीका अनुसार यसअघि भारतले नेपाली चियाका सबै खेपको नमुना परीक्षण गर्ने तयारी गरेको थियो। पछिल्लो व्यवस्थाअनुसार भने २० प्रतिशत खेप मात्र र्‍यान्डम स्याम्पलका आधारमा परीक्षण गर्ने समझदारी बनेको छ। उनले भारतीय कस्टमबाट हालको प्रक्रियाअनुसार क्लियरेन्स सहज भएमा चिया निकासीमा देखिएको तत्कालीन अवरोध हटेको मान्न सकिने बताए।

भारतको खाद्य सुरक्षा तथा मापदण्ड प्राधिकरण, FSSAI, ले २३ जुनमा जारी गरेको पत्रमार्फत HSN Code 0902 अन्तर्गत आयात हुने चियामा जोखिममा आधारित परीक्षण प्रणाली लागू गरेको हो। उक्त व्यवस्थाअनुसार भारतमा घरेलु उपभोगका लागि आयात हुने चियाका खेपमध्ये २० प्रतिशत खेप र्‍यान्डम रूपमा छनोट गरी प्रयोगशाला परीक्षण गरिनेछ। यो व्यवस्था भारतका सबै भन्सार प्रवेश बिन्दुमा तत्काल लागू हुने जनाइएको छ।

FSSAI को पछिल्लो निर्णय भारतका वाणिज्य सचिवको अध्यक्षतामा १६ जुनमा बसेको बैठकपछि आएको हो। यसले सबै खेपमा अनिवार्य परीक्षण गर्ने अघिल्लो व्यवहारलाई केही खुकुलो बनाएको छ। यसबाट सीमा क्षेत्रमा हुने ढिलाइ, गोदाम खर्च र निर्यातकर्ताको अनिश्चितता केही घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यसअघि नेपाली चिया भारत प्रवेश गर्ने क्रममा प्रयोगशाला परीक्षणको नाममा पटकपटक रोकिँदै आएको थियो। जेठ ६ गते केही खुकुलो बनाइएको निर्यात प्रक्रिया जेठ तेस्रो सातादेखि फेरि अवरुद्ध भएको उद्योगीहरूको भनाइ छ। भारतीय चिया बोर्डले आयातकर्ताका गोदाममै पुगेर नमुना संकलन गरी परीक्षण गर्न थालेपछि व्यवसायीले चिया पठाउन रोकेका थिए।

अवरोधका कारण करिब ३ लाख किलो तयारी चिया भारतीय गोदाममा थन्किएको र १० लाख किलोभन्दा बढी चिया नेपालकै गोदाममा रहेको उद्योगीहरूले बताएका छन्। निर्यात अवरुद्ध हुँदा इलामका उद्योगीले असार १ गतेदेखि र झापाका उद्योगीले असार ४ गतेदेखि उद्योग बन्द गरेका थिए।

झापा, इलामसहित पूर्वी नेपालका करिब ९९ चिया उद्योग प्रभावित हुँदा ५० भन्दा बढी साना तथा ठूला चिया बगानमा कामसमेत ठप्प भएको थियो। उद्योग बन्द हुँदा हरियो पत्ती टिपाइ, प्रशोधन, ढुवानी र मजदुरको नियमित आम्दानीमा प्रत्यक्ष असर परेको थियो।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले चिया क्षेत्रका समस्यालाई कूटनीतिक र प्रशासनिक पहलमार्फत सम्बोधन गर्ने आश्वासन दिएपछि उद्योगीहरू उद्योग पुनः सञ्चालन गर्न सहमत भएका हुन्। सरकारले चिया निर्यातमा देखिएका तत्कालीन, मध्यमकालीन र दीर्घकालीन समस्या अध्ययनका लागि कार्यदल गठन गरेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।

नेपालका लागि भारत नेपाली चियाको प्रमुख बजार हो। त्यसैले भारतीय परीक्षण व्यवस्था, भन्सार प्रक्रिया र गुणस्तरसम्बन्धी मापदण्डमा हुने परिवर्तनले नेपाली चिया उद्योगमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्दै आएको छ। पछिल्लो खुकुलोपनले तत्कालका लागि निकासी प्रक्रिया अघि बढाउने वातावरण बनाएको भए पनि व्यवसायीहरूले दीर्घकालीन समाधानका लागि नेपाल सरकारले भारतसँग निरन्तर कूटनीतिक संवाद गर्नुपर्ने बताएका छन्।

उद्योगीहरूका अनुसार अहिलेको मुख्य चुनौती चिया बोकेका गाडी भारतीय कस्टमबाट सहज रूपमा पास हुन्छन् कि हुँदैनन् भन्ने हो। केही गाडी सीमापारि जान थाले पनि पूर्ण रूपमा निकासी सामान्य भएको निष्कर्ष निकाल्न अझै केही दिनको अवस्था हेर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।