चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १०५ वर्ष : राष्ट्रिय पुनरुत्थानको महाकाव्य र विश्व इतिहासमा चीनको नयाँ अध्याय

# प्रेम सागर पाैडेल

बेइजिङको ग्रेट हल अफ द पिपलमा जुलाई १, २०२६ मा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी स्थापनाको १०५औँ वार्षिकोत्सव मनाइँदै गर्दा त्यो केवल एउटा राजनीतिक दलको वार्षिक समारोह थिएन। त्यो आधुनिक चीनको ऐतिहासिक चेतना, राष्ट्रिय आत्मविश्वास, वैचारिक निरन्तरता र भविष्यप्रतिको रणनीतिक प्रतिबद्धताको सशक्त उद्घोष थियो। राष्ट्रपति सी चिनफिङले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १०५ वर्ष लामो यात्रालाई चिनियाँ राष्ट्रको “सबैभन्दा भव्य महाकाव्य” का रूपमा चित्रण गर्नु केवल भावनात्मक अभिव्यक्ति थिएन। त्यो आधुनिक चीन कसरी बन्यो, चीन किन सफल भयो र अब चीन कता जाँदैछ भन्ने प्रश्नको ऐतिहासिक, वैचारिक र रणनीतिक उत्तर थियो।

सन् १९२१ मा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना हुँदा चीन कमजोर, विभाजित र अपमानित अवस्थामा थियो। बाह्य हस्तक्षेप, आन्तरिक अशान्ति, गरिबी, युद्ध, अर्धऔपनिवेशिक पीडा र राष्ट्रिय असुरक्षाले चिनियाँ समाजलाई गहिरो संकटमा पारेको थियो। त्यस्तो कठिन अवस्थाबाट सुरु भएको एउटा सानो राजनीतिक संगठन आज विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र प्रभावशाली शासकीय पार्टीका रूपमा उभिनु सामान्य राजनीतिक घटना होइन। यो संगठन, विचार, जनसम्बन्ध, दीर्घकालीन योजना, अनुशासन र राष्ट्रिय लक्ष्यप्रतिको निरन्तर निष्ठाले कसरी सभ्यताको पुनरुत्थान सम्भव बनाउँछ भन्ने असाधारण उदाहरण हो।

राष्ट्रपति सीको सम्बोधनको केन्द्रीय सन्देश स्पष्ट छ। समय रोकिन्न, इतिहास रोकिन्न र राष्ट्रको पुनरुत्थान पनि प्रतीक्षामा बस्दैन। त्यसैले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले नयाँ युग र नयाँ यात्रामा आफ्नो ऐतिहासिक जिम्मेवारी अझ दृढतापूर्वक पूरा गर्नुपर्छ। चीनलाई मध्य शताब्दीसम्म पूर्ण आधुनिक समाजवादी देश बनाउने लक्ष्य केवल विकास कार्यक्रम होइन। त्यो चिनियाँ राष्ट्रको महान पुनरुत्थानसँग जोडिएको समयबद्ध राष्ट्रिय प्रतिज्ञा हो। यही प्रतिज्ञाले चीनको आन्तरिक शासन, आर्थिक रूपान्तरण, विज्ञान तथा प्रविधि, राष्ट्रिय सुरक्षा, जनकल्याण र अन्तर्राष्ट्रिय भूमिकालाई एउटै रणनीतिक दिशामा जोडेको छ।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको ऐतिहासिक स्मृति र भविष्यदृष्टिबीचको सन्तुलन हो। उसले विगतलाई केवल गौरवको सामग्रीका रूपमा सम्झिँदैन। विगतबाट वर्तमानका लागि वैचारिक ऊर्जा र भविष्यका लागि राजनीतिक अनुशासन लिन्छ। चीनका विभिन्न भागमा पार्टी सदस्यहरूले शपथ नवीकरण गर्नु, ऐतिहासिक स्मारक तथा संग्रहालयमा नयाँ पुस्तालाई सहभागी गराउनु र पुराना संघर्षहरूको स्मरण गर्नु यही राजनीतिक संस्कारको अभिव्यक्ति हो। यो संस्कारले पार्टीलाई केवल प्रशासनिक संरचना नभई ऐतिहासिक मिशन बोकेको जीवित संगठन बनाउँछ।

ग्रेट हल अफ द पिपलमा आयोजित समारोहमा राष्ट्रपति सीले १०५ वर्षको यात्राले चिनियाँ जनताको भविष्यलाई मौलिक रूपमा रूपान्तरण गरेको, चिनियाँ राष्ट्रको महान् पुनरुत्थानका लागि सही मार्ग खोलेको र मार्क्सवादको सशक्त जीवन्तता प्रमाणित गरेको बताए। यो मूल्याङ्कन चिनियाँ अनुभवको मूल सार हो। चीनले मार्क्सवादलाई पुस्तकमा सीमित सिद्धान्तका रूपमा होइन, आफ्नो भूगोल, इतिहास, संस्कृति, जनसंख्या, विकासस्तर र राष्ट्रिय आकांक्षासँग जोडेर व्यवहारमा प्रयोग गरेको छ। यही कारण चिनियाँ विशेषता सहितको समाजवाद केवल राजनीतिक नारा होइन, व्यवहारमा परीक्षण गरिएको शासन र विकास पद्धति बनेको छ।

पश्चिमी राजनीतिक सिद्धान्तले लामो समयसम्म आधुनिकीकरणलाई पश्चिमीकरणसँग जोडेर व्याख्या गर्‍यो। तर चीनको उदयले यो धारणालाई गम्भीर चुनौती दिएको छ। चीनले देखाएको छ कि आधुनिकता एउटै सभ्यताको निजी सम्पत्ति होइन। आधुनिकता सडक, रेल, उद्योग, डिजिटल प्रविधि, विज्ञान, शिक्षा, स्वास्थ्य, गरिबी निवारण, सुशासन, सामाजिक स्थिरता र नागरिक जीवन सुधारको समग्र प्रक्रिया हो। कुनै पनि राष्ट्रले आफ्नो इतिहास, संस्कृति, राजनीतिक संरचना र सामाजिक आवश्यकताका आधारमा आफ्नै आधुनिकता निर्माण गर्न सक्छ। यही कारण चीनको अनुभव विकासशील विश्वका लागि विशेष प्रेरणादायी बनेको छ।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको सफलताको अर्को गहिरो आधार जनकेन्द्रित शासन हो। चीनले विकासलाई तथ्यांकको खेल मात्र बनाएको छैन। विकासलाई गरिबी निवारण, ग्रामीण पुनरुत्थान, पूर्वाधार पहुँच, शिक्षा विस्तार, स्वास्थ्य सुधार, रोजगारी, सामाजिक स्थिरता र राष्ट्रिय आत्मसम्मानसँग जोडेको छ। कुनै पनि राजनीतिक दलको वास्तविक ऐतिहासिक मूल्याङ्कन त्यसले जनताको जीवनमा के परिवर्तन ल्यायो भन्ने आधारमा हुन्छ। यस दृष्टिले हेर्दा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले चीनलाई गरिबी, अस्थिरता र अपमानबाट उठाएर विश्व अर्थतन्त्र, प्रविधि, पूर्वाधार विकास र विश्व शासनको अग्रपंक्तिमा पुर्‍याएको छ।

राष्ट्रपति सीले पार्टी सदस्यहरूलाई आफ्नो विश्वासमा अडिग रहन र नयाँ युगका मिशन पूरा गर्न अथक रूपमा काम गर्न गरेको आह्वान पार्टी निर्माणको निरन्तर महत्त्वसँग जोडिएको छ। ठूला उपलब्धि हासिल गरेपछि कुनै पनि राजनीतिक संगठन आत्मसन्तुष्टिमा फस्ने जोखिम हुन्छ। तर चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले आत्मसुधार, अनुशासन, भ्रष्टाचार विरोधी अभियान, जनतासँगको सम्बन्ध र संगठनात्मक क्षमता सुधारलाई निरन्तर प्राथमिकता दिएको छ। यही कारण उसले शासन गर्ने मात्र होइन, आफूलाई निरन्तर नवीकरण गर्ने पार्टीका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेको छ।

समारोहमा जुलाई १ पदक प्रदान गरिनु पनि प्रतीकात्मक रूपमा महत्वपूर्ण थियो। पार्टीको सर्वोच्च सम्मान सामान्य व्यक्तिगत पुरस्कार मात्र होइन। यो चिनियाँ राजनीतिक संस्कृतिमा त्याग, सेवा, अनुशासन, देशभक्ति र जनताप्रतिको निष्ठालाई संस्थागत सम्मान दिने अभ्यास हो। यसले पार्टी सदस्यहरूलाई स्मरण गराउँछ कि इतिहास निर्माण गर्ने शक्ति केवल शीर्ष नेतृत्वमा सीमित हुँदैन। गाउँ, कारखाना, प्रयोगशाला, सीमा क्षेत्र, विद्यालय, अस्पताल, सैन्य क्षेत्र र समुदायस्तरमा काम गर्ने असंख्य सदस्यहरूको श्रम, समर्पण र निष्ठाबाट राष्ट्रिय महाकाव्य लेखिन्छ।

जनमुक्ति सेनामाथि पार्टीको निरपेक्ष नेतृत्व कायम राख्ने विषय राष्ट्रपति सीको सम्बोधनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। चीनको दृष्टिमा सेना केवल सुरक्षा संस्था होइन। त्यो राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, विकासको सुरक्षा र ऐतिहासिक पुनरुत्थानको आधारभूत शक्ति हो। सन् २०२७ मा जनमुक्ति सेनाको शताब्दी लक्ष्य पूरा गर्ने र सेनालाई विश्वस्तरीय बनाउने आह्वान चीनको सुरक्षा दृष्टिकोणसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ। अस्थिर विश्व व्यवस्था, बाह्य दबाब, क्षेत्रीय चुनौती र प्रविधिमा आधारित नयाँ सुरक्षा संरचनाको युगमा चीनले आफ्नो रक्षा क्षमतालाई आधुनिक बनाउनु स्वाभाविक रणनीतिक आवश्यकता हो।

ताइवान प्रश्नबारे राष्ट्रपति सीको अभिव्यक्ति पनि चिनियाँ राज्यदृष्टिको निरन्तरता हो। चीनको पूर्ण पुनर्एकीकरणलाई चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले ऐतिहासिक मिशन र अटल प्रतिबद्धता मान्दै आएको छ। यस विषयमा चीनको दृष्टिकोण राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, क्षेत्रीय अखण्डता र ऐतिहासिक निरन्तरतासँग सम्बन्धित छ। बाह्य हस्तक्षेपको विरोध र अलगाववादी प्रवृत्ति विरुद्ध दृढता चीनको राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिको अभिन्न अंग हो। यो विषय चीनको आन्तरिक राजनीतिक संवेदनशीलता मात्र होइन, पूर्वी एसियाको दीर्घकालीन स्थिरतासँग पनि जोडिएको छ।

चीनभित्र आयोजित उत्सवहरूमा देखिएको जनसहभागिता पनि अर्थपूर्ण छ। बेइजिङस्थित चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी संग्रहालयमा सर्वसाधारण, वृद्ध सदस्य, युवा पुस्ता र बालबालिकाको उपस्थिति केवल औपचारिक भ्रमण थिएन। त्यो इतिहाससँग जीवित सम्बन्ध बनाउने अभ्यास थियो। ७३ वर्षीय गाओ जिलिएले नातिनीलाई पार्टीको इतिहास सिकाउन ल्याएको प्रसंग चिनियाँ राजनीतिक संस्कृतिको गहिरो पक्ष उजागर गर्छ। एक पुस्ताले अर्को पुस्तालाई केवल कथा सुनाउँदैन, राष्ट्रिय स्मृति हस्तान्तरण गर्छ। यही स्मृतिले राष्ट्रलाई दीर्घकालीन दिशा दिन्छ।

साङ्घाईस्थित चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको पहिलो राष्ट्रिय महाधिवेशन स्मारकमा वर्षा हुँदाहुँदै पनि देखिएको भीडले पार्टीको ऐतिहासिक जरा अझै जनजीवनमा गहिरो रहेको संकेत गर्छ। सन् १९७६ मा पार्टीमा प्रवेश गरेका यान वेयोङजस्ता सदस्यहरूका लागि यस्तो स्थल इतिहाससँग संवाद गर्ने जीवन्त थलो हो। उनीहरूको अनुभवले देखाउँछ कि चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी केवल सत्ता संरचना होइन, व्यक्तिगत जीवन, राष्ट्रिय विकास र ऐतिहासिक जिम्मेवारीसँग जोडिएको राजनीतिक समुदाय हो।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्राप्त शुभकामना र समर्थनले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको प्रभाव चीनभित्र मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ। भियतनामको कम्युनिस्ट पार्टी, बेलारुसका राष्ट्रपति अलेक्जेन्डर लुकाशेन्को र विभिन्न देशका राजनीतिक दल, नेता तथा सामाजिक क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूबाट आएको बधाई चीनको बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताको अभिव्यक्ति हो। चीनले विश्व विकास, सुरक्षा, सभ्यता र शासनसम्बन्धी पहलहरू अघि सार्दै बहुध्रुवीयता, साझा विकास र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायको पक्षमा आफूलाई प्रस्तुत गरेको छ।

जिम्बाब्वेको द हेराल्डमा प्रकाशित टिप्पणीले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १०५औँ वार्षिकोत्सवलाई केवल चिनियाँ उत्सव नभई विश्व दक्षिणको साझा आत्मविश्वाससँग जोडेको छ। यो मूल्याङ्कन विशेष अर्थपूर्ण छ। किनभने आज विकासशील विश्व पश्चिमी प्रभुत्वमा आधारित विकास मोडेलको विकल्प खोजिरहेको छ। चीनको अनुभवले देखाएको छ कि बलियो संगठन, दीर्घकालीन योजना, राष्ट्रिय स्वाधीनता, पूर्वाधार विकास र जनकेन्द्रित नीति मिल्दा ऐतिहासिक रूपमा पछि परेको समाज पनि विश्वमञ्चमा सम्मानित शक्तिका रूपमा उदाउन सक्छ।

यही कारण चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको कथा अब केवल चीनको कथा रहेन। यो विश्व इतिहासमा वैकल्पिक आधुनिकताको कथा बनेको छ। यसले साना तथा विकासशील देशहरूलाई आत्मविश्वास दिन्छ कि आफ्नो बाटो आफैं बनाउन सकिन्छ। विकास बाहिरबाट आयात हुने सूत्र होइन। विकास राष्ट्रको ऐतिहासिक चेतना, राजनीतिक स्थिरता, नीतिगत निरन्तरता, आत्मनिर्भर क्षमता र जनताको संगठित शक्तिबाट जन्मिन्छ।

चीनको स्थिरता आज विश्व स्थिरताका लागि पनि महत्वपूर्ण छ। विश्वमा आर्थिक अनिश्चितता, भू राजनीतिक तनाव, सैन्य गठबन्धनको राजनीति, ऊर्जा संकट, खाद्य असुरक्षा र प्रविधि विभाजन बढिरहेका बेला चीनले उत्पादन, व्यापार, पूर्वाधार, हरित विकास र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा निरन्तर भूमिका खेलिरहेको छ। चीन राम्रो हुँदा विश्व राम्रो हुन्छ भन्ने विचार केवल भावनात्मक नारा होइन। विश्व अर्थतन्त्र, आपूर्ति श्रृंखला, विकास वित्त, बजार विस्तार र दक्षिण दक्षिण सहकार्यका दृष्टिले यो व्यावहारिक सत्य हो।

नेपालजस्ता देशका लागि चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १०५ वर्षे यात्रा विशेष अध्ययनयोग्य छ। नेपाल र चीनबीच हिमालयीय मित्रता, सभ्यतागत सम्बन्ध, पारस्परिक सम्मान र असल छिमेकीपनको लामो परम्परा छ। नेपालको विकास, पूर्वाधार, व्यापार, प्रविधि, पर्यटन, शिक्षा र जनस्तरीय सम्बन्धमा चीनको अनुभव र सहयोग महत्वपूर्ण हुन सक्छ। एक चीन नीतिप्रति नेपालको प्रतिबद्धता केवल कूटनीतिक औपचारिकता होइन। त्यो नेपाल चीन सम्बन्धको विश्वास, स्थिरता र दीर्घकालीन सहकार्यको आधार हो।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले १०५ वर्षमा प्रमाणित गरेको सबैभन्दा ठूलो सत्य हो कि इतिहासमा स्थायी उपलब्धि आकस्मिक उत्साहबाट होइन, दीर्घकालीन अनुशासनबाट प्राप्त हुन्छ। राष्ट्रिय पुनरुत्थानका लागि नाराभन्दा बढी संगठन चाहिन्छ, संगठनभन्दा बढी विचार चाहिन्छ र विचारभन्दा बढी जनताको विश्वास चाहिन्छ। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले यी तीनवटै आधारलाई जोडेर चीनलाई नयाँ युगमा प्रवेश गराएको छ।

आजको समारोहले चीनलाई ऐतिहासिक आत्ममूल्याङ्कनको क्षण दिएको छ, तर त्यो आत्मसन्तुष्टिको क्षण होइन। राष्ट्रपति सीको सम्बोधनले उपलब्धिको उत्सवसँगै भविष्यको जिम्मेवारीलाई अघि सारेको छ। पूर्ण समाजवादी आधुनिकीकरण, जनमुक्ति सेनाको शताब्दी लक्ष्य, राष्ट्रिय पुनर्एकीकरण, उच्च गुणस्तरीय विकास, पार्टी निर्माण, जनकल्याण र विश्व शान्तिमा योगदान अब चीनको आगामी यात्राका प्रमुख आधार हुन्।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १०५औँ वार्षिकोत्सवले विश्वलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ। चीन आफ्नो बाटोमा दृढ छ। चीन आफ्नो इतिहासप्रति सजग छ। चीन आफ्नो भविष्यप्रति आत्मविश्वासी छ। चीन आफ्नो विकासलाई विश्वसँग जोड्न इच्छुक छ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, चीनले आफ्नो राष्ट्रिय पुनरुत्थानलाई मानव सभ्यताको साझा प्रगतिसँग जोडेर हेर्छ।

यसैले ग्रेट हल अफ द पिपलमा मनाइएको समारोह केवल स्मृति होइन, संकल्प थियो। त्यो केवल विजयको कथा होइन, जिम्मेवारीको घोषणा थियो। त्यो केवल चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको उत्सव होइन, आधुनिक विश्व इतिहासमा चीनले लेखिरहेको नयाँ अध्यायको उद्घोष थियो।

एक सय पाँच वर्षअघि सानो संगठनका रूपमा सुरु भएको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी आज चीनको राष्ट्रिय पुनरुत्थान, विश्वको आशा, बहुध्रुवीय विश्वको बलियो स्तम्भ र मानव समुदायको साझा भविष्य निर्माणको महत्वपूर्ण शक्ति बनेको छ। यही यस वार्षिकोत्सवको ऐतिहासिक अर्थ हो। यही चीनको आत्मविश्वासको आधार हो। र यही विश्वले गम्भीरतापूर्वक अध्ययन गर्नुपर्ने चिनियाँ अनुभव हो।

लेखक: प्रेम सागर पौडेल नेपालका वरिष्ठ पत्रकार र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषक हुनुहुन्छ। उहाँले नेपाल-चीन सम्बन्ध, हिमालय क्षेत्रको भू-राजनीति, र एसियाली सुरक्षा मुद्दाहरूमा गहन अध्ययन गर्नुभएको छ।