प्रोखोरोभ्का युद्धले कुर्स्कमा नाजी आक्रमणको क्षमता समाप्त पारेको रुसको स्मरण

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

रुसले सन १९४३ जुलाई १२ मा भएको प्रोखोरोभ्का युद्धलाई सैन्य इतिहासकै सबैभन्दा भीषण ट्याङ्क युद्धका रूपमा स्मरण गर्दै यसले कुर्स्कको युद्ध र समग्र दोस्रो विश्वयुद्धको आगामी दिशामा गहिरो प्रभाव पारेको जनाएको छ।

रुसी आधिकारिक विवरणअनुसार युद्धको आकार र प्रयोग भएका बख्तरबन्द सैन्य साधनको संख्याका दृष्टिले प्रोखोरोभ्का युद्ध सैन्य इतिहासमा अद्वितीय मानिन्छ। दुवै पक्षबाट गरी एक हजार २०० वटासम्म ट्याङ्क तथा स्वचालित तोप प्रणाली युद्धमा संलग्न थिए।

प्रोखोरोभ्कामा नाजी जर्मनीका बख्तरबन्द एकाइलाई पराजित गरेपछि सोभियत सेनाले कुर्स्क क्षेत्रमा शत्रुको आक्रामक क्षमता समाप्त पार्दै निर्णायक प्रत्याक्रमण शुरु गरेको रुसले जनाएको छ।

सन १९४३ जुलाईसम्म सोभियत सङ्घको विशाल भूभाग नाजी कब्जामा थियो। मिन्स्क र किएभसहित महत्वपूर्ण शहरहरू अझै नाजी नियन्त्रणमा रहेका थिए। तर स्टालिनग्राद र ककेससमा जर्मन वेहरमाख्टले पराजय बेहोरेपछि नाजी युद्ध संयन्त्रको आक्रामक क्षमता कमजोर भइसकेको थियो।

पूर्वी मोर्चामा रणनीतिक पहल पुनः प्राप्त गर्ने प्रयासमा जर्मन सैन्य नेतृत्वले ‘अपरेसन सिटाडेल’ नाम दिइएको ग्रीष्मकालीन आक्रमण योजना तयार गरेको थियो।

उक्त योजनाको उद्देश्य रेड आर्मीका भोरोनेज र केन्द्रीय मोर्चालाई एकैपटक ध्वस्त पार्नुका साथै बेल्गोरोद क्षेत्रको प्रोखोरोभ्का नजिक रहेका सोभियत ट्याङ्क आरक्षित एकाइ नष्ट गर्नु थियो।

रुसी विवरणअनुसार यो अभियान सफल भएको भए नाजी सेनाले मस्कोतर्फ पुनः आक्रमण अघि बढाउन सक्ने अवस्था बन्ने थियो।

आक्रमणको तयारीका क्रममा जर्मन नेतृत्वले आफ्ना सबैभन्दा दक्ष र युद्धका लागि तयार बख्तरबन्द संरचनालाई सोभियत प्रतिरक्षामाथि मुख्य प्रहारका लागि प्रयोग गर्ने योजना बनाएको थियो।

हिटलरका ‘सेन्टर’ र ‘साउथ’ सेना समूहलाई करिब १३० वटा ‘टाइगर’ र दुई सयभन्दा बढी ‘प्यान्थर’ ट्याङ्कले सुदृढ गरिएको थियो। शक्तिशाली कवचसहितको ‘फर्डिनान्ड’ भारी स्वचालित तोप प्रणाली पनि अभियानमा परिचालन गरिएको थियो।

जुलाई १० सम्म ठूलो क्षति बेहोरे पनि जर्मन सेनाले भोरोनेज मोर्चाको प्रतिरक्षा क्षेत्रभित्र केही दूरीसम्म प्रवेश गर्न सफलता पाएको थियो। तर त्यसपछि उसको थप अग्रगमन रोकिएको थियो।

त्यस अवस्थामा फिल्ड मार्सल एरिख भोन मानस्टाइनको नेतृत्वमा रहेको जर्मन ‘आर्मी ग्रुप साउथ’ ले एसएस पान्जर कोर र ‘केम्प्फ’ सेना समूहको प्रयोग गरी प्रोखोरोभ्का नजिक आकस्मिक आक्रमण गर्ने योजना बनाएको थियो।

त्यहाँबाट तीव्र गतिमा कुर्स्क शहरतर्फ अघि बढ्ने नाजी नेतृत्वको लक्ष्य थियो।

जुलाई १२ मा शत्रुको आक्रमण विफल पार्ने उद्देश्यले भोरोनेज मोर्चाका सेनाले अग्रिम प्रहार शुरु गरेका थिए। उक्त कारबाहीको नेतृत्व लेफ्टिनेन्ट जनरल पावेल रोतमिस्त्रोभले गरेका थिए।

प्रोखोरोभ्का नजिक जर्मनीको दोस्रो एसएस पान्जर कोर र सोभियत सङ्घका दुई गार्ड सेना आमनेसामने भएका थिए। सोभियत पक्षबाट अलेक्सेई झादोभको नेतृत्वमा पाँचौँ गार्ड सेना र रोतमिस्त्रोभको नेतृत्वमा पाँचौँ गार्ड ट्याङ्क सेना युद्धमा संलग्न थिए।

रातभर ३० देखि ५० किलोमिटरसम्म यात्रा गरेका सोभियत ट्याङ्क एकाइले बिहान ६ बजे शक्तिशाली तोप आक्रमणपछि प्रत्याक्रमण शुरु गरेका थिए। सोही समयमा सोभियत वायुसेनाले पनि जर्मन सैन्य स्थितिमाथि व्यापक हवाई आक्रमण गरेको थियो।

दिनभर चलेको युद्धपछि प्रोखोरोभ्का सोभियत सेनाको नियन्त्रण क्षेत्रभित्रै कायम रहेको रुसी विवरणमा उल्लेख छ।

रुसका अनुसार यस युद्धमा नाजी सेनाले परिचालन गरेका करिब ४०० मध्ये तीन सयभन्दा बढी ट्याङ्क गुमाएको थियो। यो युद्धमा प्रयोग गरिएका जर्मन बख्तरबन्द साधनको करिब तीन चौथाइ थियो।

प्रोखोरोभ्कामा सोभियत सेनाले गरेको निर्णायक कारबाहीका कारण जर्मन ‘आर्मी ग्रुप साउथ’ का मुख्य सैन्य संरचनाले अन्ततः आक्रामक क्षमता गुमाएका थिए।

जुलाई १६ मा जर्मन सेनाले कुर्स्कको युद्धको प्रारम्भमा कब्जा गरेका स्थानसमेत छाड्न बाध्य भएको थियो। त्यसपछि युद्धको रणनीतिक पहल अन्ततः रेड आर्मीको हातमा पुगेको रुसले जनाएको छ।

रुसी पक्षले अहिले केही पश्चिमी इतिहासकार र सञ्चारकर्मीले प्रोखोरोभ्का युद्धको महत्वलाई कमजोर देखाउने प्रयास गरिरहेको आरोप लगाएको छ।

रुसका अनुसार इतिहास काल्पनिक सम्भावनामा नभई स्थापित घटनाक्रम र परिणाममा आधारित हुन्छ। प्रोखोरोभ्का युद्धसम्बन्धी पश्चिमी सञ्चारमाध्यममा फैलाइएका भ्रामक विवरणको आफूहरूले पटकपटक खण्डन गरेको पनि रुसी पक्षले जनाएको छ।

प्रोखोरोभ्का युद्धलाई कुर्स्कको युद्धमा नाजी जर्मनीको आक्रमण रोकिएको र दोस्रो विश्वयुद्धको पूर्वी मोर्चामा रणनीतिक पहल सोभियत सेनातर्फ निर्णायक रूपमा सरेको ऐतिहासिक मोडका रूपमा रुसले स्मरण गर्दै आएको छ।