काठमाडौँमा दलाई लामाको ९१औँ जन्मोत्सव, एक हजारभन्दा बढी सहभागी र विदेशी कूटनीतिक प्रतिनिधिको उपस्थिति

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

तिब्बती बौद्ध धर्मगुरु दलाई लामाको ९१औँ जन्मदिनका अवसरमा काठमाडौँको स्वयम्भूस्थित नामग्याल स्कूल परिसरमा सोमबार धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। जिल्ला सुरक्षा समितिले तोकेको सीमाभित्र आयोजना गरिएको कार्यक्रममा तिब्बती समुदायका सदस्य, बौद्ध भिक्षु, विदेशी विशिष्ट अतिथि तथा अन्य सहभागीको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय फोटो समाचार संस्था युरोपियन प्रेसफोटो एजेन्सीको विवरणअनुसार कार्यक्रममा कूटनीतिक प्रतिनिधि, मानवअधिकारकर्मी, तिब्बती समुदायका सदस्य तथा अन्य समर्थकसहित एक हजारभन्दा बढी व्यक्ति सहभागी भएका थिए। ड्रागन मिडियालाई प्राप्त यसअघि सार्वजनिक नभएको भिडियोमा पनि विद्यालय परिसरभित्र सयौँ मानिस भेला भएको र कार्यक्रमस्थलका अधिकांश आसन भरिएको स्पष्ट देखिन्छ।

ड्रागन मिडियालाई प्राप्त तस्बिरमा खादा र अतिथि चिन्ह लगाएका विदेशी विशिष्ट अतिथि अग्रपङ्क्तिमा बसेका देखिन्छन्। कार्यक्रमसम्बद्ध स्रोतका अनुसार उपस्थित व्यक्तिमा अमेरिकी तथा युरोपेली कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिसमेत थिए। यद्यपि आयोजक वा सम्बन्धित दूतावासहरूले प्रतिनिधिको आधिकारिक नामावली सार्वजनिक नगरेकाले उनीहरूको नाम, पद र सहभागिताको औपचारिक हैसियत स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छ।

प्रारम्भिक विवरणमा काठमाडौँस्थित विभिन्न विदेशी कूटनीतिक नियोगका करिब ३० प्रतिनिधिलाई निमन्त्रणा गरिएको उल्लेख थियो। उक्त संख्या सम्पूर्ण सहभागीको नभई आमन्त्रित कूटनीतिक अधिकारीको अनुमानित संख्या थियो। कार्यक्रममा वास्तवमा कति राजदूत, कार्यवाहक राजदूत वा अन्य कूटनीतिक कर्मचारी सहभागी भए भन्ने आधिकारिक विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

कार्यक्रममा बौद्ध भिक्षुहरूले दलाई लामाको चित्रअगाडि परम्परागत पूजा, अर्पण तथा धार्मिक अनुष्ठान गरेका थिए। प्राप्त तस्बिर र भिडियोमा खादा, धार्मिक सामग्री, परम्परागत सजावट तथा सांस्कृतिक प्रस्तुतिसहित कार्यक्रम सञ्चालन भएको देखिन्छ।

उपलब्ध दृश्यमा राजनीतिक नारा, सडक जुलुस, विरोध प्रदर्शन वा चीनविरोधी ब्यानर देखिएका छैनन्। कार्यक्रम विद्यालय परिसरभित्र सीमित राखिएको थियो र बाहिरी क्षेत्रमा कुनै ठूलो राजनीतिक गतिविधि भएको पुष्टि भएको छैन।

कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने वा नगर्ने विषयमा आइतबार रातिसम्म प्रशासनिक अन्योल देखिएको थियो। आयोजकलाई प्रहरीले जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट पूर्वस्वीकृति लिनुपर्ने जानकारी गराएको थियो। सुरुमा छुट्टै अनुमति आवश्यक नभएको भनिए पनि प्रहरीले औपचारिक निर्णयबिना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नमिल्ने अडान राखेपछि सार्वजनिक बिदाकै दिन जिल्ला सुरक्षा समितिको बैठक बोलाइएको थियो।

काठमाडौँका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वरराज पौडेलको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले सुरक्षा अवस्था, सहभागीको अनुमानित संख्या र कार्यक्रमको स्वरूपमाथि छलफल गर्दै विद्यालय परिसरभित्र धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न दिने निर्णय गरेको थियो।

प्रशासनले सार्वजनिक सडकमा जुलुस, सभा, नाराबाजी, राजनीतिक भाषण, पोस्टर प्रदर्शन वा स्वीकृत कार्यक्रमभन्दा बाहिरका गतिविधि नगर्न आयोजकलाई निर्देशन दिएको बुझिएको छ। सम्भावित ‘फ्रि तिब्बत’ गतिविधि हुन नदिन सुरक्षाकर्मीलाई सतर्क रहनसमेत निर्देशन दिइएको थियो।

आइतबारको निर्णयबारे सार्वजनिक भएका विवरणमा केही भिन्नता देखिएको थियो। एउटा विवरणमा कार्यक्रमका लागि औपचारिक अनुमति दिइएको उल्लेख थियो भने अर्कोमा विद्यालय वा निजी परिसरभित्र सीमित धार्मिक गतिविधि मात्र गर्न दिइएको बताइएको थियो। सोमबारको वास्तविक कार्यक्रम हेर्दा प्रशासनले पूर्ण निषेध नगरी कडा निगरानीसहित नियन्त्रित अनुमति दिएको देखिन्छ।

कार्यक्रम अवधिभर नामग्याल स्कूल आसपास तथा स्वयम्भू क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति रहेको थियो। ड्रागन मिडियालाई प्राप्त दृश्यमा प्रहरी हस्तक्षेप, झडप, पक्राउ वा कार्यक्रम बीचमै रोकिएको कुनै संकेत देखिँदैन। कार्यक्रम निर्धारित सीमाभित्र शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको प्रारम्भिक रूपमा पुष्टि हुन्छ।

विदेशी कूटनीतिक प्रतिनिधिको उपस्थिति भने कूटनीतिक दृष्टिले संवेदनशील मानिएको छ। नेपालले तिब्बतलाई चीनको अभिन्न भूभाग मान्ने एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्धता जनाउँदै आएको छ। नेपाली भूमि चीनविरोधी गतिविधिमा प्रयोग हुन नदिने सरकारको घोषित नीति पनि कायम छ।

यही कारण नेपालमा तिब्बती समुदायसँग सम्बन्धित सार्वजनिक कार्यक्रमलाई धार्मिक स्वतन्त्रता, सार्वजनिक सुरक्षा र विदेश नीतिको संवेदनशीलतासँग जोडेर निगरानी गरिँदै आएको छ। प्रशासनले धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि र राजनीतिक प्रकृतिका कार्यक्रमबीच स्पष्ट भिन्नता कायम गर्नुपर्ने बताउँदै आएको छ।

नामग्याल स्कूलमा ठूलो संख्यामा सहभागीको उपस्थिति रहे पनि कार्यक्रम परिसरभित्र सीमित हुनुले आयोजक र प्रशासनबीच भएको समझदारी कार्यान्वयन भएको देखिन्छ। आयोजकले धार्मिक अनुष्ठान तथा जन्मदिन समारोह सञ्चालन गरे भने प्रशासनले बाहिरी जुलुस वा राजनीतिक गतिविधि हुन नदिने नीति अपनाएको थियो।

काठमाडौँको कार्यक्रमसँगै भारतको लद्दाखस्थित लेहमा पनि दलाई लामाको ९१औँ जन्मदिनको मुख्य समारोह आयोजना गरिएको थियो। दलाई लामाको आधिकारिक कार्यालयका अनुसार शेवात्सेल शिक्षण मैदानमा आयोजित कार्यक्रममा दलाई लामा स्वयं सहभागी भएका थिए। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पनि जन्मदिनको शुभकामना दिँदै उनको शान्ति र सद्भावको सन्देशको प्रशंसा गरेका थिए।

सन् १९३५ जुलाई ६ मा जन्मिएका १४औँ दलाई लामाले सोमबार ९१ वर्ष पूरा गरेका हुन्। उनको ९०औँ जन्मदिनका अवसरमा सुरु गरिएको एक वर्ष लामो कार्यक्रम जुलाई ५ मा सम्पन्न भएपछि ९१औँ जन्मदिनको औपचारिक समारोह आयोजना गरिएको हो।

काठमाडौँ जिल्ला प्रशासन कार्यालय, गृह मन्त्रालय वा परराष्ट्र मन्त्रालयले कार्यक्रम सम्पन्न भएपछि विस्तृत आधिकारिक विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन्। विदेशी कूटनीतिक नियोगहरूले पनि आफ्ना प्रतिनिधिको सहभागिताबारे सार्वजनिक घोषणा गरेका छैनन्। काठमाडौंस्थित चिनियाँ दूतावास वा चीन सरकारबाट पनि कार्यक्रमबारे औपचारिक प्रतिक्रिया आएको पुष्टि भएको छैन।

हालसम्म उपलब्ध समाचार विवरण, अन्तर्राष्ट्रिय फोटो अभिलेख तथा ड्रागन मिडियालाई प्राप्त तस्बिर र भिडियोका आधारमा नामग्याल स्कूलमा दलाई लामाको ९१औँ जन्मदिनसम्बन्धी कार्यक्रम एक हजारभन्दा बढी मानिसको सहभागितामा सम्पन्न भएको, विदेशी कूटनीतिक प्रतिनिधिको उपस्थिति रहेको र समारोह कडा सुरक्षा निगरानीबीच धार्मिक तथा सांस्कृतिक सीमाभित्र शान्तिपूर्ण रूपमा सञ्चालन भएको पुष्टि हुन्छ।