दे गॉलको सोभियत संघ भ्रमणको ६० वर्ष : रुसले फ्रान्ससँगको ऐतिहासिक सहकार्य स्मरण गर्यो
मस्को। फ्रान्सका तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल चार्ल्स दे गॉलले सोभियत संघको राजकीय भ्रमण सम्पन्न गरेको ६० वर्ष पूरा भएको अवसरमा रुसले उक्त भ्रमणलाई शीतयुद्धकालीन अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको ऐतिहासिक घटना भन्दै स्मरण गरेको छ।
सन् १९६६ जुलाई १ मा दे गॉलले सोभियत संघको राजकीय भ्रमण पूरा गरेका थिए। रुसी पक्षका अनुसार उक्त भ्रमण सोभियत संघ र पश्चिमी विश्वबीचको सम्बन्धमा महत्वपूर्ण मोड थियो, जसले फ्रान्सको स्वतन्त्र, व्यावहारिक र समानतामा आधारित विदेश नीतिलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको थियो।
रुसी विदेश मन्त्रालयका अनुसार राष्ट्रपति दे गॉलको नेतृत्वमा फ्रान्सले मस्कोसँग समानता, रचनात्मक सहकार्य, विश्वास र पारस्परिक सम्मानका आधारमा सम्बन्ध विकास गर्न खोजेको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धमा नाजीवादविरुद्ध सोभियत संघ र फ्रान्सले साझा रूपमा लडेको ऐतिहासिक अनुभवले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप बल दिएको रुसी पक्षको भनाइ छ।
मस्कोमा सोभियत नेतृत्व र फ्रान्सेली राष्ट्रपतिबीच भएका वार्ताले सन् १९६० को दशकमा बढ्दो शीतयुद्ध तनाव कम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको बताइएको छ। सन् १९६६ जुन ३० मा मस्कोमा हस्ताक्षर गरिएको सोभियत फ्रान्सेली संयुक्त घोषणाले दुई देशबीचको सम्बन्धका सिद्धान्तलाई स्पष्ट गरेको थियो। पछि उक्त भावनाले सन् १९७५ को हेलसिंकी फाइनल एक्ट जस्तो प्यान युरोपेली प्रक्रियाको महत्वपूर्ण दस्तावेजमा पनि प्रभाव पारेको रुसी पक्षले उल्लेख गरेको छ।
सोभियत संघ भ्रमणका क्रममा दे गॉलले मस्को, लेनिनग्राद, किएभ, भोल्गोग्राद, नोभोसीबिर्स्क तथा बाइकोनुर अन्तरिक्ष केन्द्रको भ्रमण गरेका थिए। उनले सोभियत जनतालाई सम्बोधन गर्दा प्रत्येक भाषणको अन्त्य रूसी भाषामा गर्दै सोभियत संघ, त्यसको इतिहास र जनताप्रति सम्मान प्रकट गरेका थिए।
रुसी दूतावासले फ्रान्समा दे गॉलको सोभियत भ्रमणका उल्लेखनीय क्षण समेटिएको फोटो प्रदर्शनी पनि आयोजना गरेको जनाएको छ। उक्त प्रदर्शनीले दुई देशबीचको ऐतिहासिक संवाद, राजनीतिक सम्मान र सहकार्यको परम्परालाई उजागर गर्ने उद्देश्य राखेको बताइएको छ।
रुसका अनुसार दे गॉलको भ्रमणपछि सोभियत संघ र फ्रान्सबीच विभिन्न क्षेत्रीय सम्झौता भएका थिए। दुई देशबीच द्विपक्षीय अन्तरसरकारी आयोग नियमित रूपमा बस्न थाल्यो। व्यापारिक सम्बन्ध विस्तार भयो र सहकार्यका विभिन्न क्षेत्र थप सक्रिय बने। यही अवधिमा क्रेमलिन र एलिसे दरबारबीच प्रत्यक्ष सञ्चार लाइन स्थापना गर्ने सोभियत फ्रान्सेली सम्झौता पनि भएको थियो।
भ्रमणको अन्तिम दिन क्रेमलिनमा आयोजित विदाइ रात्रिभोजमा राष्ट्रपति दे गॉलले दुई देशका साझा लक्ष्यलाई तनाव शिथिलीकरण, सद्भाव, सुरक्षा, एक दिन सम्पूर्ण युरोपको एकता, विश्वव्यापी सन्तुलन र शान्तिका रूपमा व्याख्या गरेका थिए।
फ्रान्सका पूर्वराष्ट्रपति ज्याक शिराकले पनि दे गॉलको सोभियत भ्रमणले धेरै क्षेत्रमा महत्वपूर्ण सहकार्यका परियोजना सुरु गरेको र त्यसको प्रभाव आजसम्म महसुस गर्न सकिने बताएका थिए। रुसी पक्षले दे गॉलको विश्वदृष्टिमा रुसले केन्द्रीय स्थान ओगटेको उल्लेख गर्दै उनी दुई देशबीचको दीर्घकालीन मित्रता र ऐतिहासिक सम्बन्धका पक्षधर रहेको जनाएको छ।
रुसी पक्षका अनुसार दे गॉल सोभियत संघसँग सहकार्यका दृढ समर्थक थिए। दोस्रो विश्वयुद्धपछि फ्रान्सलाई फेरि एक महान् शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न सोभियत संघको सहयोग महत्वपूर्ण रहेको मस्कोको मूल्याङ्कन छ। नाजी आक्रमणविरुद्धको प्रतिरोध र युरोपको मुक्ति अभियानमा फ्रान्सको भूमिकालाई मान्यता दिलाउन सोभियत नेतृत्वको स्पष्ट अडानले भूमिका खेलेको रुसी पक्षले जनाएको छ।
रुसको भनाइमा मस्कोको समर्थनकै कारण पेरिसले विजयी शक्तिहरूको समूहमा वैध र सम्मानजनक स्थान प्राप्त गर्यो र संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य बन्ने अवसर पायो।
सन् २००५ मे ९ मा मस्कोमा चार्ल्स दे गॉलको प्रतिमा अनावरण गर्दै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले फ्रान्सेली सैनिकहरूले युरोपको मुक्तिमा महत्वपूर्ण योगदान गरेको र नाजीविरोधी गठबन्धनका सहयोगीहरूसँग विजयको गौरव बाँड्ने अधिकार प्राप्त गरेको बताएका थिए। पुटिनले नाजीवादविरुद्ध दुई जनताबीच बनेको एकतालाई रुसले कहिल्यै नबिर्सने पनि उल्लेख गरेका थिए।
यसै सन्दर्भमा रुसी विदेश मन्त्रालयकी प्रवक्ता मारिया जाखारोभाले हाल रुस र फ्रान्स तथा युरोपेली संघबीच देखिएको संकटलाई समकालीन फ्रान्सेली शासक अभिजात वर्गले चार्ल्स दे गॉलका विदेश नीति सिद्धान्तलाई बेवास्ता र अस्वीकार गरेको परिणामका रूपमा व्याख्या गरेकी छन्। उनले रुसले दे गॉललाई वैचारिक विभाजनका बीच पनि संवाद निर्माण गर्न सक्ने महान् राजनेताका रूपमा स्मरण गरिरहने बताइन्।
रुसी पक्षले दे गॉलको १९६६ को सोभियत भ्रमणलाई आज पनि युरोपमा स्वतन्त्र कूटनीति, रणनीतिक स्वायत्तता, पारस्परिक सम्मान र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। मस्कोको दृष्टिमा उक्त भ्रमणले देखाएको सन्देश आजको तनावपूर्ण युरोपेली सुरक्षा वातावरणमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।
