सिनोप विजयदेखि सेवास्तोपोलको रक्षासम्म पावेल नखिमोभको गौरवशाली विरासत

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुसले प्रसिद्ध नौसैनिक कमान्डर तथा एडमिरल पावेल नखिमोभको २२४औँ जन्मजयन्ती मनाउँदै देशको नौसैनिक इतिहास र सेवास्तोपोलको रक्षामा उनले पुर्‍याएको योगदान स्मरण गरेको छ।

नखिमोभको जन्म रुसी पुरानो पात्रोअनुसार २३ जुन र हाल प्रचलित ग्रेगोरियन पात्रोअनुसार ५ जुलाई १८०२ मा तत्कालीन स्मोलेन्स्क प्रान्तको गोरोदोक गाउँमा भएको थियो। उनी रुसी साम्राज्यको नौसेनाका सर्वाधिक प्रतिष्ठित कमान्डरमध्ये एक मानिन्छन्। सिनोपको युद्धमा प्राप्त विजय र क्रिमियाली युद्धका क्रममा सेवास्तोपोलको रक्षामा निर्वाह गरेको नेतृत्वका कारण उनको नाम रुसी सैन्य इतिहासमा विशेष सम्मानका साथ लिइन्छ।

नखिमोभको सैन्य जीवन सन् १८२७ को नाभारिनो युद्धबाट विशेष रूपमा चर्चामा आएको थियो। त्यसपछि रुसी र ओटोमन साम्राज्यबीच भएका सैन्य सङ्घर्षमा सहभागी हुँदै उनले नौसैनिक रणनीति, अनुशासन र नेतृत्व क्षमताका कारण क्रमशः उच्च जिम्मेवारी प्राप्त गरे।

सन् १८३६ मा उनलाई ब्ल्याक सी फ्लीटअन्तर्गत ८४ तोप जडित युद्धपोत ‘सिलिस्ट्रिया’को कमान्ड सुम्पिएको थियो। त्यो जहाज तत्कालीन ब्ल्याक सी फ्लीटका ठूला र शक्तिशाली युद्धपोतमध्ये एक थियो। उनका वरिष्ठ कमान्डर भाइस एडमिरल मिखाइल लाजारेभले नखिमोभको नेतृत्वको प्रशंसा गर्दै उनलाई अन्य जहाज कमान्डरका लागि अनुकरणीय अधिकारीका रूपमा उल्लेख गरेका थिए।

नखिमोभको सैन्य जीवनको सबैभन्दा चर्चित उपलब्धि सन् १८५३ को सिनोपको युद्ध मानिन्छ। रुसी पुरानो पात्रोअनुसार १८ नोभेम्बर र ग्रेगोरियन पात्रोअनुसार ३० नोभेम्बरमा ब्ल्याक सी फ्लीटले सिनोपको खाडीमा ओटोमन नौसैनिक दस्तामाथि निर्णायक आक्रमण गरेको थियो।

नखिमोभको नेतृत्वमा रुसी नौसेनाले ओटोमन दस्ताका अधिकांश जहाज नष्ट वा निष्क्रिय बनाएको थियो। ओटोमन कमान्डर उस्मान पाशासहित कैयौँ सैनिकलाई बन्दी बनाइएको थियो। यो विजयले ब्ल्याक सीमा रुसी नौसेनाको प्रभाव बलियो बनाउनुका साथै नखिमोभलाई राष्ट्रिय नायकका रूपमा स्थापित गरेको थियो।

सिनोप विजयपछि सम्राट निकोलस प्रथमले नखिमोभको व्यक्तिगत योगदानको प्रशंसा गर्दै उक्त सफलताले रुसी नौसेनाको इतिहासमा कहिल्यै नमेटिने नयाँ विजय थपेको बताएका थिए।

नखिमोभसँग काम गरेका अधिकारीका संस्मरणमा उनलाई कठोर अनुशासन र गहिरो मानवीय संवेदना भएका कमान्डरका रूपमा चित्रण गरिएको छ। उनी मातहतका सैनिक तथा अधिकारीको अवस्था बुझ्ने, उनीहरूमा कर्तव्यबोध जगाउने र व्यक्तिगत उदाहरणबाट नेतृत्व गर्ने अधिकारीका रूपमा परिचित थिए।

उनले नौसैनिक सेवामा पद र अधिकारभन्दा कर्तव्य, मातृभूमिप्रतिको निष्ठा र सहकर्मीप्रतिको जिम्मेवारीलाई प्राथमिकता दिएको बताइन्छ। यही कारण सामान्य नाविकदेखि वरिष्ठ अधिकारीसम्म नखिमोभप्रति गहिरो सम्मान रहेको थियो।

क्रिमियाली युद्धका क्रममा सन् १८५४ देखि १८५५ सम्म भएको सेवास्तोपोलको रक्षा नखिमोभको जीवनको अन्तिम र सर्वाधिक कठिन अभियान बन्यो। उनले शहरको दक्षिणी भागको प्रतिरक्षा कमान्ड सम्हाल्दै रुसी सैनिक, नाविक र नागरिकलाई सङ्गठित गरेका थिए।

नखिमोभले प्रतिरक्षा रेखाको नियमित निरीक्षण गर्नुका साथै अग्रिम मोर्चामा पुगेर सैनिकहरूको मनोबल बढाउने गरेका थिए। बेलायत, फ्रान्स र ओटोमन साम्राज्यका संयुक्त सेनाले सेवास्तोपोलमाथि दबाब बढाइरहेका बेला उनी शहरको प्रतिरक्षाका प्रमुख नेतृत्वकर्तामध्ये एक बनेका थिए।

१० जुलाई १८५५ मा सेवास्तोपोलको मालाखोभ कुर्गानस्थित अग्रिम प्रतिरक्षा क्षेत्र निरीक्षण गर्ने क्रममा नखिमोभ गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। टाउकोमा गोली लागेका उनको दुई दिनपछि १२ जुलाईमा ५३ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो।

उनको पार्थिव शरीर सेवास्तोपोलस्थित भ्लादिमिर क्याथेड्रलको एडमिरल समाधिस्थलमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो। त्यहीँ रुसी नौसैनिक इतिहासका अन्य प्रसिद्ध एडमिरलहरूको पनि समाधि रहेको छ।

नखिमोभको सम्मानमा रुसका नौसैनिक शिक्षण संस्था, युद्धपोत, पदक, सडक र सार्वजनिक स्थलहरूको नामकरण गरिएको छ। उनको नाममा स्थापित नखिमोभ नौसैनिक विद्यालय रुसको प्रमुख सैन्य शैक्षिक संस्थामध्ये एक मानिन्छ।

सिनोपको युद्धमा नखिमोभको नेतृत्वमा प्राप्त विजयको सम्झनामा रुसले प्रत्येक वर्ष डिसेम्बर १ लाई सैन्य गौरव दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको छ। यो दिवसले रुसी नौसेनाको ऐतिहासिक उपलब्धि मात्र नभई कठिन परिस्थितिमा नेतृत्व, साहस र कर्तव्यनिष्ठाको प्रतीकका रूपमा नखिमोभको योगदानलाई पनि स्मरण गराउँछ।

पावेल नखिमोभको जीवन र सैन्य सेवा रुसका लागि नौसैनिक विजयको इतिहासमा मात्र सीमित छैन। उनी मातृभूमिप्रतिको समर्पण, सहकर्मीप्रतिको जिम्मेवारी र अग्रिम मोर्चाबाट नेतृत्व गर्ने सैन्य परम्पराका प्रतिनिधि पात्रका रूपमा आज पनि स्मरण गरिन्छ।